Συνωστισμός επετείων

Κοίτα τώρα τι επέτειοι συνωστίζονται τη σημερινή ημέρα. Και τι συμβολισμούς υπαγορεύουν για τη χώρα μας. Σαν σήμερα, λοιπόν,το 1969, ο άνθρωπος (δηλαδή οι αστροναύτες Νιλ Αρμστρονγκ και Εντουιν Ολντριν) κάνει τα πρώτα του βήματα στο φεγγάρι. Τι σχέση έχει αυτό με την Ελλάδα; Νομίζω ότι ήταν η πρώτη φορά, μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, που συντονιστήκαμε σε τέτοιο βαθμό με το διεθνές γίγνεσθαι. Αλλωστε γι’ αυτό το «μικρό βήμα για τον άνθρωπο, μεγάλο άλμα για την ανθρωπότητα», όπως το χαρακτήρισε ο ίδιος ο Αρμστρονγκ, είχαν καλλιεργηθεί προσδοκίες επιπέδου… Δευτέρας Παρουσίας. Τα έντυπα έγραφαν (κι εγώ, παιδί του Δημοτικού ακόμη, διάβαζα με δέος) ότι έως το 1980, τα πηγαινέλα στο φεγγάρι θα ήταν μέρος της καθημερινότητάς μας. Εν τω μεταξύ, στην Αθήνα των ελάχιστων τηλεοπτικών συσκευών γινόταν πανικός. Ντάλα δικτατορία και το υπουργείο Προεδρίας (για να δείξει, προφανώς, ότι η χούντα και είναι συντονισμένη με τα διεθνή και αφουγκράζεται τον γκαϊλέ του κόσμου) είχε στήσει, σε μεγάλες πλατείες, οθόνες για τη μετάδοση της προσελήνωσης και έτσι την παρακολούθησαν πάνω από δύο εκατομμύρια Ελληνες.

Τι μου έχει μείνει ύστερα από 54 χρόνια; Μια αίσθηση απόλυτης ματαιότητας. Και τι έγινε που πάτησε ο άνθρωπος στη Σελήνη και τι άλλαξε αυτό στην καθημερινότητα μας; Τίποτα απολύτως. Ούτε κατακτήσαμε άλλους πλανήτες, ούτε πάμε για «πουσουκού» στη Σελήνη. Και όταν μας πιάνουν οι μελαγχολίες μας, εξακολουθούμε να τραγουδάμε το «Χάρτινο το φεγγαράκι». Οπως τα έχει πει ο Γιώργος Χειμωνάς στη μετάφραση της «Μήδειας» του Ευριπίδη: «Εκείνα που ήταν για να γίνουν δεν έγιναν ποτέ. Κι αυτά που γίνονται δεν ήταν για να γίνουν». Ας το έχουμε αυτό υπόψη μας. Γενικώς. Οχι μόνο όταν είναι να πάμε στο φεγγάρι αλλά και για να (μην) πέφτουμε από τα σύννεφα.

Πέντε χρόνια αργότερα, στις 20 Ιουλίου 1974, γίνεται η εισβολή του Αττίλα στην Κύπρο. Γενική επιστράτευση, μόλις 25 χρόνια μετά τη λήξη του Εμφυλίου. Η Ελλάδα σπαράζει για άλλη μια φορά. Και η δική μου γενιά βιώνει τι σημαίνει πόλεμος σε ενεστώτα χρόνο και όχι ως διήγηση. Είχα ζήσει μεγάλα διαστήματα στην Κύπρο και συνειδητοποίησα την ανατροπή. Οταν μου έλεγαν για τις μάχες της Αθήνας ή για την Κατοχή και αναπαριστούσα με τη φαντασία μου ή έβλεπα σε φωτογραφίες γωνιές της πόλης (όπου, πλέον υπήρχαν μοδάτα μαγαζιά) με νεκρούς, από σφαίρες ή από πείνα, το «κακό» ήταν πίσω και το καλό εδώ, μπροστά μου. Οταν όμως, το 1974, άκουγα για το μακελειό στη «Μακεδονίτισσα» – το εστιατόριο στην αυλή του οποίου έπαιζα πριν από λίγα χρόνια – το «καλό» ήταν αναφορά στο παρελθόν, ενώ το «κακό» είχε εγκατασταθεί στο τραυματικό παρόν που έπρεπε να διαχειριστούμε.

Στάσου λιγάκι Αλικάκι

Η τρίτη επέτειος είναι η γενέθλιος ημέρα της Αλίκης Βουγιουκλάκη. Του κοριτσιού (διότι αν ζούσε σήμερα, στα 90 της, ακόμη «κορίτσι» θα ήταν) που ενσάρκωσε τη μεταπολεμική Ελλάδα, που έγινε το «πρόσωπό» της. Φτωχή (ακόμη κι όταν υποδυόταν την πλούσια, συνομιλούσε με τη φτώχεια)και, γενικώς, τίμια, δίνοντας ωστόσο το περιθώριο σε μικροπαγαποντιές προκειμένου να επιτευχθεί ο καλός σκοπός. Εξυπνη, πονηρή όποτε χρειαζόταν αλλά, κυρίως, καταφερτζού με όποιον τρόπο, ακόμη και στηλώνοντας τα πόδια της στο πάτωμα. Πεισματάρα, ευαίσθητη και σκληρή συγχρόνως. Και κάπως έτσι, πέρασε τη χώρα από τη μαυρόασπρη στην τεχνικολόρ εποχή της.

Το τι σήμαινε η Βουγιουκλάκη, το Αλικάκι, για την Ελλάδα φαίνεται σε μια «σκηνή» από το μακρινό 1976. Ο Δημήτρης Παπαμιχαήλ, χωρισμένος πλέον από την Αλίκη, ήταν σε περιοδεία με τη Μελίνα Μερκούρη, με τη «Μήδεια» σε σκηνοθεσία Μίνου Βολανάκη. Στο Διδυμότειχο έμεναν σε ένα κατ’ ευφημισμό ξενοδοχείο με μία υποτυπώδη ρεσεψιόν όπου και το μοναδικό τηλέφωνο. Ο Παπαμιχαήλ είχε κάποια εκκρεμότητα μαζί της και οι τηλεφωνικές τους συνομιλίες ήταν κάπως έντονες. Μαζευόταν λοιπόν στην είσοδο τσούρμο από γυναίκες και άντρες που αμίλητοι, σαν να παρακολουθούσαν όπερα, και με τα χέρια σταυρωμένα στο στήθος, άκουγαν τον Δημήτρη να τσακώνεται με την Αλίκη.