Η Ευρώπη δεν μπορεί πια να αντέξει τη διχόνοια

Η εισβολή του ρώσου προέδρου Βλαντίμιρ Πούτιν στην Ουκρανία βύθισε την Ευρώπη πίσω στα πιο σκοτεινά κεφάλαια της ιστορίας της. Για άλλη μια φορά, η ήπειρος αντιμετωπίζει το φάσμα της πιο τρομερής οδύνης: έναν κατακτητικό πόλεμο μεγάλης κλίμακας.

Επειτα από δεκαετίες σχετικής ειρήνης και σταθερότητας, η προοπτική των ευρωπαϊκών συνόρων να επανασχεδιαστούν με τη βία και τα κυρίαρχα κράτη να εξαφανιστούν, έγινε ξαφνικά αισθητή. Καθώς η Ρωσία έχει επιλέξει την επιθετικότητα από την ειρηνική συνεργασία, είναι ολοένα και πιο προφανές ότι οι Ουκρανοί αγωνίζονται για την ελευθερία της Ευρώπης καθώς και για τη δική τους.

Η ιστορία έχει τον τρόπο να διορθώνει τις παρεξηγήσεις και τις αυταπάτες. Μετά την πτώση του Τείχους του Βερολίνου το 1989, προαναγγέλλοντας το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, μια νέα αίσθηση αισιοδοξίας εμψύχωσε την Ευρώπη. Το «τέλος της ιστορίας» ήταν κοντά και το ουτοπικό όραμα του Εμάνουελ Καντ για την «αιώνια ειρήνη» φαινόταν εφικτό.

Οι Ευρωπαίοι -ιδιαίτερα οι Γερμανοί, εμποτισμένοι από την ευφορία μετά την επανένωση- προσκολλήθηκαν σε αυτή την ψευδαίσθηση μέχρι πολύ πρόσφατα. Αλίμονο, τα πράγματα εξελίχθηκαν διαφορετικά. Αντί να επιτύχει αέναη ειρήνη, η κατάρρευση της διπολικής τάξης του Ψυχρού Πολέμου οδήγησε σε έναν πολυπολικό κόσμο που κυριαρχείται από διάφορες ηπειρωτικές και υποηπειρωτικές δυνάμεις και χαρακτηρίζεται από την κλιμακούμενη αντιπαλότητα μεταξύ των δύο υπερδυνάμεων του 21ου αιώνα: των Ηνωμένων Πολιτειών και της Κίνας.

Από τότε που ανέλαβε την εξουσία το 1999, ο Πούτιν προσπάθησε να ανατρέψει την έκβαση του Ψυχρού Πολέμου και να αποκαταστήσει το καθεστώς της Ρωσίας ως υπερδύναμης, κυρίως με στρατιωτικά μέσα. Δεδομένων των γεωπολιτικών, οικονομικών και ευάλωτων σημείων ασφαλείας της, οι προοπτικές για την Ευρώπη φαίνονταν ήδη ζοφερές προτού αντιμετωπίσει την ανανεωμένη απειλή πολέμου στο έδαφός της.

Λόγω της απειλής που θέτουν οι επεκτατικές φιλοδοξίες της Ρωσίας, οι ευρωπαϊκές χώρες πρέπει να εργαστούν για μεγαλύτερη πολιτική και στρατιωτική ενότητα. Ωστόσο, παρά τα διδάγματα δύο Παγκοσμίων Πολέμων και ενός Ψυχρού Πολέμου δεκαετιών, η πραγματική ευρωπαϊκή ενοποίηση και η κοινή κυριαρχία παραμένουν άπιαστα, λόγω της γλωσσικής και πολιτιστικής πολυμορφίας της ηπείρου. Καθώς η στρατιωτική επιθετικότητα του Πούτιν μαίνεται στην Ουκρανία, η έλξη της εθνικής ταυτότητας στην Ευρώπη προφανώς υπερτερεί του φόβου για εξωτερικές απειλές, είτε από τη Ρωσία είτε από τον ανανεωμένο απομονωτισμό των ΗΠΑ και τον αυξημένο ανταγωνισμό με την Κίνα, εάν ο Ντόναλντ Τραμπ επιστρέψει στον Λευκό Οίκο μετά τις προεδρικές εκλογές του επόμενου έτους.

Μέχρι να επιτύχει την πραγματική ενοποίηση, ωστόσο, η Ευρώπη δεν θα μπορέσει να ανακτήσει το καθεστώς της ως μεγάλης δύναμης στον πολυπολικό κόσμο του 21ου αιώνα. Σε ένα παγκόσμιο τοπίο που κυριαρχείται από υπερδυνάμεις, η Ευρώπη κινδυνεύει να παραμείνει εξαρτημένη από τη συμμαχία της με τις ΗΠΑ, τοποθετώντας τον εαυτό της ως υποδεέστερο κατώτερο εταίρο και όχι ως μια πραγματικά κυρίαρχη οντότητα.

Ομως το ερώτημα παραμένει: Εχει ακόμη η Ευρώπη την απαιτούμενη εμπιστοσύνη για να διαδραματίσει εξέχοντα ρόλο στην παγκόσμια σκηνή; Για να σταθούν στο ύψος των περιστάσεων, οι ευρωπαϊκές χώρες πρέπει να ξεπεράσουν σημαντικά εμπόδια και να ενισχύσουν τις πολιτικές και στρατιωτικές τους ικανότητες. Ο πόλεμος του Πούτιν στην Ουκρανία σηματοδοτεί μια στιγμή ορόσημο για τη συνεχώς μεταβαλλόμενη παγκόσμια τάξη αυτού του αιώνα και για τη θέση της Ευρώπης μέσα σε αυτήν.

Δεδομένων των κινδύνων που εγκυμονεί μια άλλη προεδρία Τραμπ και της μετατόπισης της γεωπολιτικής εστίασης της Αμερικής προς τον Ειρηνικό, οι ευρωπαίοι πολιτικοί πρέπει να λάβουν μέτρα για να διασφαλίσουν την επιβίωση της Ευρώπης ακόμα κι αν οι ΗΠΑ δεν είναι πλέον σε θέση ή δεν επιθυμούν να λειτουργήσουν ως ασπίδα της ηπείρου. Διαφορετικά, οι Ευρωπαίοι θα μπορούσαν να βρεθούν να ζουν μόνιμα υπό την απειλή της ρωσικής επιθετικότητας, λυγίζοντας κάθε ιδιοτροπία του Κρεμλίνου.

Για τον μετριασμό αυτού του κινδύνου, πρωταρχικός στόχος της Ευρώπης θα πρέπει να είναι η ενίσχυση των στρατιωτικών της αποτρεπτικών δυνατοτήτων στη γη, στη θάλασσα και στον αέρα. Οι εθνικές ιδιαιτερότητες είναι μια πολυτέλεια που δεν μπορεί πλέον να αντέξει η Ευρώπη.

Ο Γιόσκα Φίσερ, υπουργός Εξωτερικών και αντικαγκελάριος της Γερμανίας από το 1998 έως το 2005, ήταν ηγέτης του Γερμανικού Κόμματος των Πρασίνων επί σχεδόν
20 χρόνια.