Το ταξίδι {LF}ως λογοτεχνική μεταφορά

Ως αναγνώστες υπακούμε σχεδόν όλοι στη συνθήκη που ορίζει το κάθε βιβλίο σαν ένα ταξίδι, μια πρόσκαιρη – μα ουσιαστική – αφαίρεση από την πραγματικότητα που μας περιβάλλει, η οποία υπακούει στους νόμους που ορίζει ο συγγραφέας και οι σκέψεις του πάνω στο χαρτί. Οποιο κι αν είναι το βιβλίο και όποιος και αν είναι ο σκοπός της ανάγνωσης, η αίρεση αυτή της πραγματικής υπόστασης του αναγνώστη και η ένταξή του στο πλαίσιο του βιβλίου αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της αναγνωστικής διαδικασίας.

Τα ταξίδια που ορίζουν στο σύνολό τους τα βιβλία του Magris έχουν έντονα τα στοιχεία μιας καθαρά προσωπικής αφήγησης περασμένης από τη σκέψη, την άποψη, τις γνώσεις και την πολυμάθεια του Magris ορίζοντας για τον αναγνώστη τη φυγή απ’ την πραγματικότητά τους μέσα από τη διερεύνηση του κόσμου του απόλυτου Μitteleuropa ταξιδιώτη και το ίδιο φυσικά συμβαίνει και στο «Ενα ατέλειωτο ταξίδι», που ακόμα κι απ΄ τον τίτλο προϊδεάζει τον αναγνώστη για τη συνέχεια.

Ο Magris διερευνά – για άλλη μια φορά – την έννοια του ταξιδιού ως μεταφορά για τη ζωή, τη γνώση και την ανθρώπινη κατάσταση. Ως ένα ενδοσκοπικό, ποιητικό και φιλοσοφικά βαθύ κείμενο, αποτελεί ένα μοναδικό ανάγνωσμα, συνδυάζοντας στοιχεία οδοιπορικού, απομνημονευμάτων και φιλοσοφικού δοκιμίου στο πλαίσιο μιας ιδιαίτερης αφήγησης. Στηριγμένο σε ταξίδια που έκανε ο Magris ανά τον κόσμο στην περίοδο 1984 έως και 2004 το βιβλίο περιγράφει τις σκέψεις και τις ιδέες του Magris για τους τόπους που επισκέπτεται μαζί με όλες τις προεκτάσεις που κάνουν το κείμενο αμέσως να αναγνωρίζεται ως γνήσιος Magris. Η πορεία των ταξιδιών ξεκινά απ’ την Ισπανία και μεταφέρεται ανατολικά, φτάνοντας ως την Αυστραλία, με μεγάλη απουσία την οποιαδήποτε σκέψη και το οποιοδήποτε ταξίδι στις ΗΠΑ, γεγονός που και ο ίδιος ο Magris τονίζει σαν αποτέλεσμα της δικιάς του αδυναμίας να μιλήσει για τα ταξίδια του εκεί.

Η γλώσσα του Magris είναι όπως πάντα κομψή, πλούσια σε μεταφορές και με συναισθηματική ένταση. Το κάθε ταξίδι στηρίζεται στη βαθιά κατανόηση του πολιτισμού, της ιστορίας και της ταυτότητας του χώρου, προσφέροντας περίπλοκες σκέψεις για την condition humaine. Οι περιγραφές του είναι ζωντανές και λεπτομερείς, μεταφέροντας τον αναγνώστη σε τόπους και εποχές, αναδεικνύοντας την οικεία εξοικείωσή του με τις περιοχές που ο ίδιος επισκέπτεται.

Η αφήγηση χαρακτηρίζεται από την αγάπη του συγγραφέα για την ποικιλομορφία και την πολυπλοκότητα. Δεν είναι απλώς ένας ταξιδιώτης, αλλά ένας παρατηρητής, ένας στοχαστής που στοχάζεται πάνω στη βαθιά διασύνδεση των ανθρώπινων εμπειριών. Κάθε ταξίδι που περιγράφεται, γεωγραφικό ή χρονικό, συμπυκνώνει μια βαθύτερη εξερεύνηση φιλοσοφικών και υπαρξιακών θεμάτων.

Στο «Ενα ατέλειωτο ταξίδι» ο Magris διερευνά αριστοτεχνικά την έννοια του «απείρου» στα ταξίδια, υποθέτοντας ότι κάθε ταξίδι δεν έχει ούτε σαφή αρχή ούτε τέλος. Αντίθετα, κάθε ταξίδι είναι μέρος μιας συνεχούς διαδικασίας ανακάλυψης, μιας αναζήτησης κατανόησης που αντικατοπτρίζει τις δικές μας εμπειρίες στη ζωή. Το ταξίδι για τον Magris είναι μια αέναη συνέχεια μεταφοράς όχι μόνο στον χώρο μα και στον χρόνο, που ορίζει έτσι ένα παράλληλο της ανθρώπινης ζωής, της συνείδησης, και θα έλεγα και του ίδιου του Σύμπαντος.

Ο δυτικός άνθρωπος

Ακριβώς όπως στον «Δούναβη» και στους «Μικρόκοσμους» το «Ενα ατέλειωτο ταξίδι» διαβάζεται και ως μια καθαρά υπαρξιστική μελέτη για τον σημερινό δυτικό άνθρωπο και τον κόσμο του. Η περιπλάνηση χωρίς αιτία και νόημα σε συνδυασμό με τους δεσμούς στο παρελθόν που επιβάλλουν μια συνειδησιακή φόρτιση σε κάθε βήμα του ταξιδιώτη – και κατά συνέπεια και του αναγνώστη – καθορίζουν την πορεία στο πλαίσιο αυτής της λογικής. Η υπαρξιστική έμφαση στην ελευθερία και την αυθεντικότητα αντανακλάται στην αδόμητη, κατακερματισμένη αφήγηση του Magris. Η άρνησή του να προσκολληθεί σε μια άκαμπτη αφηγηματική δομή συμβολίζει την απόρριψη των καθορισμένων νοημάτων ή σκοπών στη ζωή. Η ασύνδετη φύση του ταξιδιού, με τα άλματά του από τόπο σε τόπο και από χρόνο σε χρόνο, υπογραμμίζει την υπαρξιακή πίστη στην ατομική ελευθερία να δημιουργήσει κανείς το δικό του μονοπάτι αλλά και νόημα. Τα πρόσωπα και οι κοινωνίες που συναντά ο Magris συχνά φαίνεται να αγωνίζονται για νόημα και τάξη σε έναν κόσμο που είναι εγγενώς χαοτικός και χωρίς νόημα. Αυτή η αίσθηση της αλλοτρίωσης και της πάλης ενάντια στο παράλογο, θέμα καθαρά υπαρξιστικό στη θέση του, αποτελεί ένα κέντρο όλων των κειμένων του Magris, και εμφανίζεται εξίσου έντονα και εδώ.

Το «Ενα ατέλειωτο ταξίδι» δεν είναι βιβλίο για όσους αναζητούν ένα συμβατικό οδοιπορικό ή μια απλή αφήγηση. Δεν είναι τουριστικό βιβλίο και φυσικά δεν είναι οδηγός των περιοχών που επισκέπτεται ο συγγραφέας. Αντίθετα, είναι ένα βιβλίο για ταξίδια – γεωγραφικά, ιστορικά και προσωπικά – που απαιτεί προβληματισμό και ενδοσκόπηση από τους αναγνώστες του. Οι πολυμαθείς αναφορές του στην ιστορία, τη λογοτεχνία και τη φιλοσοφία μπορεί να είναι προκλητικές για κάποιους, αλλά αποτελούν επίσης μέρος της γοητείας του βιβλίου, προσθέτοντας βάθος στην αφήγηση.

Το «Ενα ατέλειωτο ταξίδι» είναι ένας βαθύς διαλογισμός για τα ταξίδια, τη γνώση και την ταυτότητα. Είναι μια απόδειξη της ικανότητας του Magris να εμβαθύνει στην ανθρώπινη κατάσταση και να αναδύεται με ιδέες που είναι τόσο καθολικές όσο και βαθιά προσωπικές. Είναι ένα βιβλίο για τον στοχαστικό αναγνώστη, τον ενδοσκοπικό ταξιδιώτη και όποιον απολαμβάνει να εξερευνά τα βάθη της ανθρώπινης εμπειρίας.

Ο Βασίλειος Δρόλιας είναι συγγραφέας. Το τελευταίο του μυθιστόρημα «Ταξίδια με Λάθος Ανθρώπους» κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Κέδρος

{1BSYG}Κλάουντιο Μάγκρις{1BSYG}{CR}{2BTIT}Ενα ατέλειωτο ταξίδι{2BTIT}{CR}{3BEKD}Μτφ. Μαρία Σπυριδοπούλου{CR}Μτφ. Καστανιώτης, {LF}σελ.352{3BEKD}{CR}{4BTIM}Τιμή 20 ευρ{4BTIM}ώ