Ηχο{CR}δύναμα

Μπραμς: Τα Κοντσέρτα για Πιάνο. Εμιλ Γκίλελς, πιάνο, Φιλαρμονική του Βερολίνου, Ευγένιος Γιόχουμ, 2 βινύλια 180 γρ., DG

Οταν ρωτήθηκε κάποτε ο Ευγένιος Γιόχουμ για το ποια ήταν η πιο αγαπημένη από τις ίδιες τις ηχογραφήσεις του, απάντησε περίπου αυτόματα και χωρίς δισταγμό: τα Κοντσέρτα για Πιάνο του Μπραμς με τον Εμιλ Γκίλελς και τη Φιλαρμονική του Βερολίνου. Αυτό, δεν είναι λίγο για έναν αρχιμουσικό του διαμετρήματός του, με ένα εκπληκτικής ποιότητας (και ποσότητας) αποθεματικό ηχογραφήσεων, που παραμένει στην πρώτη γραμμή σχεδόν στο σύνολό του επί πολλές δεκαετίες μετά την εποχή που σταδιακά ηχογραφήθηκε και μετά τον θάνατό του. Η απάντησή του είχε επίσης μεγάλο ενδιαφέρον επειδή ο Γιόχουμ, αν και αδιαμφισβήτητα υπήρξε ένας σπουδαίος μαέστρος για όλο το ρεπερτόριο της αυστρογερμανικής μουσικής ήδη από τον Μπαχ, ήταν με τις συμφωνίες του Μπρούκνερ που τελικά είχε ταυτιστεί όσο με καμία άλλη μουσική, ίσως και με τις τελευταίες του Χάιντν και με τις αντίστοιχες του Μότσαρτ.

Πάντως, ουδείς που γνωρίζει αυτές τις ηχογραφήσεις, ακόμα κι αν δεν γνωρίζει τίποτε από τα παραπάνω, είναι δυνατόν να εκπλαγεί στο ελάχιστο από αυτήν. Πράγματι, ο Γκίλελς, ο Γιόχουμ και η Φιλαρμονική του  Βερολίνου έδωσαν εδώ έναν Μπραμς που ουδέποτε πρόκειται να κλονιστεί από την κορυφή της διεθνούς συνείδησης ως μεταξύ των ελάχιστων κορυφαίων σε αυτά τα δύο κυριολεκτικά τερατώδη κοντσέρτα για πιάνο: τερατώδη σε έμπνευση, σε δομή, σε δυσκολία, σε ουσία, σε ευαισθησία, σε καινοτομία, σε ατέλειωτες προκλήσεις για τους επίδοξους ερμηνευτές τους που ακόμα και σήμερα πολύ δύσκολα μπορούν να βρουν πιο απαιτητικά από αυτά τα δύο έργα για να δοκιμάσουν απέναντί τους τις δυνάμεις τους. Αλλά και έργα που, αν τα καταφέρουν τελικά μαζί τους, να είναι ικανά να τους ανταμείψουν πιο πολύ και πιο βαθιά. Και τους ίδιους και το κοινό τους. Πολύ λίγοι πιανίστες μπορούν να τα τιθασεύσουν όλα αυτά μαζί όπως ο Γκίλελς.

Ασφαλώς, ο Εμιλ Γκίλελς, όπως και ο Ευγένιος Γιόχουμ, δεν είχαν τέτοιου είδους ανησυχίες: ήταν και οι δύο κορυφαίοι ανάμεσα στους κορυφαίους. Οταν πρωτοεμφανίστηκε ο Σιατοσλάβ Ρίχτερ στη Δύση, στις Ηνωμένες Πολιτείες και μία πραγματική φρενίτιδα θαυμασμού κατέλαβε κοινό και κριτική απ’ όπου κι αν πέρασε, απάντησε σε κάποιον απ’ τους ατελείωτους που του εξέφρασαν τον χωρίς όρια θαυμασμό τους: «Αν κάνετε έτσι για εμένα, περιμένετε να ακούσετε τον Γκίλελς». Δεν χρειάστηκε να περιμένουν πάρα πολύ, μέχρι να επιβεβαιωθεί αυτή η ρήση στο έπακρο. Και ο Γκίλελς να αναγνωριστεί ίσως ως ο μεγαλύτερος πιανίστας της εποχής του στον Μπετόβεν και τον Μπραμς. Η πορεία του στη Δύση, τόσο στην Αμερική όσο και στην Ευρώπη, αλλά και η παρακαταθήκη του στη δυτική δισκογραφία, του εξασφάλισαν μια θέση που δεν θα χάσει ποτέ, παρά το γεγονός ότι έφυγε ξαφνικά, συγκριτικά νωρίς και ίσως άδοξα από τη ζωή σε ένα νοσοκομείο της Μόσχας, την εποχή που είχε αρχίσει να ηχογραφεί τον κύκλο με τις Σονάτες για πιάνο του Μπετόβεν που έμεινε ημιτελής. Ομως ό,τι έχει αφήσει πίσω του αποθησαυρίζεται, και δικαίως, περίπου ως περίπου. Και αυτό περιλαμβάνει και τις ηχογραφήσεις που έχουν διασωθεί από τη σοβιετική εποχή του, κυρίως «ζωντανές» από τη Μόσχα της δεκαετίας του ’50, «παρέα» με πλήθος άλλα «τέρατα» που έβγαλε τότε η μουσική της Ρωσίας και μετέπειτα, επίσης δικαίως, κατέκτησαν τον κόσμο.

Είναι λογικό να υποθέσει κάποιος ότι για τους ανθρώπους που ενδιαφέρονται για τη μουσική, αυτό εδώ είναι ένα πολύ γνωστό και αγαπημένο υλικό. Στη μορφή αυτή, για όσους ακούν δίσκους βινυλίου, είναι μία ευκαιρία να το ξαναζήσουν στην πιο αυθεντική του εκδοχή. Και, φυσικά, για όσους τυγχάνει να μην το γνωρίζουν, δεν γεννάται ζήτημα: χθες!..