Εθνικές σχολές ποδοσφαίρου. Ενα αδιάβαστο βιβλίο για την ΕΠΟ Μέρος 1ο

Ουδέν τυχαίον όπως μας έλεγε ο μεγάλος Αριστοτέλης, και κάθε τι κρύβει πίσω του μια προϊστορία και είναι αυτή που θα του ανοίξει διάπλατα μια μέρα την πόρτα της καταξίωσης. Και στέκομαι σήμερα ιδιαίτερα, γιατί 58 χρόνια πίσω επιστρέφει στον Αγιαξ, καλοκαίρι του 1965, ο πατέρας του ολοκληρωτικού ποδοσφαίρου, Ρίνους Μίχελς…

Βεβαίως, δεν υπάρχουν παρθενογενέσεις… Και αξίζει τον κόπο να κάνουμε έναν ιστορικό περίπατο στον Αγιαξ και το ολλανδικό ποδόσφαιρο. Γιατί μόνον έτσι καταλαβαίνεις αυτό που υπάρχει και καθορίζει την ταυτότητα των μεγάλων ομάδων και των αντίστοιχων εθνικών σχολών. Είναι το χθες και η επιμονή τους να το κρατούν πυξίδα στο αύριο…

Πίσω λοιπόν στο χθες της μεγάλης ολλανδικής σχολής, της μήτρας του ολοκληρωτικού ποδοσφαίρου, με εκφραστή τον μεγάλο Αγιαξ που ολοκλήρωσε τους σκοπούς και στόχους μιας προσπάθειας 50 ετών, που υπηρετήθηκε με σεβασμό και συνέπεια. Μάθημα, δυστυχώς, η ολλανδική, όπως η ουγγρική, η αυστριακή, η ιταλική, ή η γερμανική και γιουγκοσλαβική σχολή ποδοσφαίρου, για τις εγχώριες ποδοσφαιρικές Ινφάντες που κρύβονται πίσω από τον τίτλο ΕΠΟ. Τη μόνη Ομοσπονδία ομαδικού αθλήματος στη χώρα μας, που αξιολογεί το υπάρχω της μέσα από ιταμότητες, ήττες και απαξίωση.

Οι ολλανδοί ποδοσφαιριστές αν και ήταν ερασιτέχνες ήταν ιδιαίτερα επιδέξιοι. Ο Αγιαξ, ιδιαίτερα, είχε μια παράδοση έξυπνου επιθετικού ποδοσφαίρου που χρονολογούνταν από τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο και πιστωνόταν στον Αγγλο Τζακ Ρέινολτς – ή Σγεκ Ρίνολτς – όπως τον έλεγαν οι Ολλανδοί. Ο Ρέινολτς δεν έκανε κάποια σπουδαία καριέρα ως ποδοσφαιριστής. Ξεκίνησε το 1902 ως αναπληρωματικός στη Μάντσεστερ Σίτι για να συνεχίσει, με τη σειρά, στις Γκρίμσμπι Τάουν, Σέφιλντ Γουέντσντεϊ και Γουότφορντ, πριν αναλάβει προπονητής στην Γκρασχόπερς της Ζυρίχης και στην Εθνική Ελβετίας. Τον Αύγουστο του 1914 επρόκειτο να αναλάβει προπονητής της Εθνικής Γερμανίας, αλλά ξέσπασε ο πόλεμος και έτσι προτίμησε την ασφάλεια της Ολλανδίας. Εκεί κάθισε στον πάγκο του Αγιαξ για 25 χρόνια, με τρία διαλείμματα από το 1915 μέχρι το 1947.

Η παράδοση που δημιούργησε η ομάδα του Αγιαξ, του επιθετικού, επιδέξιου ποδοσφαίρου που παιζόταν με γρήγορες πάσες και κυρίως με τα εξτρέμ, άρχισε με τη «χρυσή ομάδα» που έκτισε ο Ρέινολτς γύρω από την ποδοσφαιρική ιδιοφυία του ευέξαπτου Γιαν ντε Νατρίς. Η αυστηρή πειθαρχία που επέβαλε ο Ρέινολτς, σε συνδυασμό με την προπονητική του μέθοδο, που έδινε έμφαση στην τεχνική και στις πάσες, όπως και στη φυσική κατάσταση, μεταμόρφωσε τη μικρή, τότε, ομάδα του ανατολικού Αμστερνταμ και την εκτόξευσε στην κορυφή του ολλανδικού ποδοσφαίρου. Σύμφωνα με την ανέκδοτη βιογραφία του Ρέινολτς, που έγραψε ο ιστορικός Χάρκε Γκρένβελτ, στη δεκαετία του ’20, έβαλε τα θεμέλια της ποδοσφαιρικής ακαδημίας του Αγιαξ, δουλεύοντας από τις 8 το πρωί ως τις 10 το βράδυ, προπονώντας όλα τα τμήματα του συλλόγου σε κάθε ηλικιακή ομάδα, στο ίδιο αγωνιστικό στυλ. «Για μένα η επίθεση ήταν και παραμένει η καλύτερη άμυνα» είχε δηλώσει σε μια σπάνια συνέντευξή του το 1947. Στη δεκαετία του ’30 η ομάδα διακήρυξε την αισθητική και τους στόχους της με ένα ποίημα, που πήγαινε κάπως έτσι: «Του ανοικτού του παιχνιδιού, τα άκρα του ταιριάζουν». Η εφημερίδα «Volkskrant» είχε επαινέσει τον έλεγχο του αγώνα που εξασφάλιζε το ποδόσφαιρο του Αγιαξ, με την τεχνική και την ικανότητα των ποδοσφαιριστών με την μπάλα. «Ο Αγιαξ πλησιάζει τον τρόπο που παίζεται το αγγλικό επαγγελματικό ποδόσφαιρο και υπολείπεται μόνο του αγωνιστικού πνεύματος που έχουν οι αγγλικές ομάδες».

Αργότερα, σε μια πλευρά των κερκίδων του γηπέδου δόθηκε το όνομα του Ρέινολτς, ενώ η φιλοσοφία του και οι μέθοδοί του αποτέλεσαν τον οδηγό για όλους τους κατοπινούς προπονητές του Αγιαξ. Ο Γιάνι Φαν ντερ Μιρ, προπονητής των ακαδημιών, που ανακάλυψε και δούλεψε το ταλέντο του Γιόχαν Κρόιφ, του Μπάρι Χουλσόφ και άλλων, θεωρεί τον Ρέινολτς ως τον μεγαλύτερο προπονητή που είχε ποτέ ο Αγιαξ. Ο Ρίνους Μίχελς, που αγωνίστηκε υπό τις οδηγίες του Ρέινολτς στο τέλος της δεκαετίας του ’40, έμαθε πολλά από αυτόν, αν και κατόπιν απέρριψε τις προπονητικές του μεθόδους ως ξεπερασμένες.

Ενας δεύτερος Αγγλος, ο Βικ Μπάκιγχαμ (πρώην παίκτης της Τότεναμ, που δεν ζει πια) βοήθησε και αυτός με τη σειρά του στη διαμόρφωση των βάσεων του ολοκληρωμένου ποδοσφαίρου, όταν ανέλαβε προπονητής το 1959, για την πρώτη από τις δύο θητείες του. Αργότερα, ο Μπάκιγχαμ θα γίνει ο πρώτος άνθρωπος του Αγιαξ που θα αναλάβει την Μπαρτσελόνα, δημιουργώντας μια παράδοση καθώς θα ακολουθήσουν οι Ρίνους Μίχελς, Κρόιφ, Λούις Φαν Γκαλ (αν και ο Μπάκινγχαμ ήταν ο μόνος που υπηρέτησε έξι χρόνια στη βρετανική πολεμική αεροπορία και προπόνησε τους «Μπλε» του πανεπιστημίου της Οξφόρδης). Ο θρυλικός βοηθός προπονητή του Αγιαξ, Μπόμπι Χαρμς, που έμεινε στην ίδια θέση για 33 χρόνια, θυμάται τον Μπάκιγχαμ σαν έναν τζέντλεμαν, εξαίρετο τακτικιστή και πολύ αυστηρό σε θέματα πειθαρχίας, «που όταν σου χαμογελούσε, ήξερες ότι θα καθόσουν στον πάγκο». «Το ποδόσφαιρο είναι ένα σοβαρό και καλαίσθητο παιχνίδι», είχε πει ο Μπάκινγχαμ.

Σε αντίθεση με πολλούς της γενιάς του αλλά και κατοπινούς, ο Μπάκιγχαμ έδινε βάρος στη σκέψη και την επιδεξιότητα. «Το θέμα είναι να παίζεις ποδόσφαιρο κατοχής. Δεν αποδίδει το να κλωτσάς και μετά να τρέχεις. Το ποδόσφαιρο με τις μακρινές μπαλιές είναι πολύ ριψοκίνδυνο. Εκείνο που αποδίδει είναι οι ικανότητες που έχουν καλλιεργηθεί στην προπόνηση. Αν έχεις την μπάλα, κράτα την. Οι αντίπαλοι δεν θα μπορέσουν να σκοράρουν. Μου άρεσε να έχω ποδοσφαιριστές που παίζοντας με αυτό τον τρόπο αποκτούσαν τον απόλυτο έλεγχο του παιχνιδιού».

Είχε εντυπωσιαστεί από την οργάνωση, τη φιλοσοφία και το ταλέντο του Αγιαξ. «Το ολλανδικό ποδόσφαιρο ήταν καλό. Δεν ήταν ένα ποδόσφαιρο ορμής και δύναμης ούτε ήταν εμποτισμένο με τη φιλοσοφία της νίκης με κάθε τρόπο. Οι άνθρωποι ήταν ευγενικοί. Ο Αγιαξ είναι ένα ποδοσφαιρικό ίδρυμα. Εχεις το γήπεδο του Αγιαξ και έξω από αυτό υπήρχαν είκοσι γήπεδα και κάθε εβδομάδα γίνονταν εκεί 14-15 παιχνίδια… Ο Κρόιφ ήταν ένας από τους ποδοσφαιριστές που είδα εκεί και σκέφθηκα “ο πιτσιρικάς θα είναι χρήσιμος”». Σε σύγκριση με το αγγλικό ποδόσφαιρο, ο Μπάκιγχαμ έβρισκε το στυλ του Αγιαξ αναζωογονητικό. «Οι ικανότητές τους ήταν διαφορετικές, ο τρόπος σκέψης τους ήταν διαφορετικός και έπαιζαν σωστό ποδόσφαιρο. Δεν τους το δίδαξα εγώ, το είχαν μέσα τους και κάποιος έπρεπε να το βοηθήσει να αποκαλυφθεί – δεν ξέρω τι έκαναν πριν από μένα – απλώς ήταν θέμα να τους πεις να κρατούν λίγο περισσότερο […] την μπάλα».

Πόσο σημερινά ακούγονται όλα αυτά, αποδεικνύοντας ότι υπάρχει μια συνέχεια. Και ο χρόνος, απόλυτος κριτής, τη δικαιώνει… Οσο για το ολοκληρωτικό ποδόσφαιρο, που σήμερα διακατέχει το υπάρχω του παγκόσμιου ποδοσφαίρου, το μικρό μας πρελούδιο κρατά τον χαρακτήρα του εισαγωγικού σημειώματος.