Εκλεγμένοι εγκληματίες

Ενώ ο Ντόναλντ Τραμπ κατέχει την αμφίβολη διάκριση του πρώτου πρώην προέδρου των ΗΠΑ που έθεσε υποψηφιότητα ενώ αντιμετωπίζει ποινικές κατηγορίες, δεν είναι ο πρώτος πολιτικός υποψήφιος στην αμερικανική ιστορία που έχει κατηγορηθεί, καταδικαστεί ή ακόμα και φυλακιστεί. Ο υπουργός Ενέργειας του Τραμπ και πρώην κυβερνήτης του Τέξας, Ρικ Πέρι, για παράδειγμα, είχε μια κατηγορία κατάχρησης εξουσίας που εκκρεμούσε εναντίον του όταν ζήτησε για λίγο την προεδρική υποψηφιότητα του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος το 2016. Αν και είναι ασυνήθιστο για τους υποψηφίους που έχουν προηγουμένως κατηγορηθεί ή φυλακιστεί να εξασφαλίσουν εξέχουσες κυβερνητικές θέσεις σε δημοκρατικές χώρες, δεν είναι ανήκουστο. Μερικές φορές, συνοδεύει τη διαδικασία εκδημοκρατισμού. Ο Νέλσον Μαντέλα κέρδισε τις πρώτες ελεύθερες εκλογές στη Νότια Αφρική το 1994 έπειτα από 27 χρόνια στη φυλακή από το καθεστώς του απαρτχάιντ. Πέρσι, ο Λούλα ντα Σίλβα εξελέγη πρόεδρος της Βραζιλίας το 2022 αφού καταδικάστηκε σε 12ετή φυλάκιση για κατηγορίες διαφθοράς, από τα οποία εξέτισε λιγότερο από δύο πριν ακυρωθεί η καταδίκη του.

Αλλοι έχουν ωφεληθεί πολιτικά από τον χρόνο τους πίσω από τα κάγκελα, με τον Αδόλφο Χίτλερ να είναι το πιο διαβόητο παράδειγμα. Πριν απ’ το αποτυχημένο πραξικόπημα στο Μόναχο το 1923, ο Χίτλερ ήταν ένας σχετικά άγνωστος με ποινικό μητρώο. Καταδικάστηκε σε πέντε χρόνια φυλάκιση για το «πραξικόπημα της μπυραρίας», αλλά όχι πριν γίνει εθνική είδηση, αφού οι δικαστές του επέτρεψαν να παρουσιάσει τα πολιτικά του επιχειρήματα. Ο Χίτλερ κατέληξε να εκτίσει μόνο εννέα μήνες στη φυλακή, κατά τη διάρκεια των οποίων έγραψε το αντισημιτικό του μανιφέστο. Οταν αποφυλακίστηκε, είχε γίνει διάσημος. Λιγότερο από μια δεκαετία αργότερα, ο πρώην ταραξίας ήταν ο Φύρερ της Γερμανίας.

Ο Τραμπ δεν είναι ούτε δικτάτορας ούτε εγκληματίας πολέμου. Είναι κάποιος που έχει ως μοναδικό του σκοπό να προωθήσει τον εαυτό του και επιδιώκει να αξιοποιήσει τα νομικά του προβλήματα για πολιτικό και οικονομικό όφελος. Εχει μετατρέψει τις κατηγορίες του σε πολιτικά περιουσιακά στοιχεία, παρουσιάζοντας τον εαυτό του ως μάρτυρα που διώκεται από εδραιωμένες, διεφθαρμένες ελίτ.

Μέχρι στιγμής, τουλάχιστον, η στρατηγική του φαίνεται να λειτουργεί. Κάθε νέο κατηγορητήριο εις βάρος του, ενισχύει τη δημοτικότητά του μεταξύ των ρεπουμπλικανών ψηφοφόρων και τροφοδοτεί με περισσότερες συνεισφορές την προεδρική εκστρατεία του. Τίποτα από αυτά δεν σημαίνει, βέβαια, ότι ο Τραμπ θα τα καταφέρει. Ο Χίτλερ, για παράδειγμα, έχασε τις προεδρικές εκλογές του 1932 από τον ηλικιωμένο στρατάρχη Πολ φον Χίντενμπουργκ. Στα 84 του, ο Χίντενμπουργκ έμοιαζε με τον πρόεδρο των ΗΠΑ Τζο Μπάιντεν τουλάχιστον από μία άποψη: μετριοπαθείς και αριστεροί τον ψήφισαν μόνο και μόνο για να εμποδίσουν τον δημαγωγό αντίπαλό του να ανέλθει στην εξουσία. Αλλά οι Ναζί είχαν γίνει το μεγαλύτερο κόμμα στο Ράιχσταγκ και συντηρητικοί πολιτικοί, βιομήχανοι και επιχειρηματίες έκαναν το μοιραίο λάθος να υποστηρίξουν τον Χίτλερ ως νέο καγκελάριο το 1933. Η λανθασμένη πεποίθησή τους ότι θα μπορούσαν να χαλιναγωγήσουν τις φιλοδοξίες του Χίτλερ επιτάχυνε την κατάρρευση της γερμανικής δημοκρατίας.

Σίγουρα, οι ΗΠΑ σήμερα δεν είναι η Δημοκρατία της Βαϊμάρης και ο Μπάιντεν δεν είναι Χίντενμπουργκ. Η βίαιη ρητορική και οι απειλές του Τραμπ κατά των αντιπάλων του είναι ανησυχητικές, ειδικά επειδή πολλοί από τους υποστηρικτές του είναι οπλισμένοι. Αλλά χωρίς την υποστήριξη των ενόπλων δυνάμεων, καθώς και της Wall Street, είναι δύσκολο να δούμε πώς θα μπορούσε να πάρει την εξουσία. Σε ένα τρομακτικό εκλογικό σύστημα που ευνοεί την αγροτική σε σχέση με την αστική Αμερική, είναι φυσικά πιθανό να κερδίσει αρκετές ψήφους για να γίνει πρόεδρος, ακόμη και αν πραγματοποιήσει την εκστρατεία του από ένα κελί φυλακής.

Μια νίκη Τραμπ δεν θα έμοιαζε με το πραξικόπημα του Χίτλερ το 1933, αλλά θα ήταν αρκετά κακή για τις Ηνωμένες Πολιτείες και τον υπόλοιπο κόσμο. Το να υπολογίζουμε σε κατηγορίες για να αποτρέψουμε τη νίκη του Τραμπ είναι τόσο λανθασμένη στάση όσο η ιδέα των γερμανών συντηρητικών ότι θα μπορούσαν να δαμάσουν τον Χίτλερ. Οπως έχει δείξει η ιστορία, μερικές φορές το έγκλημα αποφέρει κέρδη.

Ο Ιαν Μπουρούμα είναι ολλανδός συγγραφέας και ιστορικός. Είναι καθηγητής Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και δημοσιογραφίας στο Κολέγιο Μπαρντ στη Νέα Υόρκη. Βιβλία του κυκλοφορούν στα ελληνικά από τις εκδόσεις Θύραθεν