Αδέλφια ή αδελφοκτόνοι; Σουνίτες και σιίτες

Σουνίτες (Χαμάς) και σιίτες (Χεζμπολάχ) παραμέρισαν τις διαφορές τους και ενώθηκαν κατά του κοινού εχθρού, του Ισραήλ. Ποιες όμως είναι οι διαφορές τους; Οι σουνίτες είναι οι άνθρωποι της σούνα, δηλαδή της παράδοσης, οι οποίοι ακολούθησαν τη διδασκαλία και το παράδειγμα του Προφήτη Μωάμεθ και επέλεξαν συγκεκριμένη στάση ως προς το θέμα της διαδοχής του. Ανέκαθεν αποτελούσαν την πλειοψηφία των μουσουλμάνων και μαζί με τους σιίτες απαρτίζουν τους δύο κύριους κλάδους του Ισλάμ.

Συχνά, οι σουνίτες θεωρούνται ως οι «ορθόδοξοι» μουσουλμάνοι σε αντίθεση με τους «αιρετικούς» σιιίτες. Αυτό δεν ισχύει, αφού η διαφοροποίησή τους δεν έλαβε τον χαρακτήρα ορθοδοξίας – αίρεσης. Επίσης, η μεταξύ τους διαφοροποίηση δεν πρέπει να εκλαμβάνεται ως αντίστοιχη με τον διαχωρισμό μεταξύ ορθοδόξων, ρωμαιοκαθολικών και προτεσταντών χριστιανών. Οι σιίτες δεν εμφανίστηκαν στο προσκήνιο μεταγενέστερα, αλλά προέρχονται εξαρχής από τον βασικό πυρήνα του Ισλάμ ως διαφορετική ομάδα.

Η λέξη «σία» σημαίνει παράταξη, ομάδα ή οπαδοί κάποιου, δηλαδή τους οπαδούς του Αλί. Οι σιίτες δεν αποτελούν συμπαγή ομάδα όπως οι σουνίτες, αλλά περιλαμβάνουν αρκετές ομάδες με μικρότερες ή μεγαλύτερες μεταξύ τους διαφορές, όπως Ιμαμίτες, Ζαϊντίτες, Ισμαηλίτες, Αλαουίτες και Δρούζοι.

Η διαφοροποίηση σουνιτών – σιιτών οφείλεται σε πολιτικοθρησκευτικά αίτια και έχει να κάνει κυρίως με τη διαδοχή στην αρχηγία της μουσουλμανικής κοινότητας μετά τον θάνατο του Μωάμεθ, δηλαδή πώς θα επιλέγεται ο αρχηγός. Οι σουνίτες αποφάσισαν ότι ο χαλίφης θα έπρεπε απλά να ανήκει στη φυλή του Μωάμεθ και όχι να είναι εξ αίματος συγγενής του, απέρριψαν δηλαδή την κληρονομική διαδοχή. Αντίθετα, οι σιίτες υποστήριξαν ότι ο χαλίφης θα πρέπει να είναι εξ αίματος συγγενής του και τόνιζαν ιδιαίτερα το θρησκευτικό χαρακτήρα του υποψηφίου ως κριτήριο επιλογής. Οι πολιτικές αυτές αντιθέσεις ως προς τη διαδοχή αμέσως έλαβαν και θρησκευτικές διαστάσεις.

Οι σιίτες ασφαλώς δέχονται τον Μωάμεθ ως μέγιστο προφήτη και σφραγίδα όλων, τιμούν όμως με πολύ ιδιαίτερο τρόπο τον Αλί, τον οποίο θεωρούν φίλο του Θεού και άγιο. Ενδεικτικό της αγάπης τους προς αυτόν είναι το γεγονός ότι τον απεικονίζουν αντίθετα με τη ρητή απαγόρευση του Κορανίου. Επιπλέον, διαμορφώνουν την κοινή για όλους τους μουσουλμάνους ομολογία της πίστης ως εξής: «Δεν υπάρχει άλλος θεός εκτός από τον Θεό, ο Μωάμεθ είναι ο απόστολος του Θεού και ο Αλί είναι φίλος του Θεού».

Ο χαλίφης των σουνιτών είναι ο διάδοχος του Μωάμεθ αποκλειστικά και μόνο για τη διοίκηση των πιστών με κύριο έργο τη διακυβέρνηση του κράτους, τη διοίκηση του στρατού και τη διασφάλιση της πίστης, χωρίς καμία χαρισματική – πνευματική δικαιοδοσία, όπως είχε κατεξοχήν ο Μωάμεθ. Αντίθετα ο ιμάμης των σιιτών έχει και πνευματική δικαιοδοσία – χαρισματική εξουσία στους πιστούς, διότι διαθέτει την εσωτερική γνώση του Προφήτη και είναι σε θέση να ερμηνεύει τις θεϊκές εντολές όπως ο Μωάμεθ.

Μερικές από τις ισλαμικές χώρες όπου η πλειοψηφία του μουσουλμανικού πληθυσμού είναι σουνίτες είναι οι εξής: Αίγυπτος, Αλγερία, Αιθιοπία, Λιβύη, Μαρόκο, Νιγηρία, Σουδάν, Τυνησία, Αφγανιστάν, Ινδονησία, Ιράκ (βόρεια), Ιορδανία, Κουβέιτ, Πακιστάν, Σαουδική Αραβία, Συρία, Τουρκία κ.ά. Μεγάλα ποσοστά σιιτών υπάρχουν σήμερα στο Ιράν, στο Νότιο Ιράκ, στον Λίβανο, στο Μπανγκλαντές κ.α.

Ο Μιχάλης Μαριόρας είναι αναπληρωτής καθηγητής Ιστορίας Θρησκευμάτων
στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών