Ηχο{LF}δύναμα

Σοστακόβιτς: Κουαρτέτα
εγχόρδων 7-13, Κουαρτέτο Asasello, Genuin, 2CD

Ο Σοστακόβιτς καταπιάστηκε κατά τη διάρκεια σχεδόν όλης της δημιουργικής ζωής του με τη σύνθεση κουαρτέτων εγχόρδων, παράγοντας εν τέλει έναν κύκλο 15 εξ αυτών, που θεωρούνται, από την πρώτη κιόλας στιγμή της ολοκλήρωσής τους, αν όχι και κατά τη μακρά διάρκειά της, το ισοδύναμο των κουαρτέτων του Μπετόβεν στον 20ό αιώνα – με όλα φυσικά τα αναγκαία εισαγωγικά. Και, ασφαλώς, αυτή ήταν και η μέγιστη ανταμοιβή που μπορούσε να λάβει ο οποιοσδήποτε συνθέτης, οποιουδήποτε είδους γραφής, οποιασδήποτε εποχής. Και ο Σοστακόβιτς δεν την έλαβε άδικα: το έργο του για κουαρτέτο εγχόρδων είναι πράγματι αξεπέραστο έκτοτε, αλλά και δύσκολα μπορεί να συγκριθεί με το έργο για το ίδιο σχήμα άλλων συνθετών πριν από αυτόν, προτού να φτάσει κανείς τόσο πίσω, μέχρι τον ίδιο τον Μπετόβεν – με την εξαίρεση βέβαια του Σούμπερτ.

Το πρώτο από τα κουαρτέτα του γράφτηκε το 1938, όταν ήταν σε ηλικία 22 ετών. Το τελευταίο, το 15ο, το 1974-75, λίγο πριν από τον θάνατό του. Τα κουαρτέτα που περιλαμβάνονται εδώ, έχουν τη σφραγίδα της συνεκτικότητας μιας πολύ ιδιαίτερης περιόδου που ξεκινά το 1960 (το 7ο) και φτάνει μέχρι το 1970 (το 13ο). Και αυτό επειδή ένα από τα χαρακτηριστικά που ανιχνεύει κανείς στην εξέλιξη του έργου του Σοστακόβιτς γενικά, είναι η επίδραση που ασκεί πάνω του και κατ’ επέκταση πάνω στην ωρίμανση της γραφής του, η εξέλιξη των διαρκώς δύσκολων συνθηκών ανελευθερίας και ανασφάλειας μέσα στις οποίες πέρασε ολόκληρη τη ζωή του, καθώς, πολύ απλά, το σοβιετικό καθεστώς δεν εμπιστευόταν ούτε τον ίδιο, ούτε τη μουσική του. Δεν του άρεσε, επειδή δεν την κατανοούσε και τη θεωρούσε γνήσια αντιλαϊκή, αντεπαναστατική και κατά βάθος εχθρική προς το ίδιο. Ολα αυτά είχαν μετατρέψει τη ζωή του σε κόλαση μέχρι τον θάνατο του Στάλιν, αν και αργότερα τα πράγματα βελτιώθηκαν με την αποσταλινοποίηση του Χρουστσόφ. Οχι όμως τόσο, ώστε να ξεριζωθούν πραγματικά τα αντανακλαστικά του φόβου για το καθεστώς.

Αυτό το μαύρο νέφος που όχι απλώς σκεπάζει, αλλά και διαπερνά τόσο συχνά τη μουσική του σπουδαιότερου ενδεχομένως συνθέτη του περασμένου αιώνα, δεν είναι βέβαια μόνον υπόθεση εξωτερικής πίεσης. Και στα κουαρτέτα βρίσκει την πιο αγώγιμη οδό για να διοχετευθεί προς τα έξω. Εδώ μάλιστα, περιλαμβάνεται και το μεγαλύτερο μέρος αυτών των κουαρτέτων όπου αυτή η τάση βρίσκεται σε πλήρη έξαρση.

Το Κουαρτέτο Asasello θα μπορούσε να πει κανείς ότι πήρε ένα ρίσκο να αναμετρηθεί με αυτά τα έργα κρίνοντας από τη σχετική νεότητα των μελών του. Θα ήταν λανθασμένη κρίση όμως: έχουν ήδη σχεδόν δυόμισι πολύ επιτυχημένες δεκαετίες πορείας, ενώ στη δισκογραφία έχουν ήδη δώσει έναν υποδειγματικό πλήρη κύκλο των Κουαρτέτων του Σένμπεργκ. Το ίδιο άρχισαν να κάνουν και εδώ με τα μισά από τα Κουαρτέτα του Σοστακόβιτς, αφήνοντας για τον δεύτερο τόμο τους τα πρώτα έξι και τα τελευταία δύο. Προσθέτοντας όμως εδώ ένα φραγκμέντο από την πρώτη γραφή στο 13ο που δεν έχει ηχογραφηθεί ξανά.

Το Asasellο αναμετράται εδώ πρωτίστως με τα ίδια τόσο πολύπλοκα και γεμάτα «παγίδες» για όποιον αβαθή ερμηνευτή τους έργα, αλλά και με έναν ατέλειωτο κατάλογο ηχογραφήσεων πολύ μεγάλων κουαρτέτων από τη Ρωσία, την Ευρώπη και τις Ηνωμένες Πολιτείες. Πρόκειται αναμφίβολα για τον πιο ηχογραφημένο κύκλο του 20ού αιώνα. Και κάνει σπουδαία δουλεία, επειδή την κάνει φυσικά με πλήρη τεχνική και εκφραστική επάρκεια που είναι δεδομένες, αλλά, κυρίως, επειδή την κάνει με εντυπωσιακό αυτοέλεγχο ο οποίος, αντί να μειώνει την επίδραση των έργων, αντίθετα, τη μεγιστοποιεί, καθώς κάτω από αυτό το καθεστώς ο Σοστακόβιτς έζησε και έγραφε όλη του τη ζωή.