Ο τουρισμός τρίτης ηλικίας πηγή εσόδων για την Ελλάδα

Υπολογίζεται ότι μέχρι το 2050, το ένα τρίτο της συνολικής τουριστικής δαπάνης στην Ευρώπη θα προέρχεται από άτομα άνω των 65 ετών. Με δεδομένη τη γήρανση του πληθυσμού, που συνδέεται με την κοινωνική και οικονομική ανάπτυξη, και την αύξηση του προσδόκιμου ζωής δημιουργείται ένας πληθυσμός που ζει περισσότερο, ταξιδεύει περισσότερο και καταναλώνει περισσότερα αγαθά και υπηρεσίες. Αυτή τη στιγμή τα άτομα που επισκέπτονται την Ελλάδα και ανήκουν στην ηλικιακή κατηγορία άνω των 54 ετών αντιστοιχεί ήδη στο 15% του συνολικού τουριστικού μεριδίου της, σύμφωνα με την πρόσφατη  έρευνα της ΕΣΕΕ (Ελληνική Συνομοσπονδία Εμπορίου και Επιχειρηματικότητας). Το συγκεκριμένο ηλικιακό γκρουπ, ωστόσο, εμφανίζεται όλο και πιο δυναμικά στις λίστες των επαγγελματιών του τουρισμού στη χώρα μας και στο μέλλον δεν αποκλείεται η Ελλάδα να θυμίζει μια ευρωπαϊκή εκδοχή του… Μαϊάμι.

Σε σχετική έρευνα της διαΝΕΟσις για τον τουρισμό τρίτης ηλικίας, πάντως, μεταξύ άλλων, επισημαίνεται πως ακόμα «οι tour operators δεν παρέχουν κατά κανόνα ειδικά τουριστικά προϊόντα για την τρίτη ηλικία», αλλά και ότι «το προϊόν τουρισμού τρίτης ηλικίας σχεδιάζεται από τον ιδιωτικό τομέα και όχι από τον κρατικό ή ευρύτερα».

Ποια, λοιπόν, θα ήταν τα οφέλη για τη χώρα μας αν έθετε συντεταγμένα στο επίκεντρο του στρατηγικού της σχεδιασμού τους επισκέπτες τρίτης ηλικίας; Θα μπορούσαν οι τελευταίοι να αποτελούν ένα κερδισμένο στοίχημα και όχι μια χαμένη ευκαιρία; Στα «ΝΕΑ» μιλούν ειδικοί που «βλέπουν» σε αυτούς μία νέα, ανερχόμενη τουριστική υπερδύναμη, εξηγώντας πώς θα μπορούσαν να ωφελήσουν περαιτέρω την ανάπτυξη της εγχώριας «βαριάς βιομηχανίας».

«Ειδικό κοινό με περισσότερες απαιτήσεις»

Τον Ιούλιο του 2019 η διαΝΕΟσις δημοσιεύει την εκτενή μελέτη με τίτλο «Η ανάπτυξη του τουρισμού τρίτης ηλικίας στην Ελλάδα και η συμβολή του τουρισμού υγείας» που εκπονήθηκε από το Ινστιτούτο Κοινωνικής και Προληπτικής Ιατρικής, υπό τον συντονισμό του καθηγητή Κοινωνικής και Προληπτικής Ιατρικής, διευθυντή του Κέντρου Μελετών Υπηρεσιών Υγείας της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών και του Ινστιτούτου Κοινωνικής και Προληπτικής Ιατρικής (ΙΚΠΙ) Γιάννη Τούντα, ενώ ο οικονομολόγος Αρίστος Δοξιάδης επεδίωξε να αποτυπώσει τα οφέλη που απορρέουν από την προσέλκυση του «ηλικιωμένου αλλά δυναμικού» για την ελληνική οικονομία. Μάλιστα, το 2021, στον απόηχο της υγειονομικής κρίσης, ο ερευνητικός οργανισμός διεξήγαγε νέα μελέτη με τίτλο «H ανάπτυξη του τουρισμού τρίτης ηλικίας και ο ρόλος του τουρισμού υγείας στη μετά Covid-19 εποχή».

Μεταξύ των ευρημάτων της πρώτης μελέτης, διαπιστώνεται ότι οι ταξιδιώτες τρίτης ηλικίας είναι «ένα ειδικό κοινό της τουριστικής βιομηχανίας, καθότι έχουν περισσότερες απαιτήσεις και εμπειρίες. Κατά κύριο λόγο ξοδεύουν περισσότερα χρήματα, διαμένουν περισσότερες ημέρες σε προορισμούς σε μεγάλες αποστάσεις από τον τόπο διαμονής τους και απαιτούν υπηρεσίες καλής ποιότητας καθώς έχουν σαφέστερη αντίληψη του τι σημαίνει ποιότητα». Οι εν λόγω τουρίστες (άτομα από 50 ετών και άνω), όπως επισημαίνεται και από αντίστοιχη μελέτη του ΙΤΕΠ (Ινστιτούτου Τουριστικών Ερευνών και Προβλέψεων) του Ξενοδοχειακού Επιμελητηρίου Ελλάδος, ενδιαφέρονται λιγότερο για διακοπές με σκοπό τα μπάνια και την ηλιοθεραπεία, προτιμώντας, εκτός από τον πολιτιστικό και θρησκευτικό τουρισμό, τον τουρισμό υγείας και ευεξίας αλλά και τον τουρισμό μακράς διάρκειας διαμονής, ακόμα και παραχείμασης.

Για τον Γιάννη Τούντα, ωστόσο, η κλιματική κρίση που τα τελευταία χρόνια «δείχνει τα δόντια της» στον ευρωπαϊκό νότο αποθαρρύνει τους ηλικιωμένους από το να επισκέπτονται (και) τη χώρα μας κατά τη διάρκεια των θερμών μηνών του καλοκαιριού. Αντιθέτως, ο «τουρισμός της τρίτης ηλικίας θα μπορούσε να ανθεί την άνοιξη και το φθινόπωρο, κάτι που θα εξασφάλιζε μια παρατεταμένη τουριστική περίοδο».

Επισκέπτες μακράς διαρκείας

Η Ελλάδα αναδείχθηκε το 2017 μεταξύ των 10 κορυφαίων ηλιόλουστων χωρών που επιλέγει κάποιος για να μετακομίσει και να ζήσει μόνιμα ή εποχικά, από το InterNations, το μεγαλύτερο διεθνές δίκτυο για ανθρώπους που ζουν και εργάζονται στο εξωτερικό. Η πλειονότητα των παραχειμάζοντων που επισκέπτονται την Ελλάδα προέρχεται από τη Σκανδιναβία, την Αγγλία, τη Σκωτία και τη Γερμανία. Η παραχείμαση (snowbird tourism), άλλωστε, αποτελεί την τελευταία δεκαετία σημαντική τάση του τουρισμού μακράς διαρκείας. Με τον όρο snowbirds περιγράφονται οι συνταξιούχοι ταξιδιώτες που μιμούμενοι τα αποδημητικά πουλιά εγκαταλείπουν τον μόνιμο τόπο διαμονής τους κατά τους χειμερινούς μήνες, όπου το ψύχος είναι ιδιαίτερα έντονο και παρατεταμένο, για θερμότερα κλίματα. Η Φαίη Μακαντάση, διευθύντρια ερευνών της διαΝΕΟσις, εστιάζει σε αυτήν ακριβώς την κατηγορία τουριστών, ως μία ισχυρή αγοραστική δύναμη, θεωρώντας πως πρόκειται να συμβάλλουν σημαντικά στην οικονομική τόνωση περιοχών που ερημώνουν. «Πρόκειται για ένα πρότζεκτ ενίσχυσης των περιοχών αυτών με τουρίστες μακροχρόνιας διάρκειας που μένοντας εκεί αναπτύσσουν σημαντικά την τοπική οικονομία. Οι παραδοσιακοί οικισμοί που χάνονται στην επαρχία θα μπορούσαν να αποκτήσουν νέα ζωή. Οι εναπομείναντες κάτοικοι θα μπορούσαν να εμπλακούν σε έναν στρατηγικό επανασχεδιασμό του “αύριο” των τόπων τους», εξηγεί.

Οι προορισμοί που προτιμούν οι ξένοι ηλικιωμένοι τουρίστες, όπως δείχνει έρευνα του ΙΤΕΠ, βρίσκονται εκτός των «ραντάρ» των «συνηθισμένων» επισκεπτών της χώρας μας και αφορούν κατά κύριο λόγο την Κεντρική Ελλάδα (42,5%) καθώς και περιοχές της Ηπείρου και της Θεσσαλίας (42,9%). Σε μεγάλο βαθμό, τα υψηλά ποσοστά προτίμησης των συνταξιούχων ταξιδευτών στις εν λόγω περιφέρειες οφείλονται κυρίως στις λουτροπόλεις που διαθέτουν – κυρίως η Κεντρική Ελλάδα και η Εύβοια.