Τι μοιράζουν σήμερα στο Σότσι Πούτιν και Ερντογάν

Η θερινή κατοικία του Βλαντίμιρ Πούτιν είναι ένα επιβλητικό μέγαρο της σταλινικής περιόδου, λίγο έξω από το Σότσι, το ρωσικό θέρετρο της Μαύρης Θάλασσας. Εκεί αναμένεται να υποδεχθεί σήμερα ο ρώσος πρόεδρος τον τούρκο ομόλογό του, Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, για ένα γύρο διαπραγματεύσεων κρίσιμο για ολόκληρο τον πλανήτη. Στην κορυφή της ατζέντας βρίσκεται η συμφωνία της Μαύρης Θάλασσας για την εξαγωγή ουκρανικών σιτηρών, από την οποία η Μόσχα αποχώρησε μονομερώς τον Ιούλιο, έπειτα από έναν χρόνο εφαρμογής της. Ο επικεφαλής σύμβουλος του Ερντογάν σε θέματα εξωτερικής πολιτικής και ασφαλείας, Ακίφ Τσαγατάι Κιλίτς, επιβεβαίωσε χθες πως πρωταρχικός του στόχος, είναι η αναβίωσή της. «Παίζουμε έναν ηγετικό ρόλο εδώ. Βλέπουμε ισχυρή στήριξη από ολόκληρο τον κόσμο για την επαναφορά του διαδρόμου των σιτηρών», δήλωσε. «Είμαστε επιφυλακτικοί, ελπίζουμε όμως να το επιτύχουμε διότι αυτή είναι μια κατάσταση που επηρεάζει όλο τον κόσμο», πρόσθεσε. Πίσω από αυτές τις δηλώσεις αλτρουισμού, ωστόσο, οι αναλυτές βλέπουν την παλαιά μάχη Ρωσίας – Τουρκίας για τον έλεγχο της Μαύρης Θάλασσας. Δεν έχουν περάσει άλλωστε και πολλά χρόνια από τότε που ο Ερντογάν διαμαρτυρόταν, το 2016, πως η Μαύρη Θάλασσα γινόταν μία «ρωσική λίμνη» και τασσόταν υπέρ ενός κοινού ρουμανο-βουλγαρο-τουρκικού ΝΑΤΟϊκού στόλου για την εξισορρόπηση της ρωσικής ισχύος.

Φιλεχθρότητα

H μελετημένη σχέση «φιλεχθρότητας», αν μπορεί να την πει κανείς έτσι, ανάμεσα στον ρώσο και τον τούρκο ηγέτη είναι και γνωστή και πολυσυζητημένη. Το τελευταίο διάστημα πάντως ο Ερντογάν στέλνει όλο και περισσότερα σημάδια δυσφορίας έναντι του Κρεμλίνου – στηρίζει πλέον ανοιχτά την ένταξη της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ και φάνηκε, τον Ιούλιο, να σπάει συμφωνία που είχε συνάψει με τον Πούτιν επιτρέποντας σε πέντε διοικητές του ουκρανικού τάγματος Αζόφ που είχαν αφεθεί ελεύθεροι στο πλαίσιο ανταλλαγής κρατουμένων να επιστρέψουν από την Τουρκία στην πατρίδα τους.

Οσο βρισκόταν σε ισχύ η συμφωνία για τα ουκρανικά σιτηρά, η Τουρκία επωφελούνταν τόσο από αυτή όσο και – όπως λέει στο Politico ο Ράιαν Τζίντζερας, καθηγητής στη Ναυτική Μεταπτυχιακή Σχολή των ΗΠΑ – την «υπόθαλψη κλεμμένων φορτίων ουκρανικών σιτηρών» που πωλούσε κατόπιν η Μόσχα. Η αναταραχή που επικρατεί ωστόσο έκτοτε, με τη Μόσχα να πολλαπλασιάζει τις επιθέσεις εναντίον της Οδησσού και του Μικολάιφ, στον ουκρανικό Νότο, όπου βρίσκονται λιμένες και άλλες υποδομές καίριας σημασίας για τις εξαγωγές σιτηρών, και το Κίεβο να χαρακτηρίζει πλέον «έγκυρους στρατιωτικούς στόχους» «οτιδήποτε μετακινούν οι Ρώσοι στη Μαύρη Θάλασσα», πλήττει σοβαρά την ήδη λαβωμένη τουρκική οικονομία: φορτία σιτηρών δεν φτάνουν πια στα τουρκικά λιμάνια, η μεταφορά αργού πετρελαίου και άλλων προϊόντων από τα ρωσικά λιμάνια γίνεται πιο ακριβή και επικίνδυνη, και επιπλέον, οι υποσχέσεις του Πούτιν για δωρεάν σιτηρά σε επιλεγμένες αφρικανικές χώρες υπονομεύουν τις προσπάθειες του Ερντογάν να παρουσιάζεται ως ηγέτης μιας αντιδυτικής συμμαχίας (κυρίως μουσουλμανικών) εθνών της Αφρικής και της Ασίας. Οπως λέει χαρακτηριστικά ο Ντιμίταρ Μπετσέφ, τούρκος καθηγητής στην Οξφόρδη, «η συμφωνία για τα σιτηρά είναι μία μεγάλη νίκη για την Τουρκία, και όταν χάθηκε, η Τουρκία έγινε λιγότερο σημαντική».