Η εκπαίδευση {LF}των γυναικών {LF}με τα μάτια {LF}δύο προτεσταντών

H κατάσταση των γυναικών σ’ όλες τις χώρες που στερήθηκαν το φως του Ευαγγελίου ή και εκεί που αχνά μόνο φωτίσθηκαν, έχει εγείρει τη συμπάθεια των ιεραποστόλων που εργάζονται ανάμεσά τους. Αν και σ’ αυτήν εδώ τη χώρα όπου εξαιτίας της φυσικής ευφυΐας του λαού, η οποία συνδέεται και με τη λάμψη του ευαγγελικού φωτός το οποίο ποτέ δεν έσβησε παρόλη την καταπίεση των κατακτητών, δεν βρήκαμε τον ίδιο βαθμό παρακμής στις γυναίκες όπως σε χώρες ειδωλολατρικές, ωστόσο κι έτσι ακόμη πολύ λίγες είναι εκείνες που μπορούν να εκτελέσουν τα καθήκοντα που τους έχουν ανατεθεί, να κατευθύνουν δηλαδή το παιδικό μυαλό, του οποίου είναι φύλακες για μεγάλο χρονικό διάστημα, και να το καθοδηγούν. Η σημασία της γυναικείας επίδρασης πάνω στην κοινωνία είναι ένα σημαντικό θέμα στους φίλους της ευσέβειας και της θρησκείας και η εκπαίδευση και βελτίωση των γυναικών έχει θεωρηθεί ένα νόμιμο και ενδιαφέρον μέρος της ιεραποστολής μας (…)

Τα λόγια του πιο διάσημου ίσως προτεστάντη ιεραπόστολου στην Ελλάδα, του J. Hill, μέλους της DFMS (Domestic and Foreign Missionary Society of the Protestant Episcopal Church in the United States of America), είναι ενδεικτικά για τη θέση του αναφορικά με τον ρόλο της γυναίκας αλλά και για το εκπαιδευτικό έργο που θα αναλάμβαναν στην Ελλάδα για μία τουλάχιστον 50ετία, από το 1830 ως το 1880, οι προτεσταντικές πρωτοβουλίες, την εκπαιδευτική πρωτοκαθεδρία στο πεδίο της γυναικείας εκπαίδευσης εισάγοντας το μοντέλο της «οικιακής» εκπαίδευσης μέχρι να αναλάβουν τα καθολικά σχολεία και να έρθει εκείνο της μοναστηριακής εκπαίδευσης εντός του σχολικού πλαισίου.

Ο Hill εκφράζει γλαφυρά το ιδεολογικό υπόβαθρο της προτεσταντικής αποστολής και της οπτικής της για την εκπαίδευση της γυναίκας. Υπάρχει πίστη στη δύναμη της γυναίκας και στην κοινωνική επιρροή της. Ο Hill αναπαράγει και μια ιδιαίτερα διαδεδομένη πεποίθηση στο εσωτερικό των αμερικανών προτεσταντών και όχι μόνο, ότι μόνο η εκπαιδευμένη γυναίκα μπορεί να εκπαιδεύσει και να καθοδηγήσει τα παιδιά της μ’ έναν τρόπο καθοριστικό και αποφασιστικό, ενώ πάει και ένα βήμα παρακάτω αποσυνδέοντας τη σχεδόν αναγκαστική σύνδεση του κοινωνικού ρόλου της γυναίκας με τα οικιακά καθήκοντα. Ο βασικός λόγος της εμμονής των προτεσταντών με τη γυναικεία εκπαίδευση είναι μάλλον η αντίληψη ότι οι γυναίκες, όπως και τα μικρά παιδιά, είχαν μια μεγαλύτερη δεκτικότητα και ευαισθησία και θα μπορούσαν να μεταμορφωθούν σε χριστιανές αδερφές, κόρες, συζύγους, μητέρες που θα διαχέανε τη χριστιανική ηθική σε συνδυασμό με την οικογενειακή. Μια μορφωμένη γυναίκα μπορεί αποτελεσματικότερα να επηρεάσει τον άντρα της και ευρύτερα την οικογένειά της. Κατά συνέπεια, ο Hill θεωρούσε ότι η εκπαίδευση μικρών παιδιών, και ειδικά κοριτσιών, αποτελούσε μια πιο ασφαλή λύση για την αναμετάδοση του μηνύματος των ιεραποστόλων από οποιονδήποτε άλλο προσηλυτισμό.

Η προτεσταντική παρουσία στην Ελλάδα δεν υπήρξε αδιατάρακτη, ο Κινγκ θα καταδικαστεί σε θάνατο που θα μετατραπεί σε αναγκαστική εξορία, το σχολείο του Robertson στη Σύρο θα γίνει στόχος επιθέσεων, ο ίδιος ο Χιλλ, αν και αγαπητός στην αθηναϊκή κοινωνία, έγινε στόχος και επιθέσεων που είχαν να κάνουν τόσο με την ηθική υπόσταση του σχολείου του αλλά και με το είδος της εκπαίδευσης που προσέφερε μέσα στο σχολείο του, ακόμα και από άλλους αμερικανούς προτεστάντες. Το ίδιο εξάλλου το ελληνικό κράτος αναγκάζεται να νομοθετήσει με το ΒΔ 10/22 Ιουλίου 1835 «Περὶ τῆς ἀπαιτουμένης ἡλικίας εἰς τὸ θῆλυ γένος διὰ τὸ διδασκαλικὸν ἐπάγγελμα» όταν διαπιστώνεται ότι ο Χιλλ χρησιμοποιεί μικρά σε ηλικία κορίτσια για τη διδασκαλία.

Κατά συνέπεια η έκδοση των ημερολογίων του ζεύγους Χιλλ σε επιμέλεια και εισαγωγή του καθηγητή στο τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών Βαγγέλη Καραμανωλάκη, με ένα πλήθος υποσημειώσεων ιδιαίτερα χρήσιμων που αποκωδικοποιούν τη μετεπαναστατική προτεσταντική παρουσία στην Ελλάδα, είναι μια πολύτιμη συμβολή για την ιστορία ενός σχολείου που έχει ταυτίσει την ύπαρξή του με εκείνη του ελληνικού κράτους και επέδειξε ιδιαίτερες αντοχές στον χρόνο και στον χώρο. Επιπλέον, όπως επισημαίνεται και στην εισαγωγή του Β. Καραμανωλάκη, έχει οργανωθεί και το αρχείο της Σχολής, κάτι που προσφέρει μια σημαντική υπηρεσία στο corpus της ιστορίας της εκπαίδευσης, μιας πάντα ξεχωριστής κατηγορίας στο ιστορικό σώμα.

Οι ημερολογιακές εγγραφές του ζεύγους Χιλλ είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρουσες, αφού αφορούν την καθαυτή καθημερινότητα του προτεσταντικού ζεύγους και μπορούν να εξαχθούν πολλά χρήσιμα συμπεράσματα και για την καθημερινότητά τους αλλά και για τον τρόπο που δραστηριοποιούνταν τον 19ο αιώνα, αφού δεν εντάσσονται στα επίσημα κείμενα αναφορών προς τη μητρική εταιρεία. Το βιβλίο έρχεται να συμπληρώσει ένα μεγάλο κενό και στην προτεσταντική εκπαιδευτική παρουσία, αλλά ειδικά και για τη Σχολή Χιλλ που αποτελεί ένα τοπόσημο της μετεπαναστατικής Αθήνας. Μια μόνο εκδοτική αστοχία που θα μπορούσε να παρατηρηθεί είναι πως η έκδοση, αν και προσφέρει πλήθος διαφωτιστικών υποσημειώσεων, στριμώχνει τον πίνακα περιεχομένων στο τέλος, ενώ απουσιάζει μια βιβλιογραφία στο τέλος. Τόσο σημαντικά ιστορικά έργα έχουν ανάγκη και της ανάλογης εκδοτικής φροντίδας.

{2BTIT}Εκπαιδεύοντας παιδιά {LF}στη μετεπαναστατική Αθήνα -{CR}Τα ημερολόγια του Τζων {LF}και της Φάννυ Χιλλ{2BTIT}{CR}{3BEKD}Εισαγωγή – Επιμέλεια Βαγγέλης Καραμανωλάκης{CR}Εκδ. Ευρασία – Φίλοι της Σχολής {LF}Χιλλ, Αθήνα, 202{3BEKD}3