Από το «Αγιος Στυλιανός» στις Ηνωμένες Πολιτείες

Η σκανδαλώδης υπόθεση με τις αγοραπωλησίες βρεφών στο δημοτικό βρεφοκομείο «Αγιος Στυλιανός» της Θεσσαλονίκης κατά τα αμαρτωλά μετεμφυλιακά χρόνια είναι μία από τις υποθέσεις που έχουν περάσει στην πίσω πλευρά της ιστοριογραφίας. Εκατοντάδες παιδιά φέρεται να δόθηκαν με παράτυπες διαδικασίες για υιοθεσία, κάποια εκ των οποίων στις ΗΠΑ και σε ευρωπαϊκές χώρες, αφήνοντας ανοιχτές πληγές μέχρι και σήμερα.

Την περίοδο 1948-1962 υπολογίζεται πως περίπου 3.200 Ελληνόπουλα έφυγαν με αδιαφανείς υιοθεσίες για την Αμερική. Ενα από τα ιδρύματα που φέρεται να εμπλέκονται σε αυτές τις παράνομες υιοθεσίες, που βύθισαν στον πόνο χιλιάδες ανθρώπους, ήταν το βρεφοκομείο «Αγιος Στυλιανός» της Θεσσαλονίκης. Ηταν το 1962 όταν το πανελλήνιο παρακολουθούσε συγκλονισμένο τις εξελίξεις: όπως αποκαλυπτόταν μέσα από μαρτυρίες εργαζομένων, την εποχή που οι ελληνικές οικογένειες προσπαθούσαν να επιβιώσουν χτυπημένες από την Κατοχή, τους πολέμους και τη φτώχεια, στο ίδρυμα είχε στηθεί μια φρικιαστική επιχείρηση με ενορχηστρωτή τον ίδιο τον διευθυντή: οι αγοραπωλησίες βρεφών.

Η μαντιλοφορούσα

Οι καταθέσεις συγκλόνιζαν και συνέτειναν όλες στο ίδιο σκηνικό: μια κυρία, μεγάλης ηλικίας, μπαινόβγαινε νυχτερινές ώρες στο βρεφοκομείο, έχοντας καλυμμένο το κεφάλι με ένα μαντίλι, καθόταν στο γραφείο του διευθυντή με πλάτη προς την πόρτα ώστε να μη γίνεται αντιληπτή από τις βρεφοκόμους και λίγα λεπτά μετά έφευγε με ένα μωρό στην αγκαλιά, επιβιβαζόμενη σε ένα όχημα που την περίμενε σταθμευμένο έξω από το βρεφοκομείο. Η γυναίκα που έπαιρνε τα παιδιά «με μια ροζ – σιέλ κουβέρτα» ήταν τελικώς γνωστή μαία της Θεσσαλονίκης, η οποία μεσολαβούσε στις αγοραπωλησίες βρεφών. Βρέφη, που οι γονείς τους – συνήθως φτωχοί και ανήμποροι – τα άφηναν για λίγο στον «Αγιο Στυλιανό» με σκοπό να τα παραλάβουν ξανά, βαφτίζονταν ως «αγνώστων γονέων» και παραδίδονταν σε ζευγάρια ή χήρες που πλήρωναν για να τα αποκτήσουν. Αλλα μωρά έπαιρναν τον αύξοντα αριθμό με τον οποίο είχαν καταχωριστεί τα βρέφη που ξαφνικά είχαν «εξαφανιστεί», ενώ οι περιπτώσεις των διδύμων ήταν χαρακτηριστικές: πολύ συχνά το ένα από τα δύο – συνήθως το αγόρι – «πέθαινε» ξαφνικά μέσα σε μία μέρα… Οταν οι γονείς πήγαιναν για να τα πάρουν πίσω, εκδιώχνονταν κακήν κακώς από τους υπευθύνους με το αιτιολογικό ότι τα παιδιά τους είχαν πεθάνει, κάποιες φορές τούς προσκόμιζαν πλαστές ληξιαρχικές πράξεις θανάτου, άλλοτε τους παρέδιδαν βρέφη με προβλήματα υγείας που είχαν εγκαταλειφθεί λέγοντάς τους ότι δήθεν είναι τα δικά τους παιδιά ή σε ορισμένες περιπτώσεις τούς έβαζαν να υπογράψουν – εκμεταλλευόμενοι την αγραμματοσύνη τους – ότι είχαν παραλάβει τα τέκνα τους…

Χωρίς κανένα έλεγχο

Αμέτρητα βρέφη δόθηκαν στην Ελλάδα, στις ΗΠΑ και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες χωρίς να έχει γίνει κανένας έλεγχος για τις οικογένειες στις οποίες παραδίδονταν… Οι πληγές που προκάλεσαν οι απάνθρωπες μεθοδεύσεις στον «Αγιο Στυλιανό» τα χρόνια εκείνα παραμένουν ακόμη ανοιχτές καθώς εκατοντάδες οικογένειες που θέλησαν να ξαναενωθούν δεν τα κατάφεραν ποτέ εξαιτίας της καταστροφής των εγγράφων τους, της αλλαγής ονομάτων, των ψεύτικων δηλώσεων περί θανάτου των τέκνων. Παρ’ όλ’ αυτά, το 1995 ο φάκελος «Αγιος Στυλιανός» άνοιξε και πάλι έπειτα από ρεπορτάζ των μέσων μαζικής ενημέρωσης, με αποτέλεσμα η αναζήτηση χαμένων παιδιών και γονέων να ξεκινήσει και πάλι και μέσα σε λίγα χρόνια περισσότεροι από 500 άνθρωποι να βρουν τις βιολογικές τους οικογένειες.

Το σκάνδαλο για το ίδρυμα «Αγιος Στυλιανός» αμαύρωσε μια μακραίωνη πορεία, καθώς το βρεφοκομείο ιδρύθηκε στα μέσα του 19ου αιώνα. Η δίκη για την υπόθεση ξεκίνησε τον Ιούνιο του 1964 και ολοκληρώθηκε τον Φεβρουάριο του 1965, όμως, παρότι υπήρχαν στοιχεία που έδειχναν ότι οι παράνομες διαδρομές είχαν ξεκινήσει τουλάχιστον το 1954, διερευνήθηκε μόνο η διετία 1960-1962. Πρωτοδίκως καταδικάστηκαν τρία άτομα – σε σύνολο εννιά κατηγορουμένων -, ο διευθυντής, ο κλινικάρχης του βρεφοκομείου και η μαία, η οποία στο Εφετείο απαλλάχθηκε λόγω παραγραφής των αδικημάτων.