Ηχοδύναμα

Χέρμπερτ φον Κάραγιαν: Τα πρώιμα χρόνια στη Λουκέρνη, 1952-1957, Ορχήστρα Φιλαρμόνια, Ορχήστρα του Φεστιβάλ της Ελβετίας, Γκέζα Αντα, Ρομπέρ Καζαντεζίς, Κλάρα Χάσκιλ, πιάνο, Νάθαν Μιλστάιν, βιολί, 3CD, AUDITE

Ασφαλώς το μεγάλο κοινό θυμάται σήμερα τον Χέρμπερτ φον Κάραγιαν κατ’ ουσίαν αποκλειστικά από τη μοναδική πολυετή θητεία του στη Φιλαρμονική του Βερολίνου, της οποίας επί δεκαετίες υπήρξε ο απόλυτος άρχων μέχρι τη σύγκρουσή τους και την παραίτησή του, αν και ήταν ισόβιος. Δεν είναι παράξενο που αυτή η εικόνα έχει κυριαρχήσει σχεδόν πλήρως στην ευρύτερη κοινή μνήμη σχετικά με τον αυστριακό μαέστρο, καθώς δεν υπήρξε μόνον ένας σπουδαίος εκπρόσωπος της τέχνης του (παρά τα όσα έχει κατηγορηθεί, ασφαλώς επιπόλαια και άκριτα και κυρίως όχι λόγω μουσικής αλλά λόγω στάσης ζωής γενικά και ιδίως έναντι της μουσικής) αλλά υπήρξε και ο άνθρωπος που δημιούργησε και θεμελίωσε ένα νέο είδος διευθυντή ορχήστρας: του μαέστρου σουπερστάρ, με την πιο πλήρη έννοια που έχει ο όρος: πιλότος, οδηγός αυτοκινήτων αγώνων, μέλος του διεθνούς τζετ σετ κ.ο.κ. Ο Κάραγιαν ήξερε να «πουλάει» τον εαυτό του και τη δουλειά του καλύτερα από κάθε άλλον ομότεχνό του. Ουδείς μπορούσε να τον πλησιάσει σε αυτό. Ομως, αυτή η «δεύτερη τέχνη» του δεν σημαίνει ότι ήταν μέτριος στην πρώτη!..

Ολα αυτά τα έφτασε σε πρωτοφανή επίπεδα στα χρόνια της Φιλαρμονικής του Βερολίνου, από το 1955 και μετά, αλλά, ουσιαστικά, από το 1963, όταν είχε οικοδομηθεί πλέον το φουτουριστικό νέο κτίριο της Ορχήστρας που της έδινε ήδη ένα σημαντικό πλεονέκτημα στο νέο τότε πεδίο της εικόνας. Για την ιστορία, το ιδιοφυές κτίριο το είχε σχεδιάσει ο Σααρούν στη δεκαετία του ’30, αλλά τότε ήταν αδύνατο να βρεθεί λύση για τα προβλήματα στήριξης που έθετε η κεντρική αίθουσα, η οποία βρίσκεται… στον αέρα, στηριγμένη σε κολόνες, πάνω από το φουαγέ. Στα τέλη της δεκαετίας του ’50 ο Κάραγιαν κίνησε γη και ουρανό για να χτιστεί το κτίριο και στο τέλος το κατάφερε.

Πριν να συμβούν αυτά όμως, αμέσως μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, ο Κάραγιαν που οι σύμμαχοι του είχαν απαγορεύσει για ένα διάστημα να διευθύνει στη Γερμανία και στην Αυστρία λόγω της διαδικασίας αποναζιστικοποίησης (είχε μπει στο ναζιστικό κόμμα καθαρά όμως για να βοηθηθεί να ανέβει επαγγελματικά), κλήθηκε, την ίδια ώρα, από τους ίδιους συμμάχους, στο Λονδίνο όπου ανέλαβε τη νεοϊδρυθείσα Ορχήστρα Φιλαρμόνια, μία από τις καλύτερες του κόσμου τότε, που σκοπό είχε κυρίως να ηχογραφεί για την εκρηκτικά ανερχόμενη δισκογραφική βιομηχανία. Και έτσι ηχογράφησε ένα σημαντικό corpus, που σήμερα θεωρείται από τα πιο ουσιώδη τμήματα της (τεράστιας) παραγωγής του. Με τη Φιλαρμόνια του Λονδίνου λοιπόν, καθώς και με την Ορχήστρα του Φεστιβάλ της Ελβετίας, βρέθηκε συστηματικά στο κορυφαίο Φεστιβάλ της Λουκέρνης, απ΄ όπου και αυτές οι ζωντανές ηχογραφήσεις που οι περισσότερες έρχονται πρώτη φορά στη δημοσιότητα.

Με δυο λόγια: ο Κάραγιαν βρίσκεται εδώ σε τέλεια φόρμα, οι δύο Ορχήστρες επίσης, όπως και οι πολύ σπουδαίοι σολίστ που συμπράττουν και, όλοι μαζί, συνθέτουν ένα συναρπαστικό αποτέλεσμα, επί του οποίου η AUDITE έχει κάνει τη γνωστή εξαιρετική δουλειά, την οποία πάντοτε δικαίως περιμένει κανείς από τους δίσκους της. Και, έτσι, όλα αυτά οδηγούν στην πολύ απλή πραγματικότητα, ότι «αυτός» ο Κάραγιαν, με αυτές τις Ορχήστρες, όσο κι αν συχνά είναι αναγνωρίσιμος, ταυτόχρονα είναι και διαφορετικός, ιδίως δε από τον μεταγενέστερο εαυτό του. Και, εν τέλει, ενίοτε συναρπαστικός ίσως περισσότερο από οπουδήποτε αλλού. Σε κάποιο δε από αυτό το υλικό, όσο δεν πάει άλλο…