21 άγνωστα ποιήματα του Παλαμά στο αρχείο Ρέσσου

Ενας χορός και ένα καλαθάκι με λουλούδια που προσέφερε η νεαρή Αρτεμις Ρέσσου το καλοκαίρι του 1926 στην Αιδηψό στον εθνικό – στη συνείδηση πολλών – ποιητή Κωστή Παλαμά ήταν αρκετά για να φουντώσει ο «πλατωνικός» έρωτας στην καρδιά του 67χρονου τότε λογοτέχνη. Η Αρτεμις έγινε μία από τις μούσες του και εκείνος έγραψε για χάρη της την ποιητική συλλογή «Δειλοί και σκληροί στίχοι», που κυκλοφόρησε το 1928.

Ενα μήνα μετά τη γνωριμία τους ο Παλαμάς άρχισε να στέλνει ερωτικές επιστολές στη νεαρή κοπέλα. Και από τον Σεπτέμβριο του 1926 έως και τον Φεβρουάριο του 1939 (κι ενώ εκείνη έχει παντρευτεί ήδη από το 1930) κατέγραφε τις σκέψεις και τα συναισθήματά του σε 39 χειρόγραφες επιστολές – συνολικά 116 σελίδες – που παραμένουν αδημοσίευτες, παρά το γεγονός ότι οι ερωτικές επιστολές του θεωρούνται σημαντικό κομμάτι της λογοτεχνικής του παραγωγής. Οι επιστολές μαζί με 33 ποιήματά του που χρονολογούνται την περίοδο 1918-1927 προς την ίδια παραλήπτρια – εκ των οποίων 21 παραμένουν άγνωστα στους μελετητές του έργου του ποιητή – μαζί με επτά σπάνιες φωτογραφίες και μία υδατογραφία με το πορτρέτο της Αρτέμιδος Ρέσσου από τον Α.Λ. Τσάπλιν, καθώς και μία φωτογραφία σχεδίου με το πορτρέτο του Παλαμά, φιλοτεχνημένο από τον Κωνσταντίνο Μαλέα και αφιέρωση «στον ποιητή με θαυμασμό» χαρακτηρίζονται πλέον «μνημείο διότι αποτελούν σύνολο με ιδιαίτερη ιστορική, λογοτεχνική, κοινωνική και λογοτεχνική αξία» μετά από ομόφωνη γνωμοδότηση του Κεντρικού Συμβουλίου Νεότερων Μνημείων και κατόπιν εισήγησης της προϊσταμένης της Διεύθυνσης Νεότερης Πολιτιστικής Κληρονομιάς, Σταυρούλας Φωτοπούλου.

«Αγαπητή μας Αρτεμις» και «Αγαπητή μας dea» είναι μερικές από τις προσφωνήσεις του Παλαμά προς τη μούσα του. Με αυτές ξεκινούσε τις επιστολές του που εκτείνονταν από 1 έως 7 φύλλα και στις οποίες περιγράφεται μία σχέση περισσότερη φιλική και λιγότερο ερωτική, εκτός από μία εκτενή επιστολή 15 σελίδων, γραμμένη σε φύλλα ημερολογίου της εταιρείας πετρελαιοειδών «Σελ» με μολύβι, όπου ο ποιητής προσφωνεί την παραλήπτρια «Μεγάλη μου αγάπη».

Το συγκεκριμένο αρχείο του οποίου τα 70 από τα 82 τεκμήρια είναι αδημοσίευτα ανήκει στους κληρονόμους της Αρτέμιδος Ρέσσου και είχε επιχειρηθεί να δημοπρατηθεί το 2015 εντός συνόρων, με εκτίμηση 190.000-270.000 ευρώ, αλλά χωρίς επιτυχία, ενώ έγιναν και επαφές σχετικά με την πώληση του αρχείου στα Γενικά Αρχεία του Κράτους και την Εθνική Βιβλιοθήκη, οι οποίες απέβησαν άκαρπες. Ολα τα δικαιώματα δημοσίευσης και εκμετάλλευσης του αρχείου μεταφέρονται αυτόματα στον μελλοντικό αγοραστή της συλλογής, αφού από την 1/1/2014 ελευθερώθηκαν τα πνευματικά δικαιώματα του έργου του Παλαμά.

Η σημασία της απόφασης

Η χθεσινή κήρυξη του αρχείου ως συνόλου και ως μνημείου έχει ιδιαίτερη σημασία δεδομένου ότι περιέχει τεκμήρια και πρωτότυπο υλικό από μια γνωστή σχέση του ποιητή που αποτέλεσε έναυσμα για την ποιητική του δημιουργία, τα οποία δεν έχουν μελετηθεί ώστε να φωτίσουν επιπλέον πτυχές του έργου του. Με την κήρυξή του ως  αδιάσπαστου συνόλου αποτρέπεται ο κίνδυνος διάσπασης της συλλογής σε ενδεχόμενη πώληση. Δεδομένου δε, ότι δεν μπορεί να αποκλειστεί η διακίνησή της στο εξωτερικό, στη γνωμοδότηση προβλέπεται οι ιδιοκτήτες της οφείλουν να παραδώσουν στα ΓΑΚ ψηφιοποιημένα αντίγραφα υψηλής ανάλυσης του συνόλου της συλλογής, ώστε να είναι διαθέσιμη για μελέτη.