Το εκκρεμές {CR}του Λευκού Οίκου

Μετά τις επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου 2001 στους Δίδυμους Πύργους της Νέας Υόρκης, το λεγόμενο «Δόγμα Μπους» που αναδύθηκε μεταξύ άλλων και μέσα από την Εθνική Στρατηγική Ασφάλειας των ΗΠΑ του 2002, πρέσβευε ότι, ως αποτέλεσμα  των επιθέσεων της 11ης Σεπτεμβρίου, οι ΗΠΑ όφειλαν να επιχειρήσουν περιοδικούς προληπτικούς πολέμους ώστε να υπερασπιστούν τον εαυτό τους από κράτη-παρίες του διεθνούς συστήματος που διαθέτουν όπλα μαζικής καταστροφής.

Αυτό θα το έπρατταν μόνες τους, εάν χρειαζόταν και θα εργάζονταν για τον εκδημοκρατισμό της ευρύτερης Μέσης Ανατολής ως μακροπρόθεσμη λύση στο πρόβλημα της τρομοκρατίας. Ομως μια επιτυχής πρόληψη εξαρτάται κυρίως από τη δυνατότητα να μπορεί κάποιος να  προβλέψει το μέλλον με ακρίβεια, βασίζοντας μια τέτοια πρόβλεψη πάνω στη σωστή πληροφόρηση η οποία δεν ήταν διαθέσιμη γιατί η πολιτική της μονομέρειας απομόνωσε τις ΗΠΑ από τους παραδοσιακούς συμμάχους τους, έγραφε ο Φράνσις Φουκουγιάμα το 2006, υπογραμμίζοντας πως μετά την έναρξη του πολέμου στο Ιράκ, το «Δόγμα Μπους» βρέθηκε σε μια χαώδη κατάσταση.

To NATO φάνηκε να μετατρέπεται σταδιακά σε χώρο πολιτικών διαβουλεύσεων ανάμεσα στα κράτη-μέλη, κατά τις οποίες, σε περίπτωση σύγκρουσης, κάθε κράτος διατηρούσε το δικαίωμα να συμμετάσχει ή όχι στις στρατιωτικές επιχειρήσεις.

Μετά τις επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου 2001, κυριάρχησε στην αμερικανική εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφάλειας, το ρεύμα σκέψης των νεοσυντηρητικών συμβούλων του προέδρου Τζορτζ Μπους, που υποστήριζαν τη μονομερή παγκόσμια παρουσία των ΗΠΑ, τον προληπτικό αλλά και την απαξίωση των διεθνών οργανισμών, ιδίως του ΟΗΕ. Από την άλλη πλευρά σημαντικά πρόσωπα της αμερικανικής διανόησης, πολιτικοί και στρατιωτικοί αμφισβήτησαν έντονα την κυρίαρχη κοσμοθεωρία των νεοσυντηρητικών. Υποστήριζαν ότι η επιλογή της μονομερούς στρατιωτικής δράσης θα παγίδευε τις ΗΠΑ σε μια φθοροποιό εμπλοκή στην ηπειρωτική Ασία, χωρίς προσχεδιασμένη στρατηγική απεγκλωβισμού (exit strategy).

Στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού, στη Γηραιά Ηπειρο, αναπτύχθηκαν εκείνη την περίοδο δύο εκ διαμέτρου αντίθετα ρεύματα σκέψης: οι λεγόμενοι Ατλαντιστές και Ευρωπαϊστές αντιστοίχως. Οι Ατλαντιστές, έβλεπαν την ευρωατλαντική κοινότητα ως ένα αδιαίρετο συνεχές ασφάλειας  και άμυνας και εκδήλωναν σοβαρές επιφυλάξεις απέναντι σε κάθε πρωτοβουλία πολιτικής ενοποίησης της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Από την άλλη πλευρά οι Ευρωπαϊστές ενισχύθηκαν από τις σοβαρές τριβές που δημιουργήθηκαν μεταξύ της Ουάσιγκτον και Παρισίων, Βερολίνου και προωθούσαν πολιτικές εμβάθυνσης με έμφαση στη θέσπιση διαδικασιών για τη διαμόρφωση κοινής εξωτερικής πολιτικής και κοινών πολιτικών ασφάλειας και άμυνας.

Μετά την αμερικανική αποτυχία στην ανασυγκρότηση του Ιράκ, η νεοσυντηρητική πολιτική άρχισε να υποχωρεί και η αμερικανική εξωτερική πολιτική ακολουθώντας την κίνηση του εκκρεμούς, άρχισε να επανέρχεται στους διεθνείς θεσμούς και τους κανόνες του πολυμερισμού.

Σήμερα, είκοσι δύο χρόνια μετά την 11η Σεπτεμβρίου του 2001 και είκοσι χρόνια μετά τον πόλεμο στο Ιράκ, καμία χώρα δεν παρουσιάζει τέτοια σύγκλιση συμφερόντων και φιλοσοφικών πεποιθήσεων με την Ευρώπη, όσο οι ΗΠΑ. Το δε ΝΑΤΟ παραμένει αναγκαία συμμαχία ακόμα και αν η φύση των συρράξεων και των απειλών έχει αλλάξει ριζικά. Παραμένει χρήσιμο για τις ΗΠΑ, αν μη τι άλλο ως προκεχωρημένη βάση προς τη Μέση Ανατολή, την Κεντρική Ασία, αλλά και την Ανατολική Ευρώπη ειδικά μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία. Οσο για την πολυαναμενόμενη  οικοδόμηση της ευρωπαϊκής άμυνας, αυτή γίνεται πλέον μέσω μιας στενής σχέσης μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ενωσης και του ΝΑΤΟ, ως εχέγγυο της διατήρησης των διατλαντικών σχέσεων.

Ο Σωτήρης Ντάλης είναι αναπληρωτής καθηγητής Διεθνών Σχέσεων και Ευρωπαϊκής Ενοποίησης, πρόεδρος του Τμήματος Μεσογειακών Σπουδών και διευθυντής του Προγράμματος Μεταπτυχιακών Σπουδών «Διακυβέρνηση, Ανάπτυξη και Ασφάλεια στη Μεσόγειο» στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου.