Ηχο{CR}Δύναμα

Εκδοση Karel Ančerl: Οι πλήρεις ηχογραφήσεις στη Philips και στην Deutsche Grammophon, DECCA – Αυστραλιανή ELOQUENCE, 9 CD

Ακόμη μία πολύ σημαντική συμβολή της DECCA – Αυστραλιανής ELOQUENCE στην αναβίωση της «βαριάς» δισκογραφίας των μεγάλων μουσικών του 20ού αιώνα, που αν και ο 21ος δεν τους ξέχασε, οι εταιρείες φαίνεται πως ναι. Βέβαια, στον σπουδαίο τσέχο μαέστρο Karel Ančerl αυτός ο κανόνας δεν ταιριάζει ακριβώς, καθώς ο κύριος κορμός των ηχογραφήσεών του ανήκει στην τσέχικη Supraphon και έχει γίνει σε σύμπραξη με την επί πολλά χρόνια ορχήστρα του, τη συναρπαστική Τσέχικη Φιλαρμονική. Και πρόκειται, σχεδόν μία προς μία, για ηχογραφήσεις αναφοράς, τόσο μουσικά, όσο και ηχητικά, καθώς στις δεκαετίες του ’50 και του ’60, η Τσεχία και η Ανατολική Γερμανία, είχαν φτάσει την τέχνη και την τεχνική της ηχογράφησης σε εξαιρετικά υψηλά επίπεδα που ήταν ευθέως ανταγωνιστικά με ό,τι καλύτερο είχε να δείξει η Δύση. Ομως εδώ δεν μιλάμε για τον Ančerl της Supraphon, μα για εκείνον της Philips και της Deutsche Grammophon. Που τώρα επανέρχεται με αφορμή τα πενήντα χρόνια από τον θάνατό του το 1973.

Το τσεχοσλοβάκικο καθεστώς ήταν αρκετά πιο ανοιχτό από άλλα κράτη του σοβιετικού μπλοκ και ορχήστρες και μουσικοί πήγαιναν στη Δύση συγκριτικά νωρίς. Η Deutsche Grammophon άρχισε να ηχογραφεί με τον Ančerl και την Τσέχικη Φιλαρμονική έπειτα από μία περιοδεία τους στη Γερμανία το 1955, ενώ η Philips το 1958, όταν υπέγραψε αποκλειστικό συμβόλαιο με τη Συμφωνική της Βιέννης. Με την εξαίρεση επτά Ουγγρικών Χορών του Μπραμς, αλλά, λόγω αυτού του έργου δεν πρόκειται ακριβώς για «εξαίρεση», υπάρχει εδώ ένα αμιγώς σλαβικό, εξαιρετικά δημοφιλές, ρεπερτόριο με έργα των Σμέτανα, Τσαϊκόφσκι, Ντβόρζακ, Στραβίνσκι, Προκόβιεφ και Σοστακόβιτς. Δηλαδή ρεπερτόριο που ο Ančerl το «έπαιζε στα δάχτυλα» και που στο οποίο εδώ διευθύνει, ξανά, την Τσέχικη Φιλαρμονική, αλλά και τη Συμφωνική της Βιέννης και τη Φιλαρμονική του Βερολίνου. Περιττό βέβαια να σημειωθεί ότι όλες ανεξαιρέτως οι ηχογραφήσεις είναι πρώτης γραμμής. Αν έπρεπε κανείς να ξεχωρίσει κάποια θα ήταν απλώς και μόνον θέμα προσωπικής προτίμησης και όχι αντικειμενικής αξιολόγησης, όπως, λ.χ., εδώ συμβαίνει με τον συγκλονιστικό Σοστακόβιτς του Ančerl. Αλλωστε, στον Σοστακόβιτς συναντιούνται τα δύο μεγάλα πεδία στα οποία συγκεντρώθηκε πάντοτε το κύριο μουσικό ενδιαφέρον του: οι Σλάβοι, αν και κυρίως Τσέχοι, συνθέτες και η σύγχρονη μουσική της εποχής του.

Ομως ο Σοστακόβιτς, ιδίως δε η Δέκατη Συμφωνία για την οποία μιλάμε εδώ, έχει και κάτι ακόμα που συνδέει τον σπουδαίο αυτόν μαέστρο με τη φύση του έργου αλλά και του συνθέτη του: τον πόνο και τις δυσκολίες μέσα από τις οποίες πέρασαν και οι δύο στη ζωή τους, που, στην περίπτωση του Ančerl είναι σχεδόν μυθιστορηματικού χαρακτήρα. Με καταγωγή από εβραϊκή οικογένεια από τη Νότια Βοημία και γεννημένος το 1908, ο Ančerl μαθήτευσε δίπλα στον προκάτοχό του στην Τσέχικη Φιλαρμονική Václav Talich και στον επίσης μεγάλο γερμανό μαέστρο Hermann Scherchen. Στον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, οι Γερμανοί φυλάκισαν τον ίδιο και τη γυναίκα του το 1942 στο στρατόπεδο συγκέντρωσης Theresienstadt για να τους στείλουν τελικά, το 1944, στο Auschwitz, απ’ όπου ο ίδιος ήταν ο μόνος που επέζησε – εν τω μεταξύ στο Theresienstadt είχε γεννηθεί και ο γιος του που πέθανε κι εκείνος μωρό στο Auschwitz.

Ομως, το δράμα του δεν τελείωσε εκεί. Μετά τον Πόλεμο, όταν πια ανέλαβε, για 18 χρόνια, από το 1950, την Τσέχικη Φιλαρμονική, έζησε τη Σοβιετική εισβολή του 1968 στην Πράγα, η οποία και τον οδήγησε, σε ηλικία 60 ετών πλέον, να μεταναστεύσει στο Τορόντο όπου ανέλαβε την ορχήστρα της πόλης μέχρι τον θάνατό του το 1973. Μία καλή ορχήστρα, χωρίς όμως ελπίδα σύγκρισης με εκείνη που άφηνε πίσω του όταν αναγκάστηκε να εγκαταλείψει την Πράγα…