«Γιατί {CR}διαβάζουμε λάθος {CR}τη Ρωσία»

Eκ των υστέρων, ο δημοσιογράφος το μετάνιωσε που δεν πρότεινε στον Τίμοθι Σνάιντερ να αναβάλουν τη συνέντευξή τους: ο αμερικανός ιστορικός είχε μόλις πληροφορηθεί τον θάνατο της αγαπημένης του φίλης Βικτόρια Αμελίνα, της ουκρανής συγγραφέα που σκοτώθηκε μαζί με 12 ακόμη άτομα από ρωσική πυραυλική επίθεση στα τέλη του περασμένου Ιουνίου εναντίον του κατάμεστου εστιατορίου στο οποίο έτρωγε, στο Κραματόρσκ. Η Αμελίνα κατέγραφε συστηματικά τα εγκλήματα πολέμου της Ρωσίας στην Ουκρανία και λίγο μετά την έναρξη του πολέμου είχε συγκρίνει τη ρωσική εισβολή με την καταστροφή της ουκρανικής πνευματικής ελίτ από τον Στάλιν τη δεκαετία του 1930. Ο Σνάιντερ ήταν συντετριμμένος. Ο θάνατός της «αποκαλύπτει τι είναι πραγματικά ο πόλεμος της Ρωσίας: μια γενοκτονία», είπε στον δημοσιογράφο των «Financial Times».

Το τρομερό λάθος

Ο συγγραφέας των βιβλίων «Η δική μας ασθένεια» (εκδ. Στερέωμα), «Απέναντι στην τυραννία» (εκδ. Παπαδόπουλος) και «Αιματοβαμμένες χώρες» (εκδ. Παπαδόπουλος) μοιράζεται τον χρόνο του ανάμεσα στο Γέιλ, όπου διδάσκει ιστορία, και τη Βιέννη, όπου εργάζεται ως ερευνητής στο Ινστιτούτο Ανθρωπιστικών Σπουδών. Το φθινόπωρο του 2022 έδωσε την πρώτη του διάλεξη για τον πόλεμο (μέχρι σήμερα έχει 1,3 εκατομμύρια views στο YouTube), για να ακολουθήσουν άλλες είκοσι δύο. «Ο Φεβρουάριος του 2022 ήταν ένα δεύτερο 1938», είπε, αναφερόμενος στη διάσκεψη που έγινε εκείνη τη χρονιά στο Μόναχο, όπου η Βρετανία και η Γαλλία υπέκυψαν στις απειλές του Χίτλερ για την Τσεχοσλοβακία. «Ηταν ένα τρομερό λάθος. Αν οι δύο αυτές χώρες είχαν στηρίξει την Πράγα, θα είχαν καταστήσει τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο αδύνατο – τουλάχιστον με τη μορφή που πήρε».

Ο αμερικανός ιστορικός αναγνωρίζει ότι η σύγκριση της Ρωσίας του Πούτιν με τη ναζιστική Γερμανία είναι ταμπού. «Αυτό ακριβώς, όμως, ήταν από την αρχή ένα από τα προβλήματά μας. Η ανάγνωση που κάνουμε για τη Ρωσία είναι λανθασμένη. Βαθιά λανθασμένη». Αντιμετωπίζουμε, ας πούμε, τον Πούτιν ως έναν πολιτικό που είναι μεν κυνικός, αλλά θα μπορούσαμε να τον κατανοήσουμε. Στην πραγματικότητα υποτιμούμε με καταστροφικό τρόπο τις ιδέες του. «Και, όπως αποδεικνύεται, οι ιδέες μετρούν. Οταν επέστρεψε στην προεδρία, το 2012, μπορούσε να δει κανείς μια ξεκάθαρη προσέγγιση του κόσμου στα διαγγέλματα και τις συνεντεύξεις του. Με βάση αυτή την προσέγγιση, που μας είναι πιο οικεία μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, δεν υπάρχουν κράτη, αλλά πολιτισμοί. Δεν υπάρχουν συμφέροντα, αλλά αποστολές».

Απόλυτη διαφθορά

Ο πόλεμος αυτός είναι του Πούτιν ή της Ρωσίας; «Δεν πολεμά μόνο ο Πούτιν. Πολεμά κι αυτός που πάτησε το κουμπί κι εκτοξεύτηκε ο πύραυλος που σκότωσε τη Βικτόρια κι εκείνα τα παιδιά. Πολεμούν και σκοτώνουν δεκάδες χιλιάδες ρώσοι στρατιώτες. Ο Πούτιν θα πεθάνει, και τότε θα τα ξεχάσουμε όλα; Ολα τα εγκλήματα; Τις εκτοπίσεις, τις απαγωγές των παιδιών, τους βιασμούς των γυναικών, τους ευνουχισμούς των ανδρών, τις δολοφονίες της ουκρανικής ελίτ;»

Η Δύση μοιάζει να ξεχνά ότι η Ρωσία δεν είναι ένα συνηθισμένο εθνικό κράτος, λέει ο Σνάιντερ. «Δεν μπορεί να έχει ούτε καν εσωτερική πολιτική. Οι ελίτ έχουν κατακλέψει όλα τα χρήματα, η διαφθορά είναι απόλυτη, δεν υπάρχει καμιά κοινωνική κινητικότητα ή περίπτωση να αλλάξει η ζωή των περισσοτέρων Ρώσων. Η εξωτερική πολιτική πρέπει να αποτελέσει έτσι το αντιστάθμισμα και να προσφέρει το πρωτογενές υλικό – τη σκηνογραφία – για τη διακυβέρνηση».

Το μεγάλο λάθος της Δύσης, καταλήγει ο Τίμοθι Σνάιντερ στη συνέντευξή του στους «Financial Times», είναι εντέλει πως όταν τελείωσε ο Ψυχρός Πόλεμος η ιστορία μετατράπηκε σε θέμα συζήτησης στα κοκτέιλ πάρτι. «Ομως χωρίς την ιστορία εξοικειωνόμαστε με τους πιο ανόητους μύθους, όπως ότι η Αμερική θα ξαναγίνει μεγάλη. Ακόμη και για τα κινητά μας τηλέφωνα έχουν κάτι να μας πουν οι ομηρικοί μύθοι. Στην Οδύσσεια, οι σειρήνες είναι τόσο ακατανίκητες επειδή έχουν τη δύναμη να τραγουδούν σε κάθε ναυτικό μονάχα για εκείνον. Είναι η ίδια ακριβώς αλγοριθμική δύναμη που έχει το κινητό. Μπορεί να έχει να κάνει με την υπερσυντηρητική πλευρά μου, όμως αν ξέραμε όλοι μας λίγο καλύτερη ιστορία θα ήμασταν καλύτερα εφοδιασμένοι για να διαβάζουμε το παρόν».