Το αδύνατο χατ-τρικ του Μπάιντεν

Είναι πραγματικά παράδοξο το πώς η μειούμενη επιρροή της Αμερικής στη Μέση Ανατολή μοιάζει να ακολουθεί τον δρόμο της προηγούμενης, ταπεινωτικής υποχώρησης της Βρετανικής Αυτοκρατορίας από εκεί. Είναι σαν οι χώρες της περιοχής, έχοντας απαλλαγεί από μια πανίσχυρη αυτοκρατορία, τώρα να απορρίπτουν μια άλλη. Αργά αλλά σταθερά, τα καθεστώτα και οι αυταρχικοί ηγέτες προωθούν την ανεξαρτησία τους και την ελευθερία δράσης τους – κάποτε με δημοκρατικό τρόπο, όχι όμως τις περισσότερες φορές – αποκτώντας νέους συμμάχους. Είναι κάτι που αντανακλά μια θεμελιώδη στροφή προς έναν πολυπολικό κόσμο, στον οποίο δεν κυριαρχεί μία και μοναδική υπερδύναμη.

Το 1956, η εισβολή στην Αίγυπτο υπονόμευσε θανάσιμα τη θέση της Βρετανίας ως ηγεμονικής δύναμης στην περιοχή. Πλησιάζει, άραγε, η Αμερική το δικό της σημείο καμπής, ανάλογο με το Σουέζ;

Δεν προκαλεί έκπληξη το γεγονός ότι η απάντηση του Τζο Μπάιντεν είναι όχι. Αντιθέτως, έχει παρουσιάσει με καθυστέρηση ένα φιλόδοξο σχέδιο με στόχο την επανεδραίωση της ηγεμονίας των ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή. Πρακτικά, επιδιώκει ένα μάλλον απίθανο διπλωματικό χατ-τρικ: ένα καθεστώς «κατανόησης» με το Ιράν, μια ιστορική συμφωνία ειρήνης ανάμεσα σε Σαουδική Αραβία και Ισραήλ και μια λύση στο ζήτημα της ίδρυσης ενός παλαιστινιακού κράτους. Οι ελπίδες του, όμως, να πετύχει μοιάζουν κάπως με αυταπάτη. Πέρα από τους αναρίθμητους αρνητικούς παράγοντες σε τοπικό επίπεδο, ο χρόνος είναι εναντίον του. Οπως συμβαίνει και με τον υπόλοιπο κόσμο, οι τοπικοί ηγέτες που είναι προσανατολισμένοι στα δικά τους συμφέροντα αναρωτιούνται πόσο ακόμη θα αντέξει – και εάν ο Τραμπ θα τον διαδεχθεί. Πόσο έχουν αλλάξει, αλήθεια, τα πράγματα! Υπήρξε μια περίοδος κατά την οποία οι ΗΠΑ, όπως και η Βρετανία νωρίτερα, έθετε τους κανόνες στη Μέση Ανατολή. Αυτό, όμως, ήταν πριν από την 11η Σεπτεμβρίου και την Αλ Κάιντα, το Ιράκ και το Αφγανιστάν, την άνοδο της Κίνας και τον κακοήθη Βλαντίμιρ Πούτιν, καθώς και την αυταρχική επίθεση που δέχεται η δημοκρατία και το κράτος δικαίου σε παγκόσμιο επίπεδο. Ακόμη και μια χούφτα πραξικοπηματιών στον Νίγηρα μπορεί να αγνοεί τον θείο Σαμ και να παραμένει ατιμώρητη.

Υπό ένα άλλο πρίσμα, ωστόσο, αυτή η αλλαγή είναι ευπρόσδεκτη. Γιατί δεν θα έπρεπε οι λιγότερο ισχυρές αλλά σε κάθε περίπτωση ανεξάρτητες χώρες να είναι ελεύθερες να αφήνουν τα συμφέροντά τους να καθορίζουν τη στάση τους, αντί να είναι μονίμως προσδεμένες σε στρατόπεδα, ανελαστικές συμμαχίες και αμοιβαία ανταγωνιστικά σύμφωνα;  Η εποχή της υπερδύναμης που θα κυριαρχεί παντού και του «αναγκαίου έθνους» φτάνει στο τέλος της. Ο Μπάιντεν μπορεί να κάνει ακόμη και τις πιο ακραίες προσπάθειες για να διατηρήσει την παλιά τάξη πραγμάτων. Ομως, όπως συνέβη και με τη χαμένη «εποχή των αυτοκρατοριών» της Βρετανίας, ο «αμερικανικός αιώνας» περνά γρήγορα στην ιστορία.