Μικρές μουσικές ιστορίες

Στο αναγνωστικό κοινό οι συνεντεύξεις με τους «γνωστούς και διάσημους» φτάνουν πάντοτε σαν ένα ακόμη δημοσιογραφικό προϊόν προς κατανάλωση. Βγάζουν τίτλο και κάνουν λεζάντα, σαν να λέμε. Αλλά κάτω από την ετικέτα – ή τη μαρκίζα του μεγάλου ονόματος, αν προτιμάτε – χάνεται η ατμόσφαιρα την ώρα της συνέντευξης. Κι όμως, εκεί χωράνε πολλά κι αποκρύπτονται άλλα τόσα: αμηχανία, προσμονή για μια καλή ατάκα, μικρές χειρονομίες με τις οποίες αυτοβιογραφείται ο συνεντευξιαζόμενος, η ανάγκη να «λυθεί» επιτέλους ο τελευταίος, γέλιο και εκνευρισμοί. Παρά την ευκολία με την οποία αντιμετωπίζεται ως είδος, η συνέντευξη διαθέτει δικούς της κώδικες και – ας ακουστεί κάπως «βαριά» εδώ η λέξη – δική της ηθική. Ο Φώτης Απέργης, πρώην υπεύθυνος στο πολιτιστικό τμήμα της «Κυριακάτικης Ελευθεροτυπίας» και αρχισυντάκτης του ενθέτου «7», περνούσε πολλές από αυτές τις λεπτομέρειες σε μια διαδρομή που μετρά αισίως 40 χρόνια και συνεχίζεται στη διεύθυνση Ραδιοφωνίας της Γενικής Διεύθυνσης Προγράμματος της ΕΡΤ. Από τον Τύπο και το ραδιόφωνο προέρχονται οι δεκάδες συνεντεύξεις – ιστορίες, οι οποίες ανθολογούνται πλέον στον τόμο των εκδ. Αγκυρα με τίτλο «Γίνεται παρεξήγηση και δίνουν την εξήγηση». Το copyright ανήκει στον Μάνο Χατζιδάκι. Με τη διαρκή ευαισθησία του κορυφαίου συνθέτη ανοίγει, άλλωστε, το βιβλίο: «Υπάρχει μεγάλη απόσταση ανάμεσα στο εμπόρευμα και στο καλλιτέχνημα. Το πρώτο παρασκευάζεται για να καταναλωθεί. Το δεύτερο μπορεί να είναι πολύ, λιγότερο ή καθόλου επιτυχές για εμπορία, όμως η ειλικρίνεια των προθέσεών του τού προσδίδει σοβαρότητα και αυθεντικότητα. Δυστυχώς, η λέξη “τραγούδι” χρησιμοποιείται και στις δύο περιπτώσεις. Γι’ αυτό αναγκαζόμαστε κάθε τόσο να κάνουμε διευκρινίσεις».

Από τον τόμο αυτό, με συνεντεύξεις από τους Θεοδωράκη, Ξενάκη και Σαββόπουλο έως τον Μικ Τζάγκερ, τη Μαντόνα και τον Ζούμπιν Μέτα, δημοσιεύουμε αποσπάσματα, με την άδεια του εκδοτικού οίκου.

Μάνος Χατζιδάκις

«Και η Αριστερά έχει τους δεξιούς της»

– Η Αριστερά ως «μια διαρκής ευαισθησία», όπως την είχε χαρακτηρίσει ο Γιώργος Ιωάν νου, πιστεύετε ότι έχει περιθώρια να επανακάμψει με διαφορετικό σχήμα; ρώτησα τον Χατζιδάκι.

– Όχι στα δογματικά πλαίσια από τα οποία ξεκίνησε. Αλλά, αναμφισβήτητα, η Αριστερά θα εκπροσωπεί πάντα την ευαισθησία του επερχόμενου. Και η Δεξιά θα εκπροσωπεί τον συντηρητισμό του απερχόμενου. Αυτή είναι μια αιώνια μάχη που θα υπάρξει και στο μέλλον ανάμεσα στους ανθρώπους. Αλλά σήμερα ζούμε την άμβλυνση των τειχών που χωρίζουν τις παραδοσιακές παρατάξεις. Αλήθεια, ένας συντηρητικός αριστερός, είναι αριστερός; Και ένας προοδευτικός φιλελεύθερος, είναι δεξιός; Σήμερα, κάθε πλευρά έχει συντηρητικούς αυτούς δηλαδή που προασπίζονται τα κεκτημένα, και κάθε πλευρά έχει προοδευτικούς, εκείνους δηλαδή που δίνουν ώθηση στα πράγματα. Παρουσιάζεται δηλαδή το εξής φαινόμενο: Και η Αριστερά να έχει τους δεξιούς της, και η Δεξιά να έχει τους αριστερούς της».

– Υπό την έννοια αυτή, θα πρέπει να συμπεράνει κανείς ότι η ιδιοσυγκρασία σας είναι αριστερή.

– Αναμφισβήτητα. Είμαι ένας άνθρωπος ζωντανός.

Διονύσης Σαββόπουλος

«Χάλια ήταν η μόδα»

«Ηταν Μεταπολίτευση και επικρατούσε απολύτως μια μελοδραματική Αριστερά. Κάτι ειρηνιστικές κοινοτοπίες», μου είχε πει. «Μπορεί να μην έφταιγε ακριβώς ο Ρίτσος ή ο Θεοδωράκης. Δεν έφταιγαν αυτοί οι βασιλείς. Οι βασιλικότεροι ήταν αυτοί που μας είχαν κάνει να μπουχτίσουμε. Απομόνωναν τα πιο πομπώδη και τα πιο ρητορικά αποσπάσματα. Και ο Θεοδωράκης και ο Ρίτσος το ανεχόντουσαν και έδειχναν και πολύ ευχαριστημένοι. Χάλια ήταν η μόδα. Εκεί μέσα στον Ρήγα αναπνεύσαμε. Υπήρχε αληθινή χαρά πάνω στο πάλκο. Αλλά και κάτω, στη σάλα. Στην ουσία, το κοινό δεν διέφερε πολύ από την παρέα που είχα συγκεντρώσει: Μοντέρνοι, αλλά με περιεχόμενο. Μελαγχολικοί με χιούμορ. Γενναιόδωρα φτωχοί και αριστεροί με ελευθερία».

Μάνος Ελευθερίου

«Σέβομαι τους μοναχικούς της επαρχίας που γράφουν»

«Σέβομαι κυρίως τους μοναχικούς ανθρώπους της επαρχίας που γράφουν. Πολλοί από αυτούς είναι λαμπροί φιλόλογοι και κριτικοί, γράφουν την ιστορία του τόπου τους, είναι συλλέκτες, μαζεύουν τραγούδια, μοιρολόγια και οι άλλοι τους αντιμετωπίζουν σαν εξωγήινους. Γιατί σήμερα οι άνθρωποι πασχίζουν να ξεφορτωθούν τη μνήμη. Ξεπουλάνε αρχεία, βιβλία, να μην υπάρχει η μνήμη μέσα στο σπίτι τους, γιατί είναι βάρος. Ιδίως με την κρίση, οι άνθρωποι δεν θέλουν ούτε να θυμούνται. Μονάχα σκέπτονται τι θα γίνει αύριο το πρωί. Ούτε καν μεθαύριο. Έχουν σαλτάρει πια».

Μικ Τζάγκερ

«Δεν χρειάζεται ν’ ανησυχείς να φαίνεσαι νέος»

«Πάντα ενδιαφερόμουν για το ραπ. Βέβαια, δεν είναι κάτι που θέλεις ν’ ακούσεις νωρίς το πρωί… Κι αυτό είναι το κακό. Το κακό είναι πως οι άνθρωποι δεν έχουν την υπομονή ν’ ακούσουν κάτι που δεν τους αρέσει. Αν, όμως, το επιχειρήσεις, ανακαλύπτεις στο ραπ μερικά καλά στοιχεία… Σήμερα η ποπ είναι κατακερματισμένη, διασπασμένη. Έχεις από τη μια το ραπ, έχεις, όμως και το ύφος της δεκαετίας του ’70, έχεις την κάντρι, έχεις και το παλιό ροκ, που γνωρίζει μια αναβίωση. Οπότε δεν χρειάζεται ν’ ανησυχείς για το αν θα φαίνεσαι νέος. Ουσιαστικά είναι μία ανακύκλωση του ίδιου υλικού, που φαίνεται νέο μόνο στους τινέιτζερς».

Μαριάν Φέιθφουλ

«Εμπνευση για το μέλλον»

«Πάντα ήμουν οπαδός των Beatles κaι είναι ωραία που ξαναβγαίνουν τα παλιά τραγούδια τους. Όμως, προτιμώ ν’ ακούω Μάιλς Ντέιβις, Τζον Κολτρέιν, Μπίλι Χόλιντεϊ. Κυρίως τζαζ, μπλουζ και κλασική μουσική. Παλιά πράγματα, πάντως…Μα πού αλλού θα βρούμε έμπνευση για το μέλλον, αν όχι σε κάποιους σαν τον Κολτρέιν… Γνώρισα την Κόρτνι Λαβ και μου είπε ότι έχει επηρεαστεί πολύ από έναν δίσκο μου, το “Strange Weather”. Ότι κάθονταν με τον Κερτ Κομπέιν και τον άκουγαν συνέχεια! Είναι πολύ λυπητερός δίσκος και δεν ήταν το καλύτερο που μπορούσε να κάνει κάποιος στην κατάστασή του…»

Τάκης Λαμπρόπουλος (Columbia)

Καζαντζίδης και Μπιθικώτσης από οντισιόν στην ΕΙΡ

Όταν το Εθνικό Ίδρυμα Ραδιοφωνίας αρνήθηκε να παραχωρήσει την ορχήστρα του για μια από τις περίφημες συναυλίες του Θεοδωράκη στο Κεντρικόν σε περίπτωση που ο Χιώτης επέμενε να παίξει μπουζούκι, ο διευθυντής της Columbia δεν υποχώρησε. Όμως, υπήρχε και άλλο πρόβλημα. «Μου διαμηνύει ο βοηθός μου, ο οποίος ακολουθούσε τους τραγουδιστάς: “Κύριε Τάκη, έχουμε μεγάλο πρόβλημα, διότι το ΕΙΡ προκειμένου να συμμετάσχει η ορχήστρα του στη συναυλία που θα κάνουμε, θέλει να περάσει τον Καζαντζίδη, τη Μαρινέλλα, τη Λίντα και τον Μπιθικώτση από οντισιόν, διότι δεν παρουσιάζονται εγκεκριμένοι στα αρχεία τους!” Τότε του απάντησα: “Θα τους πεις ότι αμέσως, αυτή τη στιγμή, τα βροντάμε και φεύγουμε, και ματαιώνεται και η συναυλία”. Ήτανε κι ο Χιώτης, ο οποίος, όταν του είπανε ν’ αφήσει το μπουζούκι, τους είπε ότι δήθεν το είχε υπ’ όψιν του. Είχε φτιάξει ένα όργανο δικό του, το οποίο το ‘λεγε “κιθαρόνι” και ήτανε μισό κιθάρα και μισό μπουζούκι. Όταν, όμως, άρχισε η συναυλία, είχε δίπλα μια θήκη όπου έκρυβε το μπουζούκι. Το έβγαλε και άρχισε να παίζει, δίχως κανείς να τολμήσει μπροστά στο κοινό να τον διακόψει».

Λουτσιάνο Παβαρότι

«Οι άριες είναι πιο ωραίες από τραγούδια της ποπ»

«Πιστεύω ότι είναι σημαντικό ν’ ακούς μουσική. Τελεία. Έχω κάνει ντουέτα με ποπ σταρ μόνο για ανθρωπιστικά κοντσέρτα και όχι σε όλη τη διάρκεια της καριέρας μου. Οπότε δεν είναι πραγματικά αυτό για το οποίο είμαι γνωστός. Είμαι ευτυχής που πολύ περισσότεροι άνθρωποι τώρα πια ακούν έναν τενόρο, ακόμα και μέσα από συλλογές με άριες και ναπολιτάνικα τραγούδια, και ας μην πάνε ποτέ σε μια λυρική σκηνή. Ποτέ δεν είχα την ψευδαίσθηση ότι κάθε άνθρωπος που θα με ακούσει μια φορά π.χ. στο “Nessun Dorma”, θα γίνει ξαφνικά τακτικός θαμώνας της όπερας. Αλλά είμαι πολύ ευτυχής που ζητούν να ακούσουν τη φωνή του τενόρου. Έτσι άρχισα κι εγώ να μαθαίνω την όπερα – ακούγοντας τις σπουδαίες άριες από τον Καρούζο, τον Κορέλι, τον πατέρα μου. Όταν ήμουν παιδί, άκουγα αυτούς τους τραγουδιστές από το ραδιόφωνο και από δίσκους, πριν καν πατήσω το πόδι μου σε αίθουσα όπερας…Δεν υπάρχει τίποτα καλύτερο από το ν’ ακούς όπερα μέσα σε ένα λυρικό θέατρο. Δεν πιστεύω ότι ένα ολόκληρο έργο θα έπρεπε ποτέ να παιχτεί σε ένα στάδιο ή μια αρένα. Όμως, δεν θ’ αρχίσω να απολογούμαι γιατί τραγουδώ εκεί άριες ή ντουέτα από όπερες. Οι άριες αυτές στέκονται μόνες τους ως οι πιο ωραίες μελωδίες και οι περισσότερες είναι πιο συγκινητικές και πιο ωραίες από τα περισσότερα τραγούδια της ποπ. Όσον αφορά τους νέους τραγουδιστές, πρέπει οπωσδήποτε να ασκηθούν, να μάθουν τους σωστούς ρόλους για τις φωνές τους σε κάθε συγκεκριμένη στιγμή. Αν θέλουν μια σοβαρή καριέρα που θα διαρκέσει πολλά χρόνια, δεν υπάρχει άλλος δρόμος».

Λουκιανός Κηλαηδόνης

«Τα ωραία τραγούδια προϋπάρχουν κάπου αλλού»

«[Η μουσική στα σπουδαία τραγούδια] είναι ένα αεράκι που διαπερνά τις νότες. Αυτό το είχαν και οι τρεις μεγάλοι του λαϊκού μας τραγουδιού, ο Τσιτσάνης, ο Βαμβακάρης και ο Παπαϊωάννου. Το ‘χουν και άλλοι, βέβαια, το ‘χει και ο Χατζιδάκις. Πιστεύω ότι τα ωραία τραγούδια είναι σαν να προϋπάρχουν κάπου αλλού. Κι όποιος είναι μάγκας, κάνει έναν πήδο, τσιμπάει ένα και το κατεβάζει στη Γη. Κι όσο πιο μάγκας είναι, τόσο πιο σωστά διαλέγει το δικό του. Γιατί μπορεί να γράψεις ένα πολύ ωραίο τραγούδι που δεν είναι δικό σου. Μπορεί να ‘χεις πάρει τραγούδι αλλουνού. Και να πεις “γαμώτο, καλό είναι, αλλά δεν είναι δικό μου”. Όταν μου τυχαίνει, δεν τα βγάζω προς τα έξω, αλλά σίγουρα μου έχουν προκύψει καλές μελωδίες που δεν μου ταίριαζαν, που ήταν του Ξαρχάκου, του Μούτση ή του Κουγιουμτζή. Δεν ήταν δικές μου».