Νομπέλ Ειρήνης για τις Ιρανές

Το περσινό Βραβείο Νομπέλ είχε απονεμηθεί στον 61χρονο λευκορώσο ακτιβιστή για τα ανθρώπινα δικαιώματα Αλες Μπιαλιάτσκι, ο οποίος βρίσκεται στη φυλακή από το 2021 με βάση χαλκευμένες κατηγορίες για φοροδιαφυγή, καθώς και σε δύο οργανώσεις για τα ανθρώπινα δικαιώματα: τη ρωσική Memorial, μία ιστορική οργάνωση που ιδρύθηκε το 1989 στην ΕΣΣΔ και διαλύθηκε στις αρχές του 2022 από το καθεστώς του Βλαντίμιρ Πούτιν, καθώς και το ουκρανικό Κέντρο για τις Πολιτικές Ελευθερίες, μία ΜΚΟ η οποία τεκμηριώνει τα εγκλήματα πολέμου των ρωσικών δυνάμεων στην Ουκρανία. Εν μέσω του πολέμου, η πενταμελής Νορβηγική Επιτροπή έστειλε έτσι ένα ξεκάθαρο μήνυμα, πήρε μια σαφή θέση. Το ίδιο έκανε και φέτος, σε ένα διαφορετικό μέτωπο, απονέμοντας το Νομπέλ Ειρήνης στην 51χρονη Ναργκές Μοχαμαντί, μια ιρανή ακτιβίστρια για τα γυναικεία δικαιώματα που έχει συλληφθεί συνολικά δεκατρείς φορές, έχει κριθεί ένοχη πέντε φορές, έχει καταδικαστεί σε συνολικά 31 χρόνια φυλάκισης καθώς και 154 βουρδουλιές, και είναι επί του παρόντος κλεισμένη στις διαβόητες φυλακές Εβίν της Τεχεράνης.

Η πρόεδρος της Νορβηγικής Επιτροπής Νομπέλ, η Μπέριτ Ράις – Αντερσεν, ξεκίνησε χθες τη σχετική ανακοίνωση με τρεις λέξεις, στα φαρσί, που τα είπαν όλα: «Ζαν – Ζεντεγί – Αζαντί», «Γυναίκα – Ζωή – Ελευθερία», το βασικό σύνθημα του κύματος διαδηλώσεων που σάρωσε το Ιράν μετά τον θάνατο, τον Σεπτέμβριο του 2022, της 22χρονης Μαχσά Αμινί στα χέρια της «αστυνομίας των ηθών». Οπως επεσήμανε, το σύνθημα αυτό εκφράζει με τον καλύτερο τρόπο «την αφοσίωση και το έργο» της Ναργκές Μοχαμαντί, σε ένα Ιράν που απάντησε στα αιτήματα εκατοντάδων χιλιάδων διαδηλωτών με τουλάχιστον 500 νεκρούς, περισσότερες από 20.000 συλλήψεις και εντεινόμενη καταστολή: η «αστυνομία των ηθών», που είχε εξαφανιστεί για λίγο καιρό από τη δημόσια θέα μετά τον θάνατο της Αμινί, έχει επιστρέψει δριμύτερη στους δρόμους των ιρανικών πόλεων, ενώ ψηφίστηκε αυστηρότερος νόμος για την επιβολή του χιτζάμπ.

Η Ναργκές Μοχαμαντί γεννήθηκε το 1972 στη Ναντζάν του Ιράν. Οταν ήταν μικρή, η μητέρα της τής είπε να μην εμπλακεί ποτέ με τα πολιτικά, προειδοποιώντας την ότι το τίμημα της μάχης κατά του συστήματος σε μια χώρα όπως αυτή θα ήταν υπερβολικά υψηλό: η ίδια είχε ήδη χάσει έναν αδελφό και δύο ανίψια της. Η Ναργκές Μοχαμαντί, ωστόσο, ρίχτηκε στη μάχη για τα ανθρώπινα δικαιώματα, και δη για τα δικαιώματα των γυναικών, από τα φοιτητικά της ακόμη χρόνια – σπούδασε Φυσική. Μετά τις σπουδές της, εγκαταστάθηκε μαζί με τον δημοσιογράφο και ακτιβιστή σύζυγό της, τον 63χρονο σήμερα Ταγκί Ραχμανί, στην Τεχεράνη: την πρώτη επέτειο του γάμου τους, εκείνος την πέρασε στην απομόνωση. Η Μοχαμαντί εργαζόταν ως μηχανικός, πρωτίστως όμως αρθρογραφούσε σε εφημερίδες για τα γυναικεία δικαιώματα, ενώ παράλληλα ίδρυε, επέκτεινε και ενίσχυε οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών που μάχονταν, μεταξύ άλλων, και κατά της θανατικής ποινής. Το 2003, εντάχθηκε στο Κέντρο Υπερασπιστών των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, μια οργάνωση που ίδρυσε η επίσης βραβευμένη με Νομπέλ Ειρήνης ιρανή δικηγόρος και ακτιβίστρια Σιρίν Εμπάντι. Συνελήφθη και καταδικάστηκε για πρώτη φορά το 1998 – τα τελευταία 25 χρόνια, η κυβέρνηση του Ιράν την έχει τιμωρήσει ξανά και ξανά για τον ακτιβισμό και τα γραπτά της, στερώντας της και την καριέρα της ως μηχανικού, και την υγεία της, και την οικογένειά της, και την ελευθερία της.

Ο σύζυγος και τα 16χρονα δίδυμα παιδιά τους ζουν εξόριστοι στη Γαλλία. Η τελευταία φορά που κράτησε η Μοχαμαντί τα παιδιά της στην αγκαλιά της ήταν πριν από οκτώ χρόνια, η τελευταία φορά που άκουσε τις φωνές τους πριν από ενάμιση χρόνο. Λόγω του συνεχιζόμενου ακτιβισμού της, ακόμα και μέσα από τη φυλακή, όπου εκτίνει επί του παρόντος ποινή φυλάκισης 10 ετών για «διασπορά αντικρατικής προπαγάνδας», οι Αρχές τής έχουν αφαιρέσει ακόμη και το δικαίωμα επισκέψεων ή τηλεφωνικής επικοινωνίας. «Οσο πιο πολύ με τιμωρούν, όσο περισσότερα μου στερούν, τόσο πιο αποφασισμένη γίνομαι να πολεμήσω μέχρι να εξασφαλίσουμε δημοκρατία και ελευθερία και τίποτα λιγότερο», διαβεβαίωσε η ίδια τον περασμένο Απρίλιο τους «New York Times», σε μία συνέντευξη που διοργανώθηκε λαθραία.

Η Νορβηγική Επιτροπή Νομπέλ κάλεσε το Ιράν να την απελευθερώσει, ώστε να μπορέσει η Μοχαμαντί να παραλάβει αυτοπροσώπως το Νομπέλ Ειρήνης τον Δεκέμβριο. Πιστό στην ιρανική ρητορική, ωστόσο, το ημιεπίσημο πρακτορείο ειδήσεων Fars κατήγγειλε «τους Δυτικούς» πως βράβευσαν τη Μοχαμαντί για τις «ενέργειές της κατά της ιρανικής εθνικής ασφάλειας». Μια 16χρονη Ιρανή που επιχείρησε να εισέλθει, την περασμένη Κυριακή, σε βαγόνι του μετρό στην Τεχεράνη χωρίς χιτζάμπ, η Αρμίτα Γκεραβάντ, νοσηλεύεται έκτοτε σε κώμα σε νοσοκομείο της πόλης. Η επίσημη εκδοχή είναι ότι λιποθύμησε λόγω υποτασικής κρίσης και χτύπησε το κεφάλι της. Αυτόπτες μάρτυρες και οργανώσεις για τα ανθρώπινα δικαιώματα, ωστόσο, καταγγέλλουν πως έπεσε από το βίαιο σπρώξιμο μιας Ιρανής, μέλους της διαβόητης «αστυνομίας των ηθών». Τόσο η μητέρα της Γκεραβάντ όσο και μια δημοσιογράφος της μεταρρυθμιστικής εφημερίδας Σαργκ που θέλησε να ερευνήσει το θέμα τέθηκαν υπό κράτηση, εντείνοντας τις υποψίες ότι πρόκειται για μια επανάληψη της υπόθεσης Μαχσά Αμινί. «Η συμπεριφορά της κυβέρνησης», σχολίασε μέσα από τη φυλακή, μέσω μηνύματός της στο Instagram, η νομπελίστρια Ειρήνης πλέον Ναργκές Μοχαμαντί, «δείχνει την απεγνωσμένη της προσπάθεια να εμποδίσει την αποκάλυψη της αλήθειας».