Διαδρομές μνήμης και ελευθερίας

Οταν τη μακρινή δεκαετία του ’90 έκλειναν τα δημοτικά σχολεία κι ετοιμαζόμασταν οι συμμαθητές για τις θερινές μας αποβάσεις, γυροφέρναμε στο κουβεντολόι τον προορισμό των διακοπών μας – Λήμνος, ο δικός μου («μα κατά πού πέφτει η Λήμνος;»). Ο τόπος του πατέρα μου, ο θείος μου, η γιαγιά και ο παππούς μου, έντεκα ώρες ταξίδι με τα δυσκίνητα αρχαία καράβια, κι εκεί, πάντα, εμείς οι ολίγοι αισθανόμαστε από τότε εκλεκτοί για αυτή τη σπάνια λημνία τύχη. Στάρια, αμπέλια που έφταναν στη θάλασσα, μάντρες, δεκαοχτούρες, τα αγριοκούνελα και οι κούρνοι, οι αρσενικές κουρούνες, γραπωμένοι στην αφράτη προβιά των κοπαδιών. Τα χρόνια πέρασαν, γίναμε πια πολλοί στη Λήμνο οι απόδημοι και οι επισκέπτες, αλλά οι πλατείες των χωριών και τα σιταροχώραφα έμεναν πέτρινα και χρυσά τα καλοκαίρια, ιδανικά θεωρεία για τα νεόκοπά μας όνειρα να γίνει «όλη η Λήμνος μια σκηνή» με έναν πολιτιστικό θεσμό αφιερωμένο σε εκείνη.

Το Kournos Music Festival, που οργανώνουμε με την υψίφωνο και δεινή περιηγήτρια Λητώ Μεσσήνη, οδεύει αισίως στην τρίτη του χρονιά, την πιο φιλόδοξη, την πιο απαιτητική. Η σχέση μας με τον προγραμματισμό του φεστιβάλ παραμένει, πρωτίστως, επιμελητική – κάθε δράση οργανώνεται ειδικά για/με απεύθυνση στο νησί, εμπνευσμένη από εκείνο. Βουτώντας σε μνήμες και σε εικόνες, σε αυτά που με κέντρισαν στην πολυετή μου διαδρομή στη Λήμνο, οδηγούμαι σχεδόν πάντα σε ανορθόδοξα καλλιτεχνικά μονοπάτια, σε ετερόκλητους συνδυασμούς δημιουργών, αναφορών, όσο ετερόκλητος είναι και αυτός ο τόπος, ο πολυσχιδής και ανεξάντλητος. Η είσοδος είναι ελεύθερη, ένα ανοιχτό κάλεσμα στον κόσμο για να συνδεθούμε μέσα από την τέχνη, από το διαφορετικό που θα μας φέρει πιο κοντά.

Πολύτιμη υπόμνηση

Περιδιαβάζοντας τα στενά της Μύρινας, της πρωτεύουσας του νησιού, πλάι στα αρχοντικά του 19ου αιώνα με τις μακεδονίτικες αναφορές, ξεπηδούσαν τα απομεινάρια του Μεσοπολέμου σαν μια πολύτιμη αρ ντεκό υπόμνηση. Αλλά και στα χωριά, δίπλα στις μάντρες και τις αγροτικές κατοικίες, ξεφύτρωναν τα κτίσματα της δεκαετίας του ’20 και του ’30, όταν το νησί άκμαζε και οι τοπικές κοινότητες έσφυζαν από ζωή. Τότε που η πρωτογενής παραγωγή αποτελούσε την πρωταρχική του πηγή πλούτου, μια υπόμνηση του χθες για το πώς μπορεί και πρέπει να κινηθεί το τώρα. Τότε που γεννήθηκε εδώ ο μεγάλος Ράλλης Κοψίδης, ο αντισυμβατικός μαθητής του Φώτη Κόντογλου, χαράσσοντας τη μοναδική του πορεία στη ζωγραφική και τη λογοτεχνία, όπως και η ευαίσθητη πεζογράφος και μεταφράστρια του Μπέκετ στην Ελλάδα Μαρία Λαμπαδαρίδου – Πόθου. Τότε που οι νεόκοποι αστοί ήθελαν οικήματα «ευρωπαϊκών προδιαγραφών» κι έχτιζαν την πολυτελή λέσχη Το Νέον Κέντρον, και η εβραϊκή κοινότητα της Λήμνου ήταν ακόμα ισχυρή και ακμαία.

Κι όλες αυτές οι εικόνες, τα ίχνη εκείνων που δεν ζήσαμε, αποτέλεσαν τον πυρήνα του φετινού προγραμματισμού «Επί πτερύγων ανέμων», αφιερωμένου στον λημνιακό Μεσοπόλεμο, στο αποτύπωμά του στην τοπική κοινωνία – υπήρξε, εξάλλου, περίοδος μεγάλης καλλιτεχνικής ελευθερίας.

Οι εκδηλώσεις

Η αβανγκάρντ όπερα – μινιατούρα «Υψιπύλη» του Μιχάλη Παρασκάκη, βασισμένη στο ομώνυμο έργο του Οβίδιου για τη μυθική λημνία βασίλισσα, γραμμένη για άνδρα λυρικό τραγουδιστή (Γιώργος Ιατρού) και ακορντεόν (Κωνσταντίνος Ζιγκερίδης), με τα γλυπτά της Μαλβίνας Παναγιωτίδη και την εικαστική επιμέλεια του Ζακ Λούσπα, σε ένα παλιό καφενείο στο Καρπάσι. Η μουσικοθεατρική performance «Κάνιστρο» πάνω στα κείμενα του Ράλλη Κοψίδη, ως χειρονομία μνήμης και ελευθερίας από τους Δημήτρη Μαμιό και Γιώργο Κατακουζηνό, σε ένα αγιορείτικο μετόχι του 14ου αιώνα. Ο θρυλικός ρεμπέτης Μπαγιαντέρας και η μεγάλη αγάπη του στις βιεννέζικες οπερέτες στην πέτρινη πλατεία του Κάσπακα. Τα ημερολόγια της Μαρίας Λαμπαδαρίδου – Πόθου, η αγγλική αναγεννησιακή μουσική, ο Αργύρης Μπακιρτζής, ο Γιώργος Κωστογιώργης, η ποιήτρια Γεωργία Τριανταφυλλίδου, ο Κωνσταντίνος Χατζόπουλος, το εγκαταλελειμμένο ραφτάδικο της Ατσικής. Η Ταινιοθήκη της Ελλάδος στον ιστορικό κινηματογράφο Μαρούλα που συμπράττει με την κινηματογραφική λέσχη του νησιού, η Αστέρω του 1929 με live αυτοσχεδιασμό, τσέμπαλο και electronics στη σκιά του βυζαντινού κάστρου. Και, βέβαια, το μαγικό αρχαίο θέατρο της Ηφαιστίας που φιλοξενεί για πρώτη φορά κλασική μουσική, πρωτότυπες συνθέσεις του Αποστόλη Κουτσογιάννη για τους σπόρους που κινδυνεύουν, τις τοπικές ποικιλίες, σε συνεργασία με τον όμιλο προστασίας περιβάλλοντος Ανεμόεσσα, τους Oros Ensemble και τον διεθνούς φήμης βαρύτονο Τάση Χριστογιαννόπουλο.

Ιχνηλατώντας διαδρομές μνήμης κι ελευθερίας, νιώθω ότι με το Φεστιβάλ Κούρνος ανταποδίδω τα χρωστούμενα στο νησί που με διαμόρφωσε, που σμίλεψε το βλέμμα και την αισθητική μου. Οι δικοί μου ήρθαν εδώ ως ξένοι, Θρακιώτης εξόριστος ο παππούς μου και ύστερα η γιαγιά μου, δύο πρόσφυγες που έχτισαν τη ζωή τους σε έναν καινούργιο τόπο. Στον αιγαιοπελαγίτικο σιτοβολώνα που ακόμα θρέφει, κυριολεκτικά και μεταφορικά, από παιδί μικρό τα καλοκαίρια μου, το φεστιβάλ υπήρξε, μάλλον, ένα δικό μου, ελάχιστο αντίδωρο – κι ακόμα ψάχνω πώς θα του το ξεπληρώσω.