Ιλια Θεοτοκά: «Η τεχνολογία αποτελεί εκπαιδευτικό εργαλείο»

Ολα τα «δεινά» που συνεπάγεται η εισβολή των νέων μέσων στη ζωή μας δεν θα πρέπει να μας οδηγήσουν σε μία εκ προοιμίου δαιμονοποίησή τους, ξεκαθαρίζουν πάντως οι ειδικοί. Κατά τη Λίζα Τσαλίκη, καθηγήτρια στο Τμήμα Επικοινωνίας και Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης του Πανεπιστημίου Αθηνών η δημόσια συζήτηση είναι τοποθετημένη σε λάθος βάση. «Ο “εθισμός των μικρών παιδιών στο Διαδίκτυο” ως απόρροια της έκθεσής τους σε αυτό αμέσως προσδίδει σε αυτήν τη συμπεριφορά χαρακτηριστικά παθολογίας. Γιατί ξεκινάς από το δεδομένο ότι η σχέση των μικρών παιδιών με το Διαδίκτυο είναι κάτι κακό, αρρωστημένο και παθολογικό» υπογραμμίζει και σπεύδει να διευκρινίσει πως «η συζήτηση για την “προβληματική” και “παθολογική” σχέση ανθρώπου με τεχνολογία – μέσα (και το περιεχόμενο αυτών) έχει τις ρίζες της στον 19ο αιώνα, όπου μια σειρά από αμφιλεγόμενα – για την εποχή – παιχνίδια και πολιτιστικές πρακτικές γίνονταν αντιληπτές ως λανθασμένες, ελαττωματικές και προβληματικές. Κι αυτό διότι υπήρχε ο φόβος και η πεποίθηση ότι θα οδηγούσαν τους νέους παραβατικές και ανήθικες συμπεριφορές».

Για την καθηγήτρια των ΕΜΜΕ η κοινωνική κατασκευή των «επικίνδυνων μέσων» οδηγεί μοιραία στη λήψη μέτρων και σε κοινωνικό έλεγχο: «Είναι σαφής ρόλος του κοινωνικού ελέγχου που έπρεπε να λάβει χώρα – από την ευρύτερη “ενήλικη κουλτούρα”, δηλαδή γονείς, εκπαιδευτικούς, από την ίδια την Πολιτεία εν τέλει – προκειμένου να προστατευθεί το “παιδί που κινδυνεύει” τόσο από κάποια “καταστροφική” συνήθεια – στην περίπτωσή μας, από τη χρήση μέσων οθόνης, όπως κινητά, τάμπλετ, υπολογιστή -, όσο και από την έκθεσή του στο περιεχόμενο αυτών των τεχνολογικών μέσων».

Τα παιχνίδια

Σε αυτό το σημείο, συνεχίζει η Λίζα Τσαλίκη, αξίζει να επισημάνουμε πως κίνδυνοι για τους ανηλίκους υπήρχαν σε όλες τις κοινωνίες, εκεί όπου κυριαρχεί η αναπαράσταση των παιδιών ως ανυπεράσπιστα και ελλειμματικά κριτικής σκέψης που δεν μπορούν να διακρίνουν τα ποιοτικά από τα μη ποιοτικά παιχνίδια και ερεθίσματα, τα οποία διακρίνονταν σε «χαμηλής» και «υψηλής» κουλτούρας. «Πριν από τα κινητά και τα τάμπλετ, η συζήτηση περιστρεφόταν γύρω τη χρήση του υπολογιστή (δεκαετία 2000), πιο πριν των video games και το βίντεο γενικότερα (1990), και ακόμη πιο πριν για την τηλεόραση (1950 – 1960), ενώ στα τέλη του 19ου αιώνα – αρχές 20ού η συζήτηση εστίαζε στο τηλέφωνο και τον τηλέγραφο – ως τις νέες τεχνολογίες της εποχής, οι οποίες έφερναν αλλαγές άνευ προηγουμένου στην κοινωνική και ιδιωτική ζωή, στις συνθήκες φλερταρίσματος, προσπερνώντας κοινωνικά φίλτρα “ευπρέπειας” και κοινωνικής τάξης» εξηγεί.

Τέλος, εισάγει στον διάλογο το ζήτημα της παθολογικοποίησης των νέων μέσων από την Ιατρική και την Ψυχολογία αλλά και την κατάταξη των γονέων σε «καλούς» και «κακούς» ανάλογα με το πώς διαχειρίζονται μαζί με τα παιδιά τους την «ψηφιακή κατανάλωση»: «Η συζήτηση περί εθισμού είναι άκρως τεχνοφοβική διότι δεν λαμβάνει υπόψη τη σημερινή συνθήκη, ενώ παθολογικοποιεί την κατανάλωση της τεχνολογίας (κάτι για το οποίο κατά κύριο λόγο ευθύνεται η επιστήμη της Ψυχολογίας και η Ιατρική, η οποία – ιστορικά, από τον 19ο αιώνα – αποφασίζει πρακτικά για το τι είναι “καλό” και τι “κακό” για τον καθένα από εμάς, και το οποίο κανείς πλέον δεν αμφισβητεί). Η πρόσληψη της Ψυχολογίας και της Ιατρικής ως τους κατεξοχήν πυλώνες που καθοδηγούν το άτομο στην καθημερινή συμπεριφορά του είναι πλέον βαθιά εδραιωμένες στις δυτικές κοινωνίες και η ηγεμονική θέση που απολαμβάνουν οι επιστήμες αυτές είναι δύσκολο πλέον να αμφισβητηθεί. Στην ίδια λογική, όποιος δεν ακολουθεί την κυρίαρχη αντίληψη σχετικά με τη ρύθμιση και τον έλεγχο της τεχνολογικής κατανάλωσης των παιδιών, “χάνει” και σε επίπεδο γονεϊκότητας – δεν θεωρείται δηλαδή και καλός γονιός». Αντιθέτως, η Λίζα Τσαλίκη προτείνει οι γονείς, που περνούν κι εκείνοι μεγάλο μέρος της ζωής του στο Διαδίκτυο, πρέπει να συν-δημιουργήσουν μία σχέση αμοιβαίας εμπιστοσύνης που πρέπει να εμπεριέχει εντός της την ψηφιακή κουλτούρα και τα οφέλη που απορρέουν από αυτήν.

Η Αρτεμις Τσίτσικα, αναπληρώτρια καθηγήτρια Παιδιατρικής-Εφηβικής Ιατρικής του Πανεπιστημίου Αθηνών, από την πλευρά της υποστηρίζει ότι η ορθή χρήση της τεχνολογίας προσφέρει στα παιδιά τεράστια οφέλη και πιθανή αποκοπή από αυτήν είναι απόλυτα εσφαλμένη. «Τα Νέα Μέσα είναι ένας μονόδρομος που οδηγεί στην εξέλιξη, τόσο σε εκπαιδευτική όσο και ψυχολογική». Οπως λέει, το απόλυτο ζητούμενο είναι η δημιουργία ενδυναμωμένων ψηφιακών πολιτών, στόχος που θα επιτευχθεί με την ενεργή και σωστή συνδρομή των γονιών τους. Στην άποψη αυτή συντείνει και η κλινική ψυχολόγος-ψυχοθεραπεύτρια Ιλια Θεοτοκά, για την οποία «η τεχνολογία αποτελεί εκπαιδευτικό εργαλείο αλλά δεν έχει θετικά αποτελέσματα πριν από τα 5 χρόνια».