Η βίλα, η αγάπη, {LF}η ανατριχίλα

Κάθε τόσο, η στήλη είναι σκόπιμο να επανέρχεται σε κακώς κείμενα της γλώσσας μας. Οχι δασκαλίστικα, όχι λαθοθηρικά, όχι ως «αλιεύς μαργαριταριών», αλλά επειδή κάποια εκφυλιστικά (;) φαινόμενα στην εκφορά του λόγου καλό θα είναι, αν μη τι άλλο, να επισημαίνονται. Αλλιώς, ελλοχεύει πάντα ο κίνδυνος να οδηγηθούμε στο «όλα επιτρέπονται», στο everything goes.

Παράδειγμα, η κατάχρηση του που. Οχι μόνο με τη μορφή του πουπουδισμού, του καταιγισμού δηλαδή από που στην ίδια πρόταση, αλλά και με τη μορφή της χρήσης του που αντί του ορθού αλλά και τόσο απλού όπου. Διάβασα έτσι πρόσφατα, κάτω από σχετική φωτογραφία, «η βίλα που μεγάλωσε ο Κασσελάκης», αντί «όπου μεγάλωσε». Μάλιστα, όπως συμβαίνει συχνά σε αυτές τις περιπτώσεις, η στραμπουληγμένη σύνταξη αλλοιώνει το νόημα της φράσης, αφού έτσι εμφανίζεται ο Κασσελάκης να είναι αυτός που κατάφερε να κάνει τη βίλα μεγαλύτερη, να τη μεγαλώσει. Θα μου πείτε, για αυτόν ειδικά, δεν θα ήταν ίσως δύσκολο. Εδώ, μ’ ένα σάλτο κατέλαβε ολόκληρο «ιστορικό» κόμμα!

Αλλο κουσούρι που επαναλαμβάνεται συστηματικά, τόσο στον προφορικό όσο και στον γραπτό λόγο, είναι η εσφαλμένη σύνταξη όταν γίνεται σύγκριση. Ετσι, σε τηλεοπτική σειρά, άκουσα «αγαπούσε το παιδί πιο πολύ από τη μάνα του», με την έννοια «αγαπούσε το παιδί πιο πολύ απ’ ό,τι [το αγαπούσε] η μάνα του». Μάλιστα, η ορθή σύνταξη (με το απαραίτητο απ’ ό,τι) επιτρέπει, με απλή αλλαγή της πτώσης του άρθρου, να υπάρξουν δύο «σωστές» φράσεις, με διαφορετικό η καθεμιά νόημα: «Ο Χ. αγαπούσε το παιδί πιο πολύ απ’ ό,τι η μάνα του» αλλά και «αγαπούσε το παιδί πιο πολύ απ’ ό,τι τη μάνα του». Στη δεύτερη πάντως περίπτωση, παραμένει κάπως ασαφές αν γίνεται λόγος για τη μάνα του παιδιού ή για τη μάνα του Χ. Τι τα θέλετε; Ατιμο πράγμα η γλώσσα!

Τρίτο κουσούρι, που όχι μόνο επαναλαμβάνεται αλλά και επεκτείνεται, η μετατροπή αμετάβατων ρημάτων σε μεταβατικά. Ετσι, αφού πια γκώσαμε από το διέρρευσε και θα το διαρρεύσω, από θα το επικοινωνήσουμε και επικοινώνησέ το (σε βαθμό, μάλιστα, που η μεταβατική τους χρήση τείνει να «νομιμοποιηθεί», μέσω του άγραφου κανόνα «το χρονίως κοινολεκτούμενο απολανθάνεται»), πρόσφατα, με αφορμή τις καταστροφές στη Θεσσαλία, άκουσα ότι «τα πλάνα που θα μεταδοθούν ανατριχιάζουν». Τι να σου κάνουν και τα πλάνα; Εχουν κι αυτά τις ευαισθησίες τους! Δεν αντέχουν το θέαμα, τους σηκώνεται η πέτσα, ανατριχιάζουν! Τι συμβαίνει λοιπόν με τα πλάνα, σε απλά ελληνικά; Μα, προφανώς «είναι ανατριχιαστικά», «προκαλούν ανατριχίλα», ή κάτι τέτοιο τελοσπάντων. Και βέβαια, ίσως ακόμα πιο απλό είναι να επιλεγεί άλλο ρήμα (σοκάρουν, συγκλονίζουν, κ.ο.κ.).

Επιδόρπιο

Πριν από μερικές μέρες, στις 30 Σεπτεμβρίου, γιορτάστηκε για μια ακόμα φορά η Παγκόσμια Ημέρα της Μετάφρασης. Είναι η ημέρα οπότε, μεταξύ άλλων, μεταφραστές και μεταφράστριες ανταλλάσσουμε μεταξύ μας ευχές. Γιατί όμως έχει επιλεγεί η 30ή Σεπτεμβρίου; Μα επειδή είναι η ημέρα οπότε τιμάται η μνήμη του άγιου Ιερώνυμου, προστάτη των μεταφραστών/ριών, ο οποίος, εκεί γύρω στο 400 μ.Χ., μετέφρασε τη Βίβλο στην καθομιλουμένη, στην κοινή (εξού και Vulgata) λατινική.