Ενας ακήρυχτος πόλεμος μετά τις πλημμύρες

Πού αρχίζουν και πού τελειώνουν τα όρια της πολιτικής σε σχέση με την επιστήμη; Η συζήτηση έχει λάβει μεγάλες διαστάσεις τις τελευταίες ημέρες μετά την εξαγγελία της κυβέρνησης περί υπαγωγής του αρχαιότερου ερευνητικού κέντρου της χώρας, του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών, στο υπουργείο Πολιτικής Προστασίας. Αφορμή στάθηκε η φονική κακοκαιρία «Daniel» που βύθισε τη Θεσσαλία στις λάσπες σκοτώνοντας τουλάχιστον 17 ανθρώπους και αφήνοντας άστεγους εκατοντάδες άλλους.

«Δεν αισθάνομαι ότι στην Πολιτική Προστασία έχουμε εντάξει όλα τα σημαντικά μετεωρολογικά δεδομένα τα οποία έχουμε στη διάθεσή μας (…), γι’ αυτό μία από τις πρώτες πρωτοβουλίες μας είναι η μεταφορά της ΕΜΥ και του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών στο υπουργείο Πολιτικής Προστασίας, ώστε κάτω από έναν φορέα να βρίσκεται το επιστημονικό προσωπικό της χώρας», είπε μιλώντας στη ΔΕΘ ο Πρωθυπουργός. Ακολούθησε θύελλα αντιδράσεων, με τους ερευνητές του Αστεροσκοπείου να μιλούν για δραματικές επιπτώσεις στην υπόσταση του φορέα ως εθνικού ερευνητικού κέντρου και να ζητούν συνάντηση με τον Κυριάκο Μητσοτάκη.

Σημειώνεται πως το Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών, το οποίο ιδρύθηκε το 1842, αποτελεί σήμερα Νομικό Πρόσωπο Δημοσίου Δικαίου εποπτευόμενο από τη Γενική Γραμματεία Ερευνας και Καινοτομίας.

«Η επιστήμη και η ερευνητική διαδικασία απαιτούν ελεύθερο ακαδημαϊκό περιβάλλον για να πραγματωθούν», υπογράμμισε ο πρόεδρος του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών, καθηγητής Μανώλης Πλειώνης, ενώ από την πλευρά του ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Παύλος Μαρινάκης δήλωσε χθες: «Καμία διάθεση φίμωσης και παρέμβασης στη λειτουργία κανενός επιστημονικού οργανισμού. Αυτό ζητώ να γίνει σαφές. Το αντίθετο, δίνεται ακόμη μεγαλύτερη αξία και δύναμη στην επιστημονική γνώση (…). Αυτό που επιθυμεί η κυβέρνηση και ο Πρωθυπουργός είναι να δοθεί μεγαλύτερη έμφαση στην κατάρτιση και στην επιστημονική γνώση, στους ανθρώπους που μπορούν να συμβάλουν στα μοντέλα της Πολιτικής Προστασίας».

Πριν από δύο ημέρες το ΔΣ του Εθνικού Αστεροσκοπείου έστειλε επιστολή στον Πρωθυπουργό προτείνοντας μια εναλλακτική λύση. «Η παροχή υπηρεσιών δύναται να πραγματοποιηθεί μέσω προγραμματικής συμφωνίας ή/και με σχετικό μνημόνιο συνεργασίας, όπως συστηματικά κάνουν τα ερευνητικά κέντρα με τα υπουργεία της θεματικής τους συνάφειας», αναφέρεται. Αλλωστε, όπως υποστηρίζουν από την πλευρά του Αστεροσκοπείου, κατά το παρελθόν έγιναν αρκετές προσπάθειες για συνεργασία με την Πολιτική Προστασία, «χωρίς όμως ανταπόκριση». Ο ίδιος ο πρόεδρος του φορέα έχει δηλώσει πως στο παρελθόν είχε συνταχθεί μνημόνιο συνεργασίας με το υπουργείο, το οποίο όμως δεν υπεγράφη ποτέ.

Ερωτήματα

Παρότι σύσσωμη η επιστημονική κοινότητα, συμπεριλαμβανομένων των εκπροσώπων της ΕΜΥ, αναγνωρίζει ότι η νέα πραγματικότητα προ της οποίας έχει θέσει τη χώρα η κλιματική κρίση απαιτεί ενιαία αντιμετώπιση και συντονισμό, ανακύπτουν ερωτήματα ως προς τον τρόπο με τον οποίο θα μπορούσε να επιτευχθεί κάτι τέτοιο.

Οι τοποθετήσεις κυβερνητικών αξιωματούχων δείχνουν πως η κυβέρνηση αντιμετωπίζει το Εθνικό Αστεροσκοπείο περισσότερο ως έναν επιχειρησιακό φορέα, ενώ οι επιστήμονες τονίζουν τον ερευνητικό του ρόλο που διαχρονικά στοχεύει «στην εκπόνηση βασικής και εφαρμοσμένης έρευνας, δηλαδή στην παραγωγή νέας γνώσης και στη μεταλαμπάδευσή της στην κοινωνία». Η λειτουργία του Αστεροσκοπείου καλύπτει, άλλωστε, ένα ευρύ φάσμα ερευνητικών δραστηριοτήτων, που υπερβαίνουν κατά πολύ την πρόγνωση καιρικών φαινομένων και που στην πλειονότητά τους δεν έχουν καμία συνάφεια με το υπουργείο Πολιτικής Προστασίας.

Η ίδρυση το 1842 με δωρεά του ευεργέτη Γεώργιου Σίνα

Κατά τη διάρκεια των 181 ετών λειτουργίας του το Αστεροσκοπείο έχει δώσει το «παρών» σε σημαντικές επιστημονικές εξελίξεις τόσο σε ευρωπαϊκό́ όσο και σε διεθνές επίπεδο, σε τομείς όπως η Αστρονομία, η Αστροφυσική, οι εφαρμογές του Διαστήματος, το Περιβάλλον, η Ενέργεια και η Μετεωρολογία, η Σεισμολογία και η Γεωδυναμική. Επίσης, υλοποιεί μεγάλα ερευνητικά́ προγράμματα με τη χρηματοδότηση της Ευρωπαϊκής Ενωσης, της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Διαστήματος και άλλων διεθνών οργανισμών. Η ίδρυσή του έγινε το 1842 με δωρεά του ευεργέτη Γεώργιου Σίνα, τότε προξένου της Ελλάδας στη Βιέννη, προς το Πανεπιστήμιο Αθηνών.