«Πώς είναι η ζωή των ανθρώπων που δεν έχουν καμία επιλογή;»

Την τραγωδία του Ευριπίδη με τους στίχους του «καταραμένου» Αρθούρου Ρεμπό και τους μεταμοντέρνους στοχασμούς του Χάινερ Μίλερ ενώνει ο Φρανκ Κάστορφ στην πολυαναμενόμενη παράστασή του «Μήδεια», που θα παρουσιαστεί σήμερα και αύριο σε παγκόσμια πρεμιέρα στο Αρχαίο Θέατρο της Επιδαύρου. Ο επί σειρά ετών διευθυντής της βερολινέζικης Φολκσμπίνε έρχεται για πρώτη φορά στο αργολικό θέατρο με τη δική του εκδοχή της Μήδειας όπου τη μυθική φιγούρα της ηρωίδας ενσαρκώνουν επί σκηνής πέντε γυναίκες ηθοποιοί. «Ο Φρανκ Κάστορφ μιλάει για ένα αρχέτυπο και η κάθε μία γυναίκα κάπως γεννάει μια διαφορετική Μήδεια. Εμπεριέχουν όλες τα πάντα και απλώς μοιραζόμαστε κάποια διαφορετικά κομμάτια σύμφωνα με την αφήγηση που ο ίδιος θέλει να κάνει. Εχει δημιουργήσει μια καινούργια αφήγηση, μια καινούργια δραματουργία. Αφηγείται την ιστορία με εντελώς δικό του τρόπο οπότε στην πραγματικότητα δεν μιλάμε για έναν ρόλο που έχει αρχή, μέση και τέλος, μια και όλες μας καλούμαστε να μοιραστούμε αυτά τα κομμάτια. Ουσιαστικά αυτό που συμβαίνει είναι να προσπαθήσουμε να καταλάβουμε τον κώδικα και αυτό που ζητάει από εμάς», αναφέρει στο «ΝΣυν» η Μαρία Ναυπλιώτου, η οποία θα εμφανιστεί στην ορχήστρα του θεάτρου δίπλα στις Ευδοκία Ρουμελιώτη, Στεφανία Γουλιώτη, Σοφία Κόκκαλη και Αγγελική Παπούλια, με τον θίασο να συμπληρώνουν οι Νίκος Ψαρράς, Αινείας Τσαμάτης και Νικόλας Χανακούλας.

Αλλο είδος θεάτρου

Στην τρίτη του επίσκεψη στο Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου, ο Φρανκ Κάστορφ, αυτός ο διανοούμενος δημιουργός του ευρωπαϊκού θεάτρου, αποδομεί τη «Μήδεια» του Ευριπίδη για να φτιάξει ένα δικό του νέο έργο, τοποθετώντας τους πρωταγωνιστές του σ’ έναν πρωτόγνωρο σκηνικό κόσμο. «Ερχόμενη σε επαφή με αυτόν τον άνθρωπο, καταλαβαίνεις ότι μάλλον το αποτέλεσμα δεν έχει όπως θα έπρεπε μάλλον τόση σημασία και τόση αξία για έναν καλλιτέχνη, αλλά η διαδικασία. Δηλαδή το πώς προβληματίζεται και το τι εξομολογεί ότι θα μπορεί να εκπλήξει τον εαυτό του. Κάπου εκεί είναι το στοίχημα, αλλά χρειάζεται πολύ μεγάλη ωριμότητα και δύναμη για να αντέξεις κάτι τέτοιο. Που δεν πάει προς το αποτέλεσμα αλλά κάτι που κάθε στιγμή θα γεννιέται από την αρχή χωρίς σχεδόν να υπάρχει προηγούμενο. Οπότε είναι κάτι το οποίο από τη μια είναι τρομακτικό γιατί αισθάνεσαι ότι είσαι τελείως εκτεθειμένος και από την άλλη είναι μια συγκλονιστική εμπειρία γιατί καταλαβαίνεις περισσότερο για το τι θα έπρεπε να είναι στην πραγματικότητα η διαδικασία ενός καλλιτέχνη. Είναι ένα άλλο είδος θεάτρου ουσιαστικά και είναι μια άλλου είδους δραματουργία η οποία κατά κάποιο τρόπο τον προστάζει ότι όταν τα πράγματα τακτοποιούνται, γι’ αυτόν σημαίνει θάνατος και ότι τελειώνουν. Αυτό που αναζητά συνεχώς είναι η αταξία, κάτι ωστόσο που στους ηθοποιούς δημιουργεί μια τρομερή ανησυχία. Αλλά αν κάπως συμβιβαστείς και το αποδεχτείς είναι και απελευθερωτικό», τονίζει η ηθοποιός.

Κατά τον σκηνοθέτη, στον κόσμο που χτίζει ο Ευριπίδης, η Μήδεια είναι μια γυναίκα που αν τα βάλεις μαζί της θα σε καταστρέψει, ανοίγοντας έτσι ένα παράθυρο στον κόσμο της μητριαρχίας. «Είναι μια γυναίκα που την ωθούν στην πραγματικότητα σε ακραίες πράξεις, γιατί ο διωγμός της από τη χώρα νομίζω ότι σημαίνει έτσι κι αλλιώς την καταδίκη τη δική της και των παιδιών της. Είναι η εγγονή του Ηλιου. Είναι κι ένα πρόσωπο που έμαθε να πραγματοποιεί αυτό που επιθυμεί με κάθε κόστος. Είναι σοφή, οπότε αυτό σίγουρα την κάνει επικίνδυνη. Είναι μια γυναίκα η οποία όπως λέει η ίδια μέσα στο κείμενό της νομίζανε πως είναι μια τρελή και αδύναμη που πάντα σκύβει το κεφάλι. Είναι αμείλικτη με τους εχθρούς και με τους φίλους γενναιόδωρη. Είναι από αυτούς που είναι πλασμένοι για τη δόξα», θυμίζει η Μαρία Ναυπλιώτου.

Ανθρωποι στα άκρα

«Ενας άνθρωπος ο οποίος όταν βρίσκεται στην απόλυτη απελπισία και που δεν έχει να χάσει τίποτα, είναι επικίνδυνος. Οταν δηλαδή ωθούμε τους ανθρώπους στα άκρα και δεν έχουμε πια τίποτα να χάσουμε, είναι απρόβλεπτες οι κινήσεις τους και αυτό μπορεί να τους κάνει και πολύ επικίνδυνους. Οταν είχα καταπιαστεί ξανά με τη Μήδεια, είχα μια σκέψη σε σχέση με τις γυναίκες πρόσφυγες πολέμου ή οικονομικοί πρόσφυγες που μπαίνουν στις βάρκες και σε αυτά τα σάπια καράβια μαζί με τα παιδιά τους. Οπως στο τραγικό πρόσφατο δυστύχημα, έγκλημα στην Πύλο όπου στα αμπάρια υπήρχαν γυναίκες και παιδιά. Λες πώς γίνεται αυτοί οι άνθρωποι να μπαίνουν μέσα σ’ αυτά τα πλοία με τα μωρά στην αγκαλιά. Φαντάζομαι ότι ξέρουν ότι η πιθανότητα δυστυχήματος είναι τεράστια αλλά βρίσκονται σε μια τέτοια απελπισία. Νομίζω ότι είναι πολύ δύσκολο να μπούμε στη θέση τους, να συνειδητοποιήσουμε ότι εκεί που βρίσκονται ήδη είναι η αφετηρία της απελπισίας. Οπότε η επόμενη κίνηση είναι μία φυγή, όποια και αν είναι αυτή, με τη μία πιθανότητα στο εκατομμύριο να τα καταφέρουν. Κάπως έτσι είναι και η Μήδεια νομίζω τώρα που την πιέζουν από όλες τις πλευρές και κάθε στιγμή αναζητά έναν τρόπο να βγει από αυτήν την κατάσταση. Στο τέλος δεν υπάρχουν περιθώρια και φτάνει στον φόνο. Είναι πολύ δύσκολο να συνειδητοποιείς τι σημαίνει για έναν άνθρωπο όταν κλείνουν όλες οι πόρτες», υπογραμμίζει η πρωταγωνίστρια.

Για τον Σενέκα, η Μήδεια ήταν η θεά της εκδίκησης. Στη σύγχρονη ματιά του Φρανκ Κάστορφ, ωστόσο, είναι η κόρη του Ηλιου που φεύγει πάνω στο άρμα του πατέρα της κι αφήνει πίσω της έναν κόσμο που φλέγεται. «Παρ’ όλο που ζούμε χαλεπούς καιρούς και δύσκολους, ακόμα εδώ στην Ελλάδα κάποιοι από εμάς έχουμε επιλογή και δεν μπορούμε να φανταστούμε πώς είναι η ζωή των ανθρώπων που δεν έχουν καμία επιλογή. Δεν ξέρω πώς είναι να μην έχεις καμία επιλογή, να μη σου επιτρέπεται καμία επιλογή και να γίνεσαι ο στόχος πολύ βάναυσης συμπεριφοράς χωρίς να έχεις κάνει τίποτα. Απλώς επειδή σε φοβούνται γιατί μπορεί να είσαι ανώτερη από όλους αυτούς. Οταν ένας άνθρωπος κάνει πράξεις τρομερές ή όχι και αναλαμβάνει πλήρως την ευθύνη τους, είναι τρομακτικό», καταλήγει η Μαρία Ναυπλιώτου.