Υπάρχει αρχιτεκτονική Airbed and breakfast;

Το Airbnb είναι πια μέρος της ζωής μας, με θετικά και αρνητικά, αλλά εκφράζει μια συνθήκη που είναι νέα ως προς μια διάσταση μόνο. Δεν πρέπει να ξεχνάμε οι παλιότεροι με ποιον τρόπο βρίσκαμε ένα δωμάτιο όταν φεύγαμε στα νησιά για διακοπές την εποχή που δεν υπήρχε οργανωμένος τουρισμός.

Βγαίναμε από το πλοίο στις αποβάθρες και περίμεναν «ντόπιοι» να προσφέρουν δωμάτια. Μείναμε στα σαλόνια οικογενειών, στα άδεια σπίτια μεταναστών. Και με τη ζήτηση που αυξανόταν, αυτό προκάλεσε ένα κύμα rooms to let, που ήταν πρόδρομο του Airbnb στις τοπικές κοινωνίες. Ακόμα και όταν πήγαμε σπουδαστές ή περιηγητές σε ευρωπαϊκές πόλεις, κάποιοι έμειναν στα άδεια δωμάτια μιας οικογένειας που το έκανε συστηματικά, σε αμοιβαία συνεργασία οφέλους. Επικοινωνία από στόμα σε αφτί, προσωπική επαφή, παραοικονομία, όλα μαζί.

Στην Αθήνα της προηγούμενης δεκαετίας, το Airbnb βρήκε γόνιμο έδαφος γιατί η κρίση του Κέντρου πρόσφερε άδεια διαμερίσματα σε ένα περιβάλλον κατάρρευσης ενοικίων. Η αμοιβαία ωφέλεια ανέτρεψε καταστάσεις, στην αρχή αργά και διστακτικά, στη συνέχεια μαζικά, με θετικές και αρνητικές συνέπειες. Γιατί εκτός από τον επαναπροσδιορισμό των ενοικίων, άνοιξε μια νέα επιχειρηματική αγορά. Οπως συνέβη στα νησιά που τα οικογενειακά rooms to let κατέληξαν σε ένα sprawl ανοικοδόμησης μεταλλάσσοντας αρχέγονα τοπία και οικισμούς, έτσι στην πόλη αναπτύχθηκε η μετάλλαξη των παλιών διαμερισμάτων σε νέα, κατάλληλα για Airbnb, επαναπροσδιορίζοντας ακόμα και ολόκληρες πολυκατοικίες με τη συμβολή νέων αρχιτεκτόνων.

Τώρα πια κτίρια γραφείων και αποθηκών, παλιές και νέες οικοδομές γίνονται κτίρια Airbnb. Μια νέα συνθήκη εγκαθίσταται. Αρχιτεκτονικά, παράγει ένα τυποποιημένο προϊόν στο εσωτερικό και νεωτερικές αισθητικές στο εξωτερικό. Κυριαρχείται από τη λογική της βραχείας διάρκειας και τη συνακόλουθη επιτάχυνση χρήσεων, φθοράς, συντήρησης, κέρδους. Τα «φτιαγμένα» διαμερίσματα είναι τυπικά και εκ προθέσεως «φθηνά», σε αντίθεση με εκείνα που κατασκευάζονταν για να στεγάσουν μια ζωή. Αλλά μαζί με αυτά χάνεται η μαγεία της πρώτης εποχής του Airbnb. Δεν μένεις σε ένα σπίτι με τα έπιπλα και το γούστο του ιδιοκτήτη, όπως έμενες αντίστοιχα σε ένα σαλόνι στη Σίφνο.

Η μαζική οικονομία της αρχιτεκτονικής Airbnb δεν έχει λόγο να είναι πιο ενδιαφέρουσα από οποιοδήποτε αναλώσιμο προϊόν που είναι φθηνό και αρέσει. Διαμορφώνει τη νομαδική κατοίκηση με κριτήριο τη ζήτηση, δηλαδή το αισθητικό-και-οικονομικό κριτήριο της εποχής. Και θα φύγει όπως ήρθε, όταν εκπέσει το ενδιαφέρον, αφήνοντας χώρο σε ένα άγνωστο επόμενο κύμα. Η πόλη και η αρχιτεκτονική της αλλάζουν αργά αλλά σταθερά μέσα από τη δυναμική των ζωτικών σχέσεων και αντιθέσεων.

Ο Παναγιώτης Τουρνικιώτης είναι αρχιτέκτονας, ομότιμος καθηγητής του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου