Στη μνήμη {LF}του Κωνσταντίνου Πιτσάκη

Η ισορροπία ανάμεσα στο Δίκαιο και στην Ιστορία είναι συχνά τρομακτική αλλά και τόσο συναρπαστική.

Αυτή είναι μια φράση που ηχεί ακόμα στα αφτιά μου από τις δεκάδες συναντήσεις κατά τη σύνταξη της διδακτορικής μου διατριβής στη Γαλλία στο αγαπημένο στέκι του Κωνσταντίνου Πιτσάκη, τη Στάνη στον Πειραιά. Εκεί όπου περάσαμε ατελείωτες ώρες ανάμεσα στον αγαπημένο του εσπρέσο και σ’ ένα μικρό πουράκι που επέτρεπε στον εαυτό του, με τις πάντα αδιανόητα καλλιγραφικά γραμμένες διορθώσεις του στο περιθώριο των σελίδων μου, τις διεισδυτικές παρατηρήσεις του και την εξαντλητική μου διερεύνηση – όχι εξέταση – μέσα από τις πάντα απρόσμενες ερωτήσεις του. Ο Πιτσάκης υπήρξε καθοριστικός σε προσωπικό επίπεδο όχι μόνο ως Δάσκαλος αλλά και στον τρόπο πρόσληψης και κατανόησης του κόσμου.

Εντεκα χρόνια μετά την αποδημία του η Ακαδημία Αθηνών τιμά τον Κωνσταντίνο Πιτσάκη μ’ έναν τόμο που συγκεντρώνει υπογραφές συνεργατών και επιστημονικών του συνοδοιπόρων αλλά και ένα πεδίο θεματικών στο οποίο τολμώ να πω υπήρξε πρωτοπόρος. Για το βιογραφικό του η στενή του συνεργάτις Μαρία Γιούνη, που τον διαδέχθηκε στη Νομική Κομοτηνής, δίνει το περίγραμμα μιας πολυσχιδούς προσωπικότητας, ενός εκ των κορυφαίων καθηγητών της Ιστορίας Δικαίου στην Ελλάδα.

«Ο Κωνσταντίνος Γ. Πιτσάκης γεννήθηκε στην Αθήνα το 1944. Με το λαμπερό του πνεύμα ξεχώρισε ήδη από τα μαθητικά του χρόνια, όταν, αποφοιτώντας ως αριστούχος από το Α’ Πρότυπο Γυμνάσιο Αρρένων Πειραιώς το 1962, συμμετείχε στον Πανελλήνιο Διαγωνισμό μεταξύ των αριστούχων τελειοφοίτων Μέσης Εκπαίδευσης, όπου έλαβε το πρώτο βραβείο. Επαθλο του βραβείου ήταν η εισαγωγή στο Πανεπιστήμιο χωρίς εξετάσεις στο μάθημα της Εκθεσης Ιδεών, όπου θεωρήθηκε, βάσει ειδικής νομοθετικής πρόβλεψης, ότι έλαβε τον βαθμό “άριστα” (10), καθώς και η πρόσληψη στην Εθνική Τράπεζα της Ελλάδος, επίσης χωρίς εξετάσεις. Σπούδασε στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών, όπου εισήχθη ως αριστούχος, υπότροφος του ΙΚΥ, και έλαβε το πτυχίο του το 1972, αφού εν τω μεταξύ υπηρέτησε τη στρατιωτική του θητεία (1969-1971). Το γεγονός ότι παράλληλα εργαζόταν στην Εθνική Τράπεζα δεν τον εμπόδισε να εντρυφήσει στις νομικές σπουδές και να εμβαθύνει ειδικότερα στη μελέτη του Βυζαντινού Δικαίου, εκδίδοντας το 1971 την “Εξάβιβλο” του Κωνσταντίνου Αρμενοπούλου ως πρώτο τόμο στην τότε εγκαινιασθείσα από εκδοτικό οίκο της Αθήνας σειρά “Βυζαντινά και Νεοελληνικά Κείμενα”. Για την έκδοση αυτή, η οποία περιελάμβανε εκτεταμένη εισαγωγή, κείμενο, σχόλια και γλωσσάριο, τιμήθηκε με Βραβείο της Ακαδημίας Αθηνών (1972). Το 1973 εγκρίθηκε ο διορισμός του στο Κέντρο Ερεύνης της Ιστορίας του Ελληνικού Δικαίου της Ακαδημίας Αθηνών, θέση την οποία, υπό τις συνθήκες της εποχής, δεν αποδέχθηκε. Το 1985 αναγορεύθηκε διδάκτωρ της Νομικής Σχολής του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης με τον βαθμό “άριστα” και το ίδιο έτος δημοσίευσε τη διδακτορική του διατριβή με τίτλο “Το κώλυμα γάμου λόγω συγγενείας εβδόμου βαθμού στο βυζαντινό δίκαιο”.
Ο Κώστας Πιτσάκης ήταν από τους σπάνιους εκείνους ανθρώπους που ακολούθησαν παράλληλα δύο ξεχωριστές σταδιοδρομίες με την ίδια επιτυχία, φθάνοντας και στις δύο στην κορυφή της ιεραρχίας…».

Θα συμπλήρωνα τον μαγικό και αξέχαστο τρόπο με τον οποίο ο Κώστας – κατά τη διάρκεια επισκέψεων σε ναούς, χώρους πολιτισμού, θέατρα – μιλούσε και συγκεντρωνόταν πάντα κόσμος γύρω του να τον ακούσει. Ενας άνθρωπος που δεν έκανε καμία έκπτωση στην επιστημονική γνώση, φρόντιζε ο ίδιος κάθε εκδοτική λεπτομέρεια των κειμένων του, ήταν και ένας μαγικός πομπός γνώσης και αφήγησης αγγίζοντας τους πάντες.

Ο τιμητικός τόμος είναι εξαιρετικός και συμπληρώνει με ολοκληρωμένο τρόπο το σύνολο της εργογραφίας του Πιτσάκη. Αξίζει να παρατηρήσει κάποιος ότι όσο μεγαλώνει αυξάνεται και ο όγκος και, τολμώ να πω, η ποιότητα της δουλειάς του, μια πρακτική όχι συνήθης.

Θα ήταν δύσκολο να σταθεί κάποιος σε κάποιο άρθρο, ειδικά από έναν τόσο ογκώδη και διευρυμένο επιστημονικά τόμο που μαρτυρά την ίδια την επιστημονικότητα και πολυθεματικότητα του Πιτσάκη. Ομως χρήζει μιας ειδικής αναφοράς η επιστολογραφία του με τον κορυφαίο μελετητή του Παπαδιαμάντη, τον φιλόλογο Ν.Δ. Τριανταφυλλόπουλο, όπως ο ίδιος την παραθέτει στον τόμο μαζί με τις σημειώσεις του, φέρνοντας στην επιφάνεια τέσσερις επιστολές, θα έλεγα μνημείο νοητικής και επιστημονικής αξίας. Είναι πραγματικά ένα οδοιπορικό μιας ιδιότυπης γνωριμίας και μαθητείας αφού το 1984-85 ο Πιτσάκης γράφει στον Τριανταφυλλόπουλο κάποιες σκέψεις του που εντυπωσιάζουν τον χαλκέντερο ερευνητή και ξεκινά μια σχέση που θα παραδώσει ένα από τα πλέον μνημειώδη έργα της ελληνικής γραμματείας, την επιμελημένη, διορθωμένη και σχολιασμένη έκδοση των απάντων του Παπαδιαμάντη. Μια αλληλογραφία βάθους, φλέγματος και γνώσης που μπορεί να συγκριθεί μόνο μ’ εκείνη των Λορεντζάτου – Σεφέρη.

Η μνήμη του Κωνσταντίνου Πιτσάκη παραμένει ισχυρή και ζωντανή.

{1BSYG}Συλλογικό{1BSYG}{CR}{2BTIT}Κωνσταντίνω Γ. Πιτσάκη – Μνήμης χάριν{2BTIT}{CR}{3BEKD}Επιμ. Μαρία Γιούνη, Λυδία Παπαρρήγα – Αρτεμιάδη{CR}Εκδ. Ακαδημία Αθηνών, Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης, Ελληνική Εταιρεία Ιστορίας Δικαίου, 2023{3BEKD}{CR}{4BTIM}Τιμή 32 ευρ{4BTIM}ώ