Αποθέματα νερού, το χρυσάφι {LF}του μέλλοντος

Ας αρχίσουμε από τα στοιχεία.  Στοιχείο πρώτο: Η έλλειψη νερού θα μπορούσε να επηρεάσει περίπου πέντε δισεκατομμύρια ανθρώπους παγκοσμίως μέχρι το 2050, σύμφωνα με τον ΟΗΕ. Στοιχείο δεύτερο: Στις αρχές του χρόνου το χρηματιστήριο του Σικάγου ξεκίνησε να εμπορεύεται το νερό. Οπως τον χρυσό ή το πετρέλαιο. Βλέπουμε όλοι πώς μπορεί να συνδέονται αυτά τα δύο στοιχεία;

Η κλιματική αλλαγή είναι γεγονός και το χρηματιστήριο, διαβάζοντας πάντα από τους πρώτους τα μηνύματα των καιρών, έσπευσε να αρχίσει τη διαπραγμάτευση συμβολαίων μελλοντικής εκπλήρωσης για την παροχή νερού, με συμβόλαια ύψους 1,1 δισ. δολαρίων που συνδέονται με τις τιμές του νερού στην Καλιφόρνια. Η απειλή για ένα μέλλον όπου το νερό δεν θα είναι άμεσα διαθέσιμο γίνεται όλο και πιο έντονη.

Ενα συμβόλαιο μελλοντικής εκπλήρωσης είναι μια συμφωνία για αγορά ή πώληση ενός πόρου, όπως το νερό, σε μια συγκεκριμένη στιγμή στο μέλλον σε συμφωνημένη τιμή. Ιστορικά, τα μελλοντικά συμβόλαια έχουν γίνει για αγαθά όπως το πετρέλαιο, τα πολύτιμα μέταλλα ή τα τρόφιμα. Κάθε συμβόλαιο αντιπροσωπεύει την ποσότητα νερού που χρειάζεται για να καλύψει ένα στρέμμα σε ύψος περίπου 30 εκατοστών. «Με σχεδόν τα 2/3 του παγκόσμιου πληθυσμού να αναμένεται να αντιμετωπίσουν έλλειψη νερού τα επόμενα χρόνια, η λειψυδρία αποτελεί αυξανόμενο κίνδυνο για επιχειρήσεις και κοινότητες σε όλο τον κόσμο», εξηγεί ο Τιμ Μακόρτ, επικεφαλής των εναλλακτικών επενδυτικών προϊόντων στο χρηματιστήριο του Σικάγου.

Η αλήθεια είναι ότι οι ειδικοί για το κλίμα προειδοποιούν εδώ και καιρό ότι οι εντάσεις θα αυξάνονται σε όλο τον κόσμο λόγω της λειψυδρίας. Η ανάγκη για υδάτινους πόρους πρέπει να εξισορροπηθεί μεταξύ του εφοδιασμού των νοικοκυριών, της παραγωγής ενέργειας και της άρδευσης των καλλιεργειών για την παραγωγή τροφίμων. Εάν αυτό δεν γίνει ισορροπημένα, ελλοχεύουν οι πόλεμοι για το νερό.

«Αν η κλιματική αλλαγή είναι ένας καρχαρίας, το νερό είναι τα δόντια του», λέει ο μετεωρολόγος Τζέιμς Μπρους. Και παρότι το πρόβλημα είναι διεθνές, εστιάζεται στην Ευρώπη και ιδιαίτερα στον νότο της. Οσον αφορά την Ελλάδα, είναι ένα ζήτημα που ενδέχεται να λάβει επείγοντα χαρακτήρα στις επόμενες δύο δεκαετίες. Ερευνα του World Resources Institute εκτιμά ότι 33 χώρες το 2040 θα αντιμετωπίζουν ακραίες μορφές ανεπάρκειας υδατικών πόρων. Στις χώρες αυτές, μαζί με τη Μέση Ανατολή και το μεγαλύτερο μέρος της Βόρειας Αφρικής, συγκαταλέγονται η Ελλάδα – στην 28η θέση – και η Ισπανία.

Σε αυτό το θέμα επικεντρώθηκε και πρόσφατο άρθρο των «Financial Times» τονίζοντας ότι τις τελευταίες χρονιές πολλές περιοχές της Ευρώπης βρίσκονται αντιμέτωπες με την απειλή της λειψυδρίας. Το πρόβλημα είναι πολύ πιο σοβαρό στον ευρωπαϊκό νότο με περιοχές στην Ελλάδα, την Ιταλία, την Ισπανία και την Πορτογαλία να υποφέρουν από την έλλειψη ή την κακή ποιότητα του νερού. Παράλληλα οι απώλειες στα δίκτυα ύδρευσης παραμένουν πολύ μεγάλες και ο τεχνολογικός εκσυγχρονισμός της αγροτικής παραγωγής προχωρά με αργούς ρυθμούς.

Στην Ευρωπαϊκή Ενωση οι ξηρασίες έχουν αυξηθεί δραματικά σε συχνότητα και ένταση. Το Παγκόσμιο Ινστιτούτο Πόρων προβλέπει ότι η παγκόσμια ζήτηση γλυκού νερού θα ξεπεράσει τη διαθέσιμη προσφορά κατά 56% έως το 2030. Οι εντάσεις έχουν φτάσει σε τέτοιο σημείο στη Γαλλία και την Ισπανία που πλήττονται από έντονη ξηρασία, ώστε να έχουν ξεσπάσει ταραχές μεταξύ περιβαλλοντικών ομάδων και των αγροτών που είναι οι μεγαλύτεροι καταναλωτές νερού στη Γηραιά Ηπειρο. Και τα επόμενα χρόνια η κατάσταση μπορεί να επιδεινωθεί ακόμα περισσότερο.

Μέχρι τώρα οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής στην Ευρώπη δεν έδιναν ιδιαίτερη σημασία στα αποθέματα νερού. «Τα υπάρχοντα συστήματα διαχείρισης νερού αποτελούν κληρονομιά από εποχές αφθονίας», σχολιάζει ο Ξαβιέ Λεφλέβ, επικεφαλής του περιβαλλοντικού τμήματος του ΟΟΣΑ για τους υδάτινους πόρους. «Τώρα πρέπει να μεταρρυθμισθούν ώστε να ανταποκριθούν στη λειψυδρία. Πρόκειται για πολύ δύσκολες μεταρρυθμίσεις, αλλά απολύτως απαραίτητες».

Ο αντίκτυπος της λειψυδρίας είναι οξύς για τους αγρότες. Αλλά το φαινόμενο θα πλήξει επίσης τα νοικοκυριά και πολλούς βιομηχανικούς κλάδους, συμπεριλαμβανομένης της παραγωγής ενέργειας, καθώς το νερό απαιτείται για την ψύξη των πυρηνικών εργοστασίων και την παραγωγή υδροηλεκτρικής ενέργειας. Ενα άλλο ενδιαφέρον και ίσως παράδοξο στοιχείο είναι το γεγονός ότι το πρόβλημα δεν περιορίζεται μόνο στις πιο ξηρές περιοχές της Ευρώπης. Τοπικές ρυθμίσεις για το νερό, διαρροές στους σωλήνες και ακραίες καιρικές συνθήκες μετατρέπουν ακόμα και περιοχές της Ευρώπης με μεγάλα ύψη βροχόπτωσης, όπως η Πολωνία ή η Γερμανία σε περιοχές «υδατικής πίεσης». Το Βέλγιο, μια χώρα που φημίζεται για τον βροχερό καιρό, αποτελεί τη χώρα που υφίσταται το μεγαλύτερο υδατικό στρες στην ήπειρο, λόγω της πυκνότητας του πληθυσμού και των κακών υποδομών.

Σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ενωσης, επισημαίνουν οι «Financial Times», μόλις τελευταία έχουν αρχίσει να γίνονται κάποιες κινήσεις εκπόνησης στρατηγικής για την προστασία των υδάτινων πόρων. Τον Ιούνιο τέθηκαν σε ισχύ κανόνες της ΕΕ για την επαναχρησιμοποίηση του νερού, ενώ οι Βρυξέλλες απαίτησαν από τα κράτη μέλη να εκπονήσουν σχέδια διαχείρισης της ξηρασίας. Ο γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν έχει θέσει ως στόχο την επαναχρησιμοποίηση του 10% των υγρών αποβλήτων έως το 2030 και το Ηνωμένο Βασίλειο εξετάζει την υποχρεωτική τοποθέτηση ετικετών αποδοτικότητας νερού στις νέες τουαλέτες και τα πλυντήρια ρούχων. Ωστόσο, ειδικοί επισημαίνουν ότι οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής δεν ενεργούν αρκετά γρήγορα. Πρωτίστως, γιατί εξακολουθούν να λείπουν κρίσιμα δεδομένα αναφορικά με τη χρήση του νερού και τους κινδύνους λειψυδρίας.