Κόβουν τρόφιμα, σβήνουν φώτα και ανάβουν το τζάκι λόγω ακρίβειας

Αν πριν από μερικά χρόνια οι αλλαγές στο καλάθι του καταναλωτή σε προϊόντα και υπηρεσίες ήταν αποτέλεσμα της προσπάθειας για καλύτερες συνθήκες διαβίωσης και διατροφής, φαίνεται ότι κάτι τέτοιο δεν ισχύει πλέον.

Η ακρίβεια παίζει σήμερα τον πρωταρχικό ρόλο στις επιλογές των καταναλωτών, οδηγώντας εκείνους που άλλοτε μείωναν, για παράδειγμα την κατανάλωση κρέατος, με στόχο την πιο υγιεινή διατροφή, να περιορίζουν τώρα τις μερίδες τους για μεγαλύτερη οικονομία. Υπάρχουν και εκείνοι που κάποτε αγόραζαν ξύλα για το τζάκι με σκοπό μόνο τη θαλπωρή της φωτιάς ένα Σαββατοκύριακο, να το κάνουν τώρα για να αντικαταστήσουν το πετρέλαιο ως μέσο θέρμανσης.

Η ραγδαία αύξηση των τιμών την τελευταία διετία έφερε αλλαγές, με τους Ελληνες να έχουν περιορίσει αλλού λιγότερο και αλλού περισσότερο τις καταναλώσεις τους για να μη βρεθούν εκτός προϋπολογισμού. Ετσι, την ίδια ώρα που οι τζίροι των επιχειρήσεων ανεβαίνουν, τα καλάθια των Ελλήνων γίνονται ελαφρύτερα. Μάλιστα, ο περιορισμός της κατανάλωσης άγγιξε και κατηγορίες προϊόντων όπως το ψωμί και τα ζυμαρικά, τα οποία είναι φθηνά προϊόντα στο καλάθι. Είναι ενδεικτικό, σύμφωνα με τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής, ότι το 2022 τα νοικοκυριά μείωσαν κατά μία μερίδα τη μηναία κατανάλωση κρέατος στο τραπέζι τους (234,49 γραμμάρια λιγότερο σε σχέση με έναν χρόνο πριν), ήπιαν μισό λίτρο λιγότερο γάλα και έβαλαν στη σαλάτα τους ¼ του λίτρου λιγότερο ελαιόλαδο. Ταυτόχρονα, όμως, κλήθηκαν να πληρώσουν (κατά μέσο όρο τον μήνα) για να αγοράσουν κρέας 74,11 ευρώ  δηλαδή 11,1% περισσότερο από το 2021, 53,97 ευρώ για γαλακτοκομικά, δηλαδή 7,9% ακριβότερα, 16,38 ευρώ για ελαιόλαδο, δηλαδή 3,8% περισσότερο, και 45,74% για λαχανικά, περίπου 10% πιο πάνω από ό,τι είχαν δαπανήσει έναν χρόνο πριν. Οι καταναλωτές περιορίζουν τις αγορές τους ή αλλάζουν τις προτιμήσεις τους και αναζητούν φθηνότερες λύσεις. Στοιχεία  της εταιρείας ερευνών Circana έδειξαν ότι το μερίδιο των προϊόντων ιδιωτικής ετικέτας το α’ τρίμηνο του 2023 είχε διαμορφωθεί σε 17,7%, ενώ το αντίστοιχο τρίμηνο του 2022 ήταν 16,1%. Μάλιστα κατά το α’ τρίμηνο του 2023 ο ρυθμός ανάπτυξής τους ήταν 20,2% έναντι 6,7% των επωνύμων και 8,9% του συνόλου της αγοράς.

Κυνήγι επιβίωσης

Το κυνήγι επιβίωσης για τους καταναλωτές φαίνεται και σε άλλα προϊόντα εκτός των τροφίμων. Τα στοιχεία της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής αναφορικά με τα προϊόντα ενέργειας δείχνουν ότι οι αυξημένες τιμές οδήγησαν σε μείωση της μέσης μηνιαίας ποσότητας ενέργειας που καταναλώνει ένα νοικοκυριό στην κύρια κατοικία του. Ετσι, οι Ελληνες περιόρισαν τη χρήση ηλεκτρικής ενέργειας κατά 11,5% στρεφόμενοι για τη θέρμανση τους σε στερεά καύσιμα, όπως σε καυσόξυλα, πέλλετ, πυρήνα κ.λπ., αυξάνοντας μάλιστα την κατανάλωσή τους, σε σχέση με έναν χρόνο πριν κατά 117,22 κιλά, ενώ την κεντρική θέρμανση (πετρέλαιο, φυσικό αέριο κ.λπ.) ως κύρια πηγή θέρμανσης χρησιμοποίησε μόλις το 56,8% των νοικοκυριών.

Την εικόνα αυτή επιβεβαιώνει και έρευνα της ΕΚΠΟΙΖΩ στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Προγράμματος REVERTER με τη συνεργασία του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου και του Κέντρου Ανανεώσιμων Πηγών και Εξοικονόμησης Ενέργειας (ΚΑΠΕ), στην Αττική, στο διάστημα Μαΐου – Ιουνίου 2023, που έδειξε ότι περίπου το οκτώ στα δέκα νοικοκυριά έχουν περιορίσει τον τελευταίο χρόνο τη χρήση ηλεκτρικής ενέργειας, περισσότερο από το 75% τη χρήση θέρμανσης και περίπου το 50% τη χρήση ζεστού νερού, ενώ περίπου το 36% ξοδεύουν περισσότερο από το 10% του καθαρού εισοδήματός τους για τις ενεργειακές τους δαπάνες.