«Μικρές κυβερνήσεις»

Η μεταστροφή έγινε στα μέσα της δεκαετίας του 1980. Μέχρι τότε η κεντρική πολιτική σκηνή και ο χώρος της Αυτοδιοίκησης έδειχναν να κινούνται σε δύο παράλληλους δρόμους, με τα δικά τους στελέχη και τη δική τους λογική. Δεν υπήρχε, βέβαια, αυτοτέλεια και αυτονομία της Αυτοδιοίκησης – ήταν ο ανίσχυρος πόλος, απολύτως εξαρτημένος από τις αποφάσεις και τους σχεδιασμούς της κεντρικής εξουσίας. Σε δήμους και κοινότητες, ωστόσο, μπορούσαν να αναδειχθούν πρόσωπα που άφησαν βαθύ αποτύπωμα και προκαλούσαν μεγάλες ρωγμές στα τοπικά κομματικά στεγανά. Ορισμένοι εξαργύρωσαν την επιτυχημένη διαδρομή στην Αυτοδιοίκηση, κάνοντας κάποια στιγμή το επόμενο βήμα στη μεγάλη πολιτική αρένα. Αλλοι παρέμειναν στο αυτοδιοικητικό πεδίο, επί χρόνια πρωταγωνιστές, βάζοντας τη σφραγίδα τους στην αναμόρφωση και ανάπτυξη των περιοχών τους.

Επί της ουσίας, μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του ’80 υπήρχε μια σαφής διαχωριστική γραμμή ανάμεσα στον βουλευτή και τον δήμαρχο. Σε πολλές περιοχές οι περισσότεροι πολίτες ήξεραν πότε ψήφιζαν δήμαρχο και πότε βουλευτή, κάνοντας τη δική τους αξιολόγηση. Και από τη δεκαετία του ’60, πολλοί δήμοι άρχισαν να λειτουργούν ως πυρήνες εθνικής συμφιλίωσης, διαμορφώνοντας ατύπως μια ιδιόμορφη ισορροπία ανάμεσα σε μια αυτοδιοίκηση με αριστερή ταυτότητα και μια συντηρητική κεντρική εξουσία με χαρακτηριστικά καθεστώτος. Ο κατάλογος όσων έγραψαν τη δική τους ιστορία στους δήμους είναι μακρύς. Διαγράφοντας την επταετή δικτατορία, ο αριστερός Θόδωρος Αννινος εκλεγόταν στην Πάτρα επί 14 έτη, εκκινώντας από το 1964. Παρά το πολωτικό κλίμα στην κεντρική πολιτική σκηνή, πολλοί συντηρητικοί ψηφοφόροι της Καλαμάτας δεν είχαν κανένα πρόβλημα να βγουν από τα κομματικά τείχη τους και να ψηφίσουν το 1978, το 1982 και το 1986 τον σοσιαλιστή Σταύρο Μπένο για τον δήμο τους, επιβραβεύοντας ένα έργο που έβλεπαν να αλλάζει την πόλη. Οι Αθηναίοι στήριξαν επί δύο θητείες τον Δημήτρη Μπέη που ερχόταν με τις δικές του περγαμηνές από τον Δήμο Ζωγράφου. Από τις αρχές του ’80, ο Λευτέρης Αθανασιάδης μέτρησε τέσσερις θητείες και παραμένει ο μακροβιότερος δήμαρχος στην Καβάλα.

Το σκηνικό άλλαξε από τις δημοτικές εκλογές του 1986. Μέχρι τότε η αντίστροφη διαδρομή, από τα βουλευτικά έδρανα στους δήμους, σπάνιζε και ήταν μάλλον μια κίνηση οριστικής απόσυρσης από την πολιτική σκηνή. Μια εξήγηση για την αλλαγή μοντέλου μπορεί να ήταν η ενίσχυση της Αυτοδιοίκησης με μεταφορά αρμοδιοτήτων από την κεντρική διοίκηση. Η Αποκέντρωση ήταν ένας νέος στόχος που άλλαξε και την τοπική αντιπαράθεση. Η βασική αιτία, ωστόσο, ήταν η πολιτική σύγκρουση που μεταφέρθηκε και στους μεγάλους δήμους με την κινητοποίηση στελεχών πρώτης γραμμής. Οι Μιλτιάδης Εβερτ, Ανδρέας Ανδριανόπουλος και Σωτήρης Κούβελας μετακόμισαν στους δήμους Αθήνας, Πειραιά και Θεσσαλονίκης, αντίστοιχα, για να ενισχύσουν το κλίμα επιστροφής που επεδίωκε να διαμορφώσει η ΝΔ, απέναντι στο ΠΑΣΟΚ του Ανδρέα Παπανδρέου. Ουδείς ολοκλήρωσε τη θητεία του, το 1989 επέστρεψαν σε υπουργικούς θώκους.

Τα προσεχή χρόνια, με τον «Καποδίστρια», τους αιρετούς νομάρχες και τους εκλεγμένους περιφερειάρχες, ουκ ολίγοι βουλευτές απ’ όλο το κομματικό φάσμα αποφάσισαν να μπουν στη μάχη της Αυτοδιοίκησης, αντιλαμβανόμενοι ότι η εξουσία στις νέες δομές υπερβαίνει όσα μπορεί να κάνει ένας βουλευτής, ενίοτε και υπουργός. Ο Κώστας Αγοραστός έχει μια θέση σ’ αυτό το δρομολόγιο που συνεχίζεται και στις επικείμενες αυτοδιοικητικές κάλπες. Εάν η χώρα ετοιμάζεται να εκλέξει 13 «μικρές κυβερνήσεις», είναι κατανοητό η κεντρική κυβέρνηση να μην επιθυμεί να εξελιχθούν σε πολιτικά και κομματικά ανεξέλεγκτους θυλάκους. Η συμφορά στον Θεσσαλικό κάμπο, ωστόσο, έρχεται να θέσει ερωτήματα για τα όρια του μοντέλου και τις δυνατότητες των περιφερειών –και, μαζί τους, των δήμων– να υλοποιήσουν αποτελεσματικά σχέδια δράσης και να συντονιστούν με την κεντρική κρατική μηχανή. Είναι προφανές ότι σε κάθε καταστροφή η περιφερειακή διοίκηση οφείλει να βρίσκεται επιτόπου πριν απ’ την κυβέρνηση. Και κυρίως να έχει λάβει εγκαίρως τα απαιτούμενα προληπτικά μέτρα, δίνοντας μάχες όπου χρειάζεται για να τα εξασφαλίσει. Η μετάθεση ευθυνών την ώρα του δράματος δεν είναι πλέον σωσίβιο…