Τι δείχνει η εμπειρία από Ευρώπη και ΗΠΑ – Πώς αντέδρασαν εργαζόμενοι και επιχειρήσεις

Βρετανία

Η Βρετανία βρίσκεται στην πρώτη γραμμή στις συμβάσεις μηδενικών ωρών απασχόλησης. Οι συμβάσεις αυτές απέκτησαν εξέχουσα σημασία στη δεκαετία του 2010, με τομείς όπως το λιανικό εμπόριο, η φιλοξενία και η υγειονομική περίθαλψη να είναι οι πρωταρχικοί υιοθετητές. Επιφανειακά, οι συμβάσεις μηδενικών ωρών απασχόλησης φάνηκε να προσφέρουν μια λύση στις κυμαινόμενες απαιτήσεις της αγοράς. Πολλές επιχειρήσεις ανέφεραν αυξημένη κερδοφορία λόγω των μειωμένων γενικών εξόδων. Η ευελιξία αυτών των συμβάσεων επέτρεψε στις εταιρείες να προσαρμόζονται γρήγορα στις αλλαγές της αγοράς, εξασφαλίζοντας ότι είχαν προσωπικό κατά τις περιόδους αιχμής και μειωμένο κόστος κατά τις περιόδους εκτός αιχμής.

Ο αντίκτυπος στην παραγωγικότητα ήταν μεικτός. Ορισμένες μελέτες υποδεικνύουν ότι οι τομείς που χρησιμοποιούν συμβάσεις μηδενικών ωρών απασχόλησης είδαν αύξηση της παραγωγικότητας λόγω της δυνατότητας αποτελεσματικής αντιστοίχισης της προσφοράς εργασίας με τη ζήτηση. Ωστόσο, άλλες αναφέρουν ότι η έλλειψη εργασιακής ασφάλειας και το ασυνεχές ωράριο εργασίας μπορούν να οδηγήσουν σε μείωση των κινήτρων και της δέσμευσης των εργαζομένων, γεγονός που δυνητικά παρεμποδίζει την παραγωγικότητα μακροπρόθεσμα. Μια σημαντική κριτική ήταν η πιθανή καταστολή της αύξησης των μισθών. Χωρίς εγγυημένες ώρες εργασίας, πολλοί εργαζόμενοι διαπίστωσαν ότι οι αποδοχές τους ήταν απρόβλεπτες. Επιπλέον, η έλλειψη διαπραγματευτικής δύναμης για τους συμβασιούχους μηδενικών ωρών συχνά σήμαινε ότι κέρδιζαν λιγότερα από τους συναδέλφους τους με παραδοσιακές συμβάσεις.

Ενώ ορισμένοι εργαζόμενοι εκτιμούσαν την ευελιξία, πολλοί ανέφεραν αισθήματα ανασφάλειας και άγχους λόγω του απρόβλεπτου προγράμματος και των αποδοχών τους. Αυτός ο επισφαλής χαρακτήρας της απασχόλησης τους καθιστούσε επίσης δύσκολο να εξασφαλίσουν δάνεια ή υποθήκες, επηρεάζοντας τη μακροπρόθεσμη οικονομική τους σταθερότητα.

Σε απάντηση στις αυξανόμενες ανησυχίες, η κυβέρνηση της Βρετανίας και τα εργατικά συνδικάτα διερευνούν τρόπους για να διασφαλίσουν ότι οι εργαζόμενοι με συμβάσεις μηδενικών ωρών απασχόλησης δεν θα υφίστανται εκμετάλλευση. Οι προτάσεις περιελάμβαναν την παροχή στους εργαζομένους του δικαιώματος να ζητούν σταθερό ωράριο έπειτα από ένα ορισμένο χρονικό διάστημα και τη διασφάλιση ότι λαμβάνουν παροχές ανάλογες με αυτές των κανονικών εργαζομένων.

Ισπανία

Η αγορά εργασίας της Ισπανίας υπέστη σημαντικές μεταρρυθμίσεις στη δεκαετία του 2010, κυρίως ως απάντηση στην οικονομική κρίση και τα υψηλά ποσοστά ανεργίας. Αν και δεν είναι πανομοιότυπες με τις συμβάσεις μηδενικών ωρών απασχόλησης του Ηνωμένου Βασιλείου, η Ισπανία εισήγαγε πιο ευέλικτες ρυθμίσεις συμβάσεων για την τόνωση της απασχόλησης. Οι εργασιακές μεταρρυθμίσεις, οι οποίες διευκόλυναν τις προσλήψεις και τις απολύσεις, πιστώθηκαν με την αύξηση των αριθμών απασχόλησης. Πολλές επιχειρήσεις θεώρησαν ευκολότερο να προσαρμοστούν στις απαιτήσεις της αγοράς με την αυξημένη ευελιξία.

Παρόμοια με το Ηνωμένο Βασίλειο, η εμπειρία της Ισπανίας με τις ευέλικτες συμβάσεις παρουσίασε μια μεικτή εικόνα όσον αφορά την παραγωγικότητα. Ενώ ορισμένοι τομείς, ιδίως εκείνοι με εποχικές απαιτήσεις όπως ο τουρισμός, επωφελήθηκαν από την προσαρμοστικότητα, προέκυψαν ανησυχίες σχετικά με τις μακροπρόθεσμες επιπτώσεις στα κίνητρα και τη δέσμευση των εργαζομένων.

Οι μεταρρυθμίσεις και η άνοδος των ευέλικτων συμβάσεων οδήγησαν σε ανησυχίες σχετικά με τη στασιμότητα των μισθών και την αύξηση της εισοδηματικής ανισότητας. Πολλοί εργαζόμενοι με αυτές τις ευέλικτες συμβάσεις κέρδιζαν σημαντικά λιγότερα από εκείνους με παραδοσιακές συμβάσεις, γεγονός που οδήγησε σε συζητήσεις σχετικά με το πραγματικό κόστος της ευελιξίας της αγοράς εργασίας. Η υπόσχεση των αυξημένων ευκαιριών απασχόλησης είχε για πολλούς ως κόστος την εργασιακή ανασφάλεια. Οι εργαζόμενοι με ευέλικτες συμβάσεις αντιμετώπιζαν συχνά απρόβλεπτες αποδοχές και δεν είχαν τα οφέλη και την προστασία που είχαν οι εργαζόμενοι με παραδοσιακές συμβάσεις. Οι εργασιακές μεταρρυθμίσεις της Ισπανίας έχουν τόσο επαινεθεί όσο και επικριθεί. Ενώ οδήγησαν σε αύξηση των αριθμών απασχόλησης, οι ανησυχίες σχετικά με τα δικαιώματα και την προστασία των εργαζομένων οδήγησαν σε εκκλήσεις για περαιτέρω μεταρρυθμίσεις. Κυβέρνηση και εργατικά συνδικάτα έχουν συζητήσει για την επίτευξη ισορροπίας μεταξύ της ευελιξίας και της προστασίας των εργαζομένων.

Ολλανδια

Οι Κάτω Χώρες εφαρμόζουν ένα σύστημα συμβάσεων «εφημερίας», οι οποίες είναι παρόμοιες στη φύση τους με τις συμβάσεις μηδενικών ωρών απασχόλησης. Βάσει αυτών των συμβάσεων, οι εργαζόμενοι εργάζονται όταν καλούνται, χωρίς εγγυημένο ελάχιστο αριθμό ωρών. Οι συμβάσεις αυτές παρέχουν στις επιχειρήσεις, ιδίως σε τομείς όπως το λιανικό εμπόριο και η φιλοξενία, την ευελιξία να προσαρμόζονται σε ποικίλους φόρτους εργασίας. Είναι ιδιαίτερα χρήσιμες για επιχειρήσεις με απρόβλεπτες απαιτήσεις. Ενώ ορισμένοι εργαζόμενοι εκτιμούν την ευελιξία, άλλοι βρίσκουν την απρόβλεπτη κατάσταση προκλητική, ιδίως όταν προσπαθούν να διαχειριστούν τα προσωπικά τους οικονομικά ή να εξασφαλίσουν δάνεια. H ολλανδική κυβέρνηση έχει θεσπίσει μέτρα για την προστασία των εργαζομένων που εφημερεύουν. Για παράδειγμα, έπειτα από 12 μήνες, ο εργοδότης πρέπει να προσφέρει στον εργαζόμενο σύμβαση ορισμένου χρόνου με βάση τον μέσο όρο των ωρών εργασίας του προηγούμενου έτους.

Γερμανια

Στις αρχές της δεκαετίας του 2000 εισήχθησαν οι mini-jobs. Είναι μια μορφή οριακής απασχόλησης όπου οι εργαζόμενοι μπορούν να κερδίζουν μέχρι ένα ορισμένο ποσό αφορολόγητο. Οι συγκεκριμένες θέσεις εργασίας είναι συχνά μερικής απασχόλησης και προσφέρουν ευελιξία τόσο για τους εργοδότες όσο και για τους εργαζομένους.

Οικονομικός αντίκτυπος: Οι mini-jobs εισήχθησαν ως ένας τρόπος για τη μείωση της ανεργίας και την παροχή ευέλικτων επιλογών εργασίας. Εχουν γίνει ιδιαίτερα δημοφιλείς μεταξύ των φοιτητών, των συνταξιούχων και όσων επιθυμούν να συμπληρώσουν το εισόδημά τους. Ενώ οι mini-jobs προσφέρουν ευελιξία, συνοδεύονται επίσης από περιορισμούς. Για παράδειγμα, οι αποδοχές έχουν ανώτατο όριο και οι θέσεις εργασίας συχνά δεν συνοδεύονται από τα ίδια οφέλη με τις θέσεις πλήρους απασχόλησης. Η γερμανική κυβέρνηση διατήρησε το σύστημα των mini-jobs, αλλά αντιμετώπισε επικρίσεις από ορισμένες πλευρές ότι μπορεί να οδηγήσει σε καταπίεση των μισθών και να κρατήσει τους εργαζομένους σε έναν κύκλο χαμηλόμισθης, επισφαλούς απασχόλησης.

Ιρλανδια

Παρόμοιες με τις συμβάσεις μηδενικών ωρών απασχόλησης, οι συμβάσεις «εάν και πότε» στην Ιρλανδία σημαίνουν ότι οι εργαζόμενοι εργάζονται μόνο όταν απαιτείται. Ωστόσο, σε αντίθεση με τις συμβάσεις μηδενικών ωρών απασχόλησης, δεν υπάρχει υποχρέωση των εργαζομένων να είναι διαθέσιμοι για εργασία. Οι συμβάσεις αυτές έχουν χρησιμοποιηθεί σε τομείς όπως το λιανικό εμπόριο και η φιλοξενία, επιτρέποντας στις επιχειρήσεις να διαχειρίζονται τις κυμαινόμενες απαιτήσεις. Η έλλειψη εγγυημένων ωρών εργασίας μπορεί να καταστήσει δύσκολο τον οικονομικό προγραμματισμό για τους εργαζομένους. Επιπλέον, η έλλειψη υποχρέωσης να είναι διαθέσιμοι για εργασία σημαίνει ότι οι εργαζόμενοι έχουν μεγαλύτερη ευελιξία από εκείνους που έχουν συμβάσεις μηδενικών ωρών, αλλά εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν απρόβλεπτο εισόδημα. Σε απάντηση στις ανησυχίες σχετικά με την πιθανή εκμετάλλευση των εργαζομένων με τέτοιες συμβάσεις, η ιρλανδική κυβέρνηση εισήγαγε τον νόμο περί απασχόλησης (διάφορες διατάξεις) το 2018. Η νομοθεσία αυτή παρέχει μεγαλύτερη προστασία για τους εργαζομένους σε επισφαλείς θέσεις εργασίας, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που εργάζονται με συμβάσεις «εάν και πότε».

ΗΠΑ

Οι ΗΠΑ δεν έχουν «συμβάσεις μηδενικών ωρών απασχόλησης» με την ίδια επίσημη έννοια όπως το Ηνωμένο Βασίλειο. Ωστόσο, υπάρχουν πρακτικές απασχόλησης που παρουσιάζουν διαφοροποιήσεις:

• Προγραμματισμός εφημεριών: Εδώ οι εργαζόμενοι προγραμματίζεται να εργάζονται μόνο όταν τους χρειάζονται, συχνά με μικρή προειδοποίηση. Η πρακτική αυτή είναι ιδιαίτερα διαδεδομένη στον τομέα του λιανικού εμπορίου.
• Gig economy: Η άνοδος πλατφορμών όπως η Uber, η Lyft και η DoorDash έχει διαδώσει την απασχόληση «κατά παραγγελία» ή «ανά εργασία», όπου οι εργαζόμενοι πληρώνονται για κάθε εργασία που ολοκληρώνουν.

Η απασχόληση κατά παραγγελία αποτελεί χαρακτηριστικό της αμερικανικής αγοράς εργασίας εδώ και δεκαετίες, αλλά η «gig economy» άρχισε να απογειώνεται στις αρχές της δεκαετίας του 2010 με την άνοδο των πλατφορμών που βασίζονται σε εφαρμογές. Τόσο ο προγραμματισμός των εφημεριών όσο και οι θέσεις εργασίας της «gig economy» εξακολουθούν να είναι διαδεδομένες στις ΗΠΑ.