Ομηροι στη δίνη

Εχει όντως επικρατήσει ότι «η ουσιαστική δομή όλων των πολιτισμών βρίσκεται στο σημείο θραύσης», όπως λέει η Χάνα Αρεντ; Εχουν αναλυθεί από τον ισραηλινό, διεθνή και εγχώριο Τύπο όλες οι παράμετροι που συστήνουν το μεσανατολικό πρόβλημα και τον υπαρκτικό κίνδυνο που αντιμετωπίζει το Ισραήλ. Εχει διαμορφωθεί και μια σκηνή πολιτικών θεατών. Οταν όμως το μουσικό φεστιβάλ νέων γίνεται στρατιωτικός στόχος και όταν μάλιστα οι φόνοι, οι απαγωγές και οι βιασμοί συνοδεύονται από θριαμβολογίες ή χαιρεκακία, τότε ξεπερνιούνται οι δυνατότητες ανάλυσης ή σχολίου. Οι εικόνες αλλάζουν βέβαια την ερμηνεία πολλών για το Μεσανατολικό, αλλά τι να το κάνεις; Επί πτωμάτων αθώων μπορεί να στερεωθεί η πολιτική εκλογίκευση και να ξανατεθούν επί τάπητος τα θεμελιώδη ερωτήματα που συστήνουν το μεσανατολικό πρόβλημα;

Το κιμπούτς, μια πρωτοσοσιαλιστική παραγωγική δομή, που συνέβαλε πολύ στο να γίνει η άνυδρη έρημος εύφορη γη, εξαλείφεται επίσης με δολοφονίες. Είναι ένα χτύπημα της Χαμάς (μια μορφή ISIS κατά πολλούς) στην ψυχαγωγική, πολιτιστική και παραγωγική δομή, δηλαδή χτύπημα στη συμβολική εγκατάσταση του Ισραήλ στη νέα, μετά το Ολοκαύτωμα, πραγματικότητα. Μην ξεχνάμε ότι μετά τα εκατομμύρια δολοφονημένων, του παραχωρήθηκε εν τέλει από τη διεθνή κοινότητα το 1948 ένα μικρό και άνυδρο κομμάτι γης. Επειτα από πολλούς αιώνες περιπλάνησης και επάλληλων διώξεων των Εβραίων, το κράτος του Ισραήλ έχει και αυτό μια δύσκολη, πολυαπειλούμενη πορεία.

Γιορτή, φεστιβάλ νέων (δηλαδή ανάγκη εκκοσμίκευσης και στοιχειώδους αυτοπροσδιοριστικής ελευθερίας) και αγροτική παραγωγή (δηλαδή συλλογική πολιτιστική επένδυση στον ειρηνικό βίο). Εγιναν στόχοι. Εχουμε μια πολλαπλή αιχμαλωσία όχι μόνο της νεωτερικής ισραηλινής κοινωνίας, που επί πολλές δεκαετίες ζει υπό το φάσμα της απειλής για αφανισμό, αλλά και των φιλειρηνιστών Παλαιστινίων που καθηλώνονται σε ένα αδιέξοδο.

Οι πληροφορίες για το Ισραήλ, επί πολλές δεκαετίες, ήταν σχεδόν μόνιμα «στρατιωτικοποιημένες». Δεν είχαν χώρο στην ειδησεογραφία ούτε οι διανοούμενοι, ούτε τα πανεπιστήμια, ούτε η λογοτεχνία και η τέχνη, η ελευθεροφροσύνη, η θέση της γυναίκας, οι πόλεις, η αγροτική παραγωγή, η τεχνολογία, η ελευθεριακή συγκρότηση μεγάλου μέρους της ισραηλινής κοινωνίας, η κοινοβουλευτική δημοκρατία. Αυτά βρίσκονταν στο σκοτάδι. Μόλις τα τελευταία χρόνια κάπως άλλαξε το αφήγημα.

Δεν χρειάζεται τίποτα να ωραιοποιηθεί. Γιατί η μακρά πορεία απονομιμοποίησης στο γεωπολιτικό περιβάλλον, η αίσθηση της διαρκούς απειλής και κινδύνου, διαπλάθει και τις στρατιωτικοπολιτικές ελίτ αλλά και τον λαό. Μια, ιστορικά, πολύ βαθιά και αδιάλειπτη υπαρξιακή ανασφάλεια (μέχρι το 1948 ποτέ αυτός ο λαός δεν είχε τόπο) οδηγεί ενίοτε στην ακαμψία και σε λάθη. Ομως η κριτική, η επίκριση (και από πολλούς δημοσιογράφους, συγγραφείς, διανοουμένους, αναλυτές μέσα στο Ισραήλ) για πτυχές της πολιτικής του είναι άλλο θέμα και η ανοχή (πολύ περισσότερο η εκθείαση) στην οργανωμένη (και βιντεοσκοπημένη) σφαγή είναι κάτι εντελώς άλλο.

Θα πληρώσουν και οι άμαχοι της Γάζας, θα πληρώσει η πολιτική έκφανση των Παλαιστινίων, θα απομακρυνθεί η ίδρυση παλαιστινιακού κράτους και θα διαρραγεί αναπόφευκτα μια πολυετής επένδυση των πολιτών του Ισραήλ σε ένα κανονικό και μη απειλούμενο μέλλον.

Να σκεφτούμε τους ισραηλινούς ομήρους. Τα κορίτσια, τα αγόρια, τις οικογένειες, για τους οποίους κάθε τρίξιμο της πόρτας του κελιού ισοδυναμεί με τον εφιάλτη εκτέλεσης. Να σκεφτούμε πώς σκέφτονται. Να σκεφτούμε τις ενοχές των γονιών, «πού έκανα λάθος και τα παιδιά μου αιχμαλωτίστηκαν». Να σκεφτούμε τη συντριβή της αναρώτησης, «γιατί να τον / να την αφήσω να πάει στο πάρτι», «γιατί να εργαστεί στο κιμπούτς». Χιλιάδες διαβρωτικές σκέψεις βασανίζουν αυτούς που έμειναν, βασανίζουν ακόμα πιο πολύ τους ομήρους. Να σκεφτούμε τις σκέψεις τους, τη θέση τους. Ισως έτσι κατανοηθεί καλύτερα και το πρόβλημα στην πολιτική και μακροπολιτική του διάσταση.

Ο Δημήτρης Σεβαστάκης είναι ζωγράφος, καθηγητής
στη Σχολή Αρχιτεκτόνων Μηχανικών, ΕΜΠ