Μια ανθρώπινη οικογένεια

«Επίπονη» κωμωδία, οικογενειακό δράμα, ιστορία «τρόμου»; Οποιον χαρακτηρισμό και να επιλέξει κανείς για το «The Humans» του Στίβεν Κάραμ, ένα είναι βέβαιο: πρόκειται για ένα καθαρόαιμο, σύγχρονο θεατρικό έργο με χαρακτήρες και πλοκή, απαραίτητα στοιχεία για να υπάρξει θέατρο.

Οικογένεια: Μια οικογένεια βρίσκεται στην αφετηρία και τον πυρήνα του έργου. Και όπως σε κάθε πτυχή και έκφανση της ζωής είναι αυτή που καθορίζει τους ανθρώπους, έτσι και επί σκηνής οι εξελίξεις είναι οικογενειακή υπόθεση. Η αγάπη, οι σχέσεις και τα (συν)αισθήματα διαπερνούν το θεατρικό που πραγματεύεται παράλληλα μια ισχυρή, ρεαλιστική θεματολογία: Την αρρώστια και την ανημποριά, τα οικονομικά προβλήματα, την ανεργία, την απιστία αλλά και τη θρησκεία. Μέσα σε περίπου 100 λεπτά αυτή η οικογένεια, πατέρας, μάνα, γιαγιά, δύο κόρες και ο φίλος της μιας, αντικατοπτρίζουν κάτι από τον καθένα μας όχι τόσο με άμεσο, όσο με έμμεσο τρόπο.

Ο αμερικανός συγγραφέας και σεναριογράφος Στίβεν Κάραμ (Stephen Karam, 1980) γεννήθηκε σε μια λιβανεζο-αμερικανική οικογένεια στο Σκράντον της Πενσιλβάνια, εκεί όπου διαδραματίζεται και το έργο. Μετά τις σπουδές του στο Πανεπιστήμιο Κολούμπια στράφηκε στο γράψιμο ξεκινώντας μια πορεία που τον οδήγησε στην επιτυχία και τα βραβεία. Το «The Humans» έκανε πρεμιέρα στο Σικάγο το 2014 και στη συνέχεια μεταφέρθηκε στο Μπρόντγουεϊ. Το 2016 προτάθηκε για όλα σχεδόν τα βραβεία, Pulitzer, Obie, Tony, κερδίζοντας το τελευταίο για το καλύτερο έργο της χρονιάς.

Ο Κωνσταντίνος Μαρκουλάκης έστησε στο Μουσούρη τον κόσμο του «The Humans» δίνοντας προτεραιότητα στα πρόσωπα και τον τόπο-χώρο: Ενα διώροφο σπίτι, στην εκδοχή όμως ισόγειο-υπόγειο, που βλέπει σε φωταγωγό – εξαιρετικό και απολύτως λειτουργικό το σκηνικό της Αθανασίας Σμαραγδή, χωρίς ιδιαίτερες ανέσεις αλλά και χωρίς βασικές ελλείψεις – γίνεται το σπίτι του ζευγαριού, της Μπρίτζετ και του Ρίτσαρντ. Εκεί καταφθάνει η υπόλοιπη οικογένεια για να γιορτάσουν μαζί την Ημέρα των Ευχαριστιών. Γύρω από το τραπέζι με τη φρεσκοψημένη γαλοπούλα οι ήρωες, διαρκώς μοιρασμένοι ανάμεσα στο φως και το σκοτάδι, θα επιλέξουν τελικά να σωθούν…

Εγκλωβισμένοι

Μέσα απ’ τη ματιά του ο σκηνοθέτης αναδεικνύει τις μικρές-μεγάλες λεπτομέρειες του έργου, δημιουργώντας ένα σύμπαν στο οποίο οι Ανθρωποι είναι εγκλωβισμένοι, αλλά η δυνατότητα διαφυγής (ευτυχίας ή και σωτηρίας;) παραμένει ζωντανή. Επάνω στο λεπτό σκοινί αυτής της επικίνδυνης ισορροπίας τα πρόσωπα αποκαλύπτονται ή καλύτερα δεν θέλουν να κρυφτούν. Εχει κάτι το πολύ αληθινό αυτό το έργο, όπως κι αυτή η παράσταση έτσι όπως μιλάνε μεταξύ τους οι Ανθρωποι. Διακόπτουν και καλύπτουν ο ένας τα λόγια του άλλου – κι όμως το κοινό δεν χάνει λέξη. Κι έχει επίσης κάτι το «τρομακτικό», έτσι όπως εισβάλλουν οι θόρυβοι και οι ήχοι στο σπίτι και στη ζωή τους – από τα πάνω πατώματα, από δίπλα, απ’ έξω. Κι όλα αυτά ενώ το σπίτι πέφτει σταδιακά στο σκοτάδι καθώς καίγονται και σβήνουν μία-μία οι λάμπες.

Με μια εξαιρετική διανομή, ο Μαρκουλάκης δίνει στο «The Humans» την οικογένεια που του αξίζει. Η μητέρα (Ντίντρι) της Θέμιδας Μπαζάκα και ο πατέρας του Λάζαρου Γεωργακόπουλου (Ερικ), έμπειροι και σκηνικά ειλικρινείς. Η γιαγιά (Μόμο) της Ξένιας Καλογεροπούλου σε μια βαθιά συγκινητική ερμηνεία. Τα δύο νεότερα κορίτσια, η Μαρία Πετεβή (Μπρίτζετ) και η Ειρήνη Μακρή (Εϊμι), ξεχωρίζουν συνδυάζοντας τόλμη και άνεση καθώς και ο λιγότερο εκδηλωτικός Ρίτσαρντ του Κωνσταντίνου Ασπιώτη.

Θεατρόφιλοι και μη…

Κάθε σεζόν που ξεκινά στο θέατρο, φέρνει μαζί της έναν αριθμό παραγωγών που δύσκολα υπολογίζεται με ακρίβεια σε αριθμούς. Δεκάδες, εκατοντάδες παραστάσεις ανεβοκατεβαίνουν στις αθηναϊκές σκηνές, του κέντρου και της περιφέρειας. Νέοι χώροι προστίθενται στους γνωστούς και παραδοσιακούς, κάποιοι δε απ’ αυτούς σε γειτονιές που δεν τις σκέφτεται κανείς όταν ψάχνει τι να πάει να δει.

Σκέφτομαι συχνά πόσο δύσκολο είναι για κάποιον που ενώ ενδιαφέρεται να παρακολουθήσει μια παράσταση, δεν ανήκει στη λεγόμενη ομάδα των θεατρόφιλων. Δεν παρακολουθεί, δηλαδή, στενά τα σκηνικά τεκταινόμενα, δεν ανανωρίζει το στίγμα ενός σκηνοθέτη, δεν έχει δει – κι αν έχει, δεν θυμάται, μια προηγούμενη δουλειά του, ενώ ακόμα μπορεί και να μπερδεύει ονόματα και πρόσωπα ηθοποιών.

Αυτός ο εν δυνάμει θεατής τι θα διαλέξει; Προφανώς οι δημοσιεύσεις, οι συνεντεύξεις, οι κριτικές, αλλά και οι διαφημίσεις και τα social media παίζουν τον ρόλο τους. Οπως φυσικά και η τηλεόραση, που, μέσα από τον καταιγισμό των προτεινόμενων ελληνικών σειρών, επιτρέπει στον τηλεθεατή να σταθεί και να ξεχωρίσει ηθοποιούς. Κι έτσι μετά να τους αναζητήσει στις θεατρικές του περιπέτειες.

Ισχυρότερο ωστόσο παραμένει το γνωστό και δοκιμασμένο «από στόμα σε στόμα»: Ο ενθουσιασμένος και ενθουσιώδης θεατής αποτελεί την καλύτερη διαφήμιση μιας παράστασης, ακόμα κι αν αυτή είναι καλά κρυμμένη κάπου, σ’ ένα υπόγειο, μιας αθηναϊκής συνοικίας.

Οσο κι αν οι μεγάλες κεντρικές σκηνές με τα «ηχηρά» ονόματα φαίνεται να κερδίζουν τη μερίδα του λέοντος, η αλήθεια είναι ότι πολλά, ίσως και πιο σημαντικά, συμβαίνουν στην πόλη μας, λιγότερο φανερά. Κι αυτά είναι που αξίζει να αναζητήσουμε.

Η φετινή σεζόν, όπως έχουμε συνηθίσει τα τελευταία χρόνια κι ακόμα περισσότερο μετά την πανδημία, θα κρύβει τους θησαυρούς της. Πλάι στα μεγάλα κλασικά και τα βραβευμένα σύγχρονα, μια σειρά έργων φτιαγμένα από ντόπια υλικά, νεανικά χέρια και μυαλά, περιμένει να τα αποκαλύψουμε. Κι ίσως έτσι ένας φετινός μη θεατρόφιλος μπορεί να εξελιχθεί στον απαιτητικό θεατή του αύριο…