«Η μόνη ευτυχία που έζησα ως Γερμανός»

Σημαντικός εκπρόσωπος της μεταπολεμικής γερμανικής λογοτεχνίας, πρωτοποριακός όσο και αμφιλεγόμενος, ο συγγραφέας Μάρτιν Βάλζερ πέθανε την περασμένη Παρασκευή σε ηλικία 96 ετών.

Οπως αναφέρει στο αυτοβιογραφικό μυθιστόρημά του «Η πηγή» (εκδόσεις Καστανιώτη), το οποίο μάλιστα πολλοί θεωρούν το καλύτερο έργο του, ο πατέρας του ήταν αντιφασίστας και πέθανε νωρίς. Αντίθετα, η μητέρα του, είτε από πεποίθηση είτε από φόβο, γράφτηκε στο ναζιστικό κόμμα, όπως άλλωστε και όλοι οι συγχωριανοί της.

Ο Βάλζερ ανήκει στους σημαντικότερους σύγχρονους μυθιστοριογράφους και θεωρείται ένας από τους σημαντικούς συγγραφείς της γενιάς του πολέμου μαζί με τον νομπελίστα Γκίντερ Γκρας και τον Χάινριχ Μπελ. Ιστορία, λογοτεχνία και φιλοσοφία ήταν οι τομείς που αγάπησε και τον έστρεψαν να κάνει το διδακτορικό του πάνω στον Κάφκα και έγινε το 1953 μέλος της θρυλικής λογοτεχνικής ένωσης «Ομάδα 47», που προωθούσε μια μεταπολεμική λογοτεχνία απελευθερωμένη από το εθνικοσοσιαλιστικό μίασμα.

Τις δεκαετίες του 1950 και του 1960 είχε χαρακτηριστεί φιλοκομμουνιστής. Κατά το dw.com τον ενδιέφερε η πολιτική ιδιαίτερα και τη δεκαετία του 1970 υποστήριξε τον Βίλι Μπραντ και τους σοσιαλδημοκράτες. Ο περίφημος μυθιστοριογράφος εκφράστηκε κατά του Πολέμου στο Βιετνάμ, αλλά αργότερα κατηγορήθηκε για δεξιά στροφή. Ο ίδιος ωστόσο δεν φοβήθηκε τις συγκρούσεις και το όνομά του βρέθηκε δύο φορές στο επίκεντρο θυελλωδών συζητήσεων και διαμαρτυριών, ενώ κατηγορήθηκε και για αντισημιτισμό.

Το 1998 έλαβε το διάσημο Βραβείο Ειρήνης των Γερμανών Εκδοτών. Στην ευχαριστήρια ομιλία του, στον Ναό του Αποστόλου Παύλου στη Φρανκφούρτη, ο Βάλζερ υποστήριξε ότι η Γερμανία, αντί να ζητεί συνέχεια συγγνώμη για το Ολοκαύτωμα, θα ήταν προτιμότερο να σκύψει με περισσότερη τόλμη στις ιστορικές αιτίες που άφησαν να γίνουν τέτοιες φρικαλεότητες. Εκανε λόγο για την «εκμετάλλευση του Αουσβιτς» αναφέροντας πως η συνεχής υπενθύμιση της εξόντωσης των Εβραίων «έχει ως αποτέλεσμα να το συνηθίζουμε», προκαλώντας αντιδράσεις. Δεν θα ήταν η μοναδική φορά που ο Βάλζερ κατηγορήθηκε για αντισημιτισμό. Το 2002 προκάλεσε πιο έντονες αντιδράσεις στο κοινό όταν κυκλοφόρησε το μυθιστόρημα «Ο θάνατος ενός κριτικού», το οποίο αναφέρεται στον διάσημο γερμανό κριτικό λογοτεχνίας Μαρσέλ Ράιχ Ρανίτσκι, Εβραίο και επιζήσαντα του Ολοκαυτώματος.

Οι δύο Γερμανίες

Ο Βάλζερ δεν δίστασε να πάρει θέση κάθε φορά στα τεκταινόμενα της εποχής. Ποτέ του δεν συμβιβάστηκε με την ύπαρξη των δύο γερμανικών κρατών. Το 1988, έναν χρόνο πριν από την πτώση του Τείχους, είχε προκαλέσει έκπληξη με την περίφημη ομιλία του «για τη Γερμανία», με την οποία ζητούσε τη γερμανική ενοποίηση, πράγμα το οποίο επετεύχθη τελικά την 9η Νοεμβρίου 1989. «Οι στιγμές εκείνες αποκρυσταλλώθηκαν μέσα μου σαν ευτυχία. Αυτό το συναίσθημα ότι ανήκει κανείς σε ένα ευρύτερο σύνολο και, είτε το θέλει είτε όχι, συμπαρασύρεται από τις εξελίξεις αυτού του συνόλου σαν ένα μικρό μόριό του. Ηταν και η μόνη ευτυχία που έζησα ως Γερμανός» δήλωσε αργότερα σε συνέντευξή του στην Ντόιτσε Βέλε.

Ο Μάρτιν Βάλζερ συνέγραψε περισσότερα από 60 βιβλία. Εχουν μεταφραστεί σε πάρα πολλές γλώσσες, ανάμεσά τους και στα ελληνικά: «Δρυς και κουνέλια αγκόρα: Ενα γερμανικό χρονικό», «Αφηνιασμένο άλογο», «Ανεπίδοτα γράμματα», «Η υπεράσπιση της παιδικής ηλικίας», «Ο θάνατος ενός κριτικού», «Η στιγμή του έρωτα». «Γράφω όταν νιώθω πλούσιος. Μούσες μου είναι η αφθονία και η έλλειψη», είχε πει στη συνέντευξη που είχε παραχωρήσει στην Κική Τριανταφύλλη για «ΤΑ ΝΕΑ», το 2013, στο πλαίσιο του ερχομού του στην Αθήνα.