Με μάσκες, λύρες και σκιές

Ενα μείγμα υλικών, σύγχρονης και παραδοσιακής μουσικής, λόγου, ήχων και κινησιολογίας, εμπνευσμένης από την τελετουργία των Αναστεναρίων, συνθέτει τις «Βάκχες» του Ευριπίδη που σκηνοθετεί η Ελενα Μαυρίδου – η παράσταση περιοδεύει ανά την Ελλάδα. Ακολουθώντας δραματουργικές μεθόδους πάνω στις οποίες δουλεύει συστηματικά, η Μαυρίδου επέλεξε να συνδυάσει νέα και παλαιά στοιχεία, τις ίδιες τις αντιθέσεις που εμπεριέχει η τραγωδία, και να τις ενσωματώσει στο τελικό αποτέλεσμα.

Η παράσταση παίζει με την τεχνολογία και την παράδοση, επιχειρώντας μια μείξη αντίθετων στοιχείων: από τη μια οι σύγχρονοι ηχητικοί σχεδιασμοί και οι εικαστικές παρεμβάσεις και από την άλλη οι λύρες, τα νταούλια, το ξύλο, τα στάχυα και το νερό, στοιχεία της φύσης και της ζωής. Από τη μια το φως και από την άλλη οι σκιές. Μέσα από μια έντονη εσωτερική διαδικασία η παράσταση εξελίσσεται και οδηγείται σταδιακά στην ολοκλήρωσή της. Στόχος της η ανάδειξη της βακχικής εκδοχής και οι ακρότητες στις οποίες μπορεί να οδηγήσει με μη αναστρέψιμα αποτελέσματα.

Με τις μάσκες να αποτελούν αναπόσπαστο στοιχείο – τις οποίες άλλοτε φορούν και άλλοτε κρατούν στα χέρια ή τοποθετούν στους ώμους τους οι ηθοποιοί-ρόλοι, η παράσταση παίζει με τα σύμβολα και την έννοια της μεταμόρφωσης, ανατρέχοντας σε πρωτόγονες περιόδους και μυστηριακές εποχές.

Η τραγωδία του Ευριπίδη γράφτηκε το 407 π.Χ. και διδάχτηκε (παίχτηκε) μετά τον θάνατο του ποιητή, κερδίζοντας το πρώτο βραβείο ως μέρος μιας τριλογίας («Βάκχες», «Ιφιγένεια εν Αυλίδι» και «Αλκμαίων ο διά Κορίνθου», έργο από το οποίο δεν έχουν διασωθεί παρά ελάχιστοι στίχοι). Πραγματεύεται την έλευση του Διονύσου, γιου του Δία και της Σεμέλης, στη Θήβα και την προσπάθειά του να επιβάλει τη λατρεία του. Εμφανίζεται αρχικά με τη μορφή θνητού, ανθρώπου, και μόνο προς το τέλος αποκτά τη θεϊκή του υπόσταση, καθώς επιδιώκει την επιβολή και την κυριαρχία του. Ακολουθείται από τις Βάκχες, έναν χορό γυναικών από τη Λυδία.

Στην αμφισβήτηση που ακολουθεί την εμφάνισή του έρχονται να προστεθούν ο θαυμασμός και η επίδραση που δημιουργεί, γεγονός που μετατρέπει τις γυναίκες σε μαινάδες και τις τρελαίνει. Εκείνες τον ακολουθούν στον Κιθαιρώνα – τον λατρεύουν. Ωστόσο η νέα θρησκεία που υποστηρίζει και επιχειρεί να επιβάλει θα βρει και αντιπάλους και εχθρούς, με πρώτο τον Πενθέα, εγγονό του βασιλιά της Θήβας Κάδμου και γιο της Αγαύης. Υπό την επιρροή του Διονύσου η Αγαύη θα φτάσει στην ακραία πράξη να σκοτώσει – εν αγνοία – τον γιο της, πιστεύοντας ότι σκοτώνει ένα λιοντάρι. Θα είναι αργά όταν θα το συνειδητοποιήσει.

Οι ερμηνείες

Ο Διόνυσος του Δημήτρη Λάλου ανταποκρίνεται στη διπλή υπόσταση του ήρωά του, όπως ο Πενθέας του Γιώργου Χριστοδούλου στην απόλυτη φύση του. Εντονη και με ερωτικές αναφορές η σκηνή ανάμεσα στους δυο τους. Εξαιρετικό το δίδυμο Κάδμου – Τειρεσία όπως ερμηνεύεται από τον Θανάση Δόβρη και τη Βίκυ Βολιώτη, αντιστοίχως, συνδυάζοντας αλήθεια και ειρωνεία – εδώ οι μάσκες λειτουργούν καθοριστικά. Η Ελενα Μαυρίδου ενσωματώνει την τραγωδία της Αγαύης, με τον Χορό των γυναικών να επιδίδεται σε τελετές και ιεροτελεστίες.