Γεωπολιτική Ευρώπη,{CR}Ουκρανία και Τουρκία

Μια σοβαρή δομική αλλαγή στην ευρωπαϊκή πολιτική της Γαλλίας μπορεί, όπως γράφει το «Economist» (και συμφωνεί η «Le Monde»), «να αναμορφώσει την Ευρώπη». Η αλλαγή αφορά έναν κεντρικό πυλώνα της ευρωπαϊκής ενοποίησης, τη διεύρυνση της Ευρωπαϊκής Ενωσης (ΕΕ) με νέες χώρες – μέλη. Η Γαλλία υπήρξε, ως γνωστόν, διαχρονικά επιφυλακτική έως εχθρική στον στόχο της διεύρυνσης καθώς εκτιμούσε ότι η προσθήκη νέων κρατών – μελών υπέσκαπτε την ηγεμονική της θέση στην Ευρωπαϊκή Ενωση. Πράγμα όχι και πολύ μακριά από την πραγματικότητα.

Ετσι αρχικά αντιτάχθηκε στην ένταξη της Βρετανίας (1963) και αργότερα των χωρών της Ανατολικής Ευρώπης, ενώ το 2007 ο πρόεδρος Νικολά Σαρκοζί έκλεισε την πόρτα της ένταξης στην Τουρκία και συνέβαλε έτσι στην αυταρχική και νεοαυτοκρατορική εκτροπή Ερντογάν. Βεβαίως, τελικά αποδέχτηκε την ένταξη των ανατολικοευρωπαϊκών χωρών ως ένα σχέδιο για την επέκταση της φιλελεύθερης δημοκρατίας στον ευρύτερο ευρωπαϊκό χώρο. Το Παρίσι «έβλεπε» τη διεύρυνση της Ενωσης σχεδόν αποκλειστικά από την οπτική της γαλλικής κυριαρχίας. Κάτω όμως από τις δραματικές συνέπειες του πολέμου στην Ουκρανία, το Παρίσι (πρόεδρος Μακρόν) εγκατέλειψε την προσέγγιση αυτή σε μια ιστορική επαναδιατύπωση της γαλλικής πολιτικής.

Το Παρίσι προσεγγίζει τώρα τη διεύρυνση από γεωπολιτική οπτική ως «στρατηγικό απαιτούμενο» για την Ευρώπη. Και, όπως λέγει η υπουργός Ευρωπαϊκών Υποθέσεων της Γαλλίας Λορένς Μπουν, ως «μέσο για την εδραίωση της ευρωπαϊκής κυριαρχίας» και «στρατηγικής αυτονομίας». Στη νέα αυτή λογική το Παρίσι θεωρεί ότι δύο χώρες θα πρέπει οπωσδήποτε προοδευτικά να ενσωματωθούν στην Ευρωπαϊκή Ενωση και, εάν οι συνθήκες το επιτρέψουν, τελικά να ενταχθούν θεσμικά πλήρως σ’ αυτήν: η Ουκρανία και η Τουρκία. Θεωρεί και τις δύο χώρες «κλειδί» για την ενίσχυση της «γεωπολιτικής Ευρώπης». Η Ουκρανία έχει, ως γνωστόν, υποβάλει αίτηση ένταξης και έχει επισήμως ανακηρυχθεί «υποψήφια για ένταξη χώρα». Τον Δεκέμβριο πρόκειται να αποφασισθεί το εάν θα αρχίσουν οι σχετικές διαπραγματεύσεις. Και, παρά τις επιφυλάξεις κρατών – μελών, η Γαλλία πλειοδοτεί για την έναρξη και γρήγορη ενσωμάτωση της Ουκρανίας στην Ευρωπαϊκή Ενωση.

Η Τουρκία του προέδρου Ερντογάν, παρότι έχει ως έναν κύριο στόχο την αυτονομία της, έχει εκδηλώσει ποικιλοτρόπως τελευταία την επιδίωξή της για προσέγγιση με την Ενωση και το ξεπάγωμα των ενταξιακών διαπραγματεύσεων. Οικονομικοί λόγοι συνηγορούν υπέρ της προσέγγισης αυτής. Επιπλέον, ο πρόεδρος Ερντογάν κατανοεί α) ότι δεν έχει την επιλογή της ολικής ταύτισης με τη Ρωσία και αποκοπής με την Ευρώπη / Δύση. Η Ρωσία είναι η πολιτικά μεγάλη χαμένη από τον πόλεμο που η ίδια ξεκίνησε. Και ουδείς ταυτίζεται με έναν «χαμένο». β) Σε άλλες επιλογές, όπως να καταστεί η κυρίαρχη δύναμη της Μέσης Ανατολής, έχει επίσης αποτύχει. Ενώ η σύμπραξη με την Κίνα έχει περιορισμένη χρησιμότητα. Επομένως, καθώς ανασυγκροτείται ο γεωπολιτικός χώρος της Δύσης και κυρίως της Ευρώπης (όπως και της Ανατολικής Μεσογείου), φαίνεται να θεωρεί ότι συγκλίνουν οι ανάγκες και επιλογές των δύο πλευρών. Ως εκ τούτου έθεσε ως έναν στρατηγικό στόχο την επανασύνδεση (και τελικά ένταξη) με την Ευρωπαϊκή Ενωση.

Η τελευταία ήδη αποφάσισε την επανασύνδεση και το φθινόπωρο θα έχει έναν «στρατηγικό αναστοχασμό» πάνω στην Τουρκία. Το σημαντικό είναι ότι τη διαδικασία αυτή στηρίζει τώρα η παραδοσιακά αντίθετη Γαλλία (και βεβαίως η Γερμανία). Σε πρώτη φάση η επανασύνδεση θα υλοποιηθεί με μια ειδική σχέση (εκσυγχρονισμός τελωνειακής ένωσης κ.λπ.). Αλλά η γεωπολιτική δυναμική και ο νέος Ερντογάν που φαίνεται να προβάλλει (Ερντογάν νο. 3) έχουν ως μακρινό ορίζοντα την πλήρη ένταξη εάν και εφόσον…

Ο Π.Κ. Ιωακειμίδης είναι πρώην πρεσβευτής – σύμβουλος του υπουργείου Εξωτερικών