Νιώθοντας το κόστος της πράσινης μετάβασης

Οι πλημμύρες που σάρωσαν την Ευρώπη τον Ιούλιο του 2021, σκοτώνοντας περισσότερους από 200 ανθρώπους στη Γερμανία, το Βέλγιο και γειτονικές χώρες, ήρθαν ενώ η κλιματική κρίση ανέβαινε προς την κορυφή της ευρωπαϊκής πολιτικής ατζέντας. Ξαφνικά, το κλίμα δεν ήταν πια μια αφηρημένη απειλή, ήταν ήδη εδώ, προκαλώντας σοκαριστικά καιρικά φαινόμενα, καταστρέφοντας ζωές και αφήνοντας ανθρώπους άστεγους. Το 2021, άρχισε να γίνεται μετρήσιμη πρόοδος προς τον στόχο των μηδενικών καθαρών εκπομπών έως το 2050. Η ΕΕ δεν περιορίστηκε απλώς σε φιλόδοξους στόχους. Εκανε τα λόγια της πράξη.

Ούτε η πανδημία ούτε η επακόλουθη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία απέσπασαν την προσοχή της από αυτό το ζήτημα. Αντιθέτως, η ΕΕ χρησιμοποίησε αυτές τις κρίσεις προκειμένου να δώσει σάρκα και οστά σε μια πράσινη συμφωνία, επιταχύνοντας την κούρσα της προς τις μηδενικές καθαρές εκπομπές. Ως αποτέλεσμα της πανδημίας, η ΕΕ συμφώνησε να διοχετεύσει ένα 37% των κεφαλαίων οικονομικής ανάκαμψής της στην ενεργειακή μετάβαση, ενώ ως απάντηση στη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία και στην ενεργειακή κρίση που πυροδότησε οι ευρωπαϊκές χώρες ενίσχυσαν τις επενδύσεις τους στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και την ενεργειακή απόδοση καθώς αγωνίζονταν να απογαλακτιστούν από το ρωσικό φυσικό αέριο.

Εντούτοις, γκρίζα (ή μάλλον καφέ) σύννεφα μαζεύονται τώρα στον ορίζοντα. Ανά την Ευρώπη αναδύονται σημάδια μιας σφοδρής αντίδρασης στην πράσινη συμφωνία, ενός «greenlash», καθώς πολίτες και επιχειρήσεις αρχίζουν να νιώθουν το κόστος της ενεργειακής μετάβασης. Οι ολλανδοί αγρότες έχουν ξεσηκωθεί για τα αυστηρά όρια στις εκπομπές αζώτου, επιχειρηματολογώντας πως θα κάνουν την ευρωπαϊκή γεωργία οικονομικά μη βιώσιμη. Το γερμανικό κοινό ανησυχεί για τη σταδιακή κατάργηση των λεβήτων αερίου, ενώ η αυτοκινητοβιομηχανία κατόρθωσε να περάσει ένα παραθυράκι για τα συνθετικά καύσιμα ώστε να παρατείνει τη διάρκεια ζωής των συμβατικών κινητήρων εσωτερικής καύσης, που πρέπει κανονικά να καταργηθούν σταδιακά στην ΕΕ έως το 2035. Ο γάλλος πρόεδρος και ο βέλγος πρωθυπουργός έχουν αμφότεροι ζητήσει δημόσια μια «παύση» στην πράσινη νομοθετική ατζέντα της ΕΕ, ενώ η Πολωνία δίνει μάχη για εξαιρέσεις που θα συντηρήσουν τις επιδοτήσεις άνθρακά της. Στο Ευρωκοινοβούλιο, συντηρητικοί και κεντροδεξιοί ευρωβουλευτές επιχείρησαν μόλις να τορπιλίσουν τον Νόμο για την Αποκατάσταση της Φύσης.

Υπάρχουν δύο αντίθετες ερμηνείες αυτού του «greenlash». Η πρώτη είναι πως αυξάνεται η πίεση εναντίον της πράσινης ατζέντας επειδή αυτή η τελευταία είναι πλέον πραγματική. Σύμφωνα με αυτή την ερμηνεία, το «greenlash» αποδεικνύει πως η μετατόπιση προς τις μηδενικές καθαρές εκπομπές είναι αληθινή, όχι ότι οι Ευρωπαίοι βάζουν όπισθεν όσον αφορά τη μάχη κατά της κλιματικής αλλαγής.

Η δεύτερη ερμηνεία, ωστόσο, λέει πως ίσως να ισχύει το αντίθετο: πως η σφοδρή αντίδραση στις πράσινες πολιτικές μπορεί να είναι ένα σημάδι ότι έπονται χειρότερα. Καθώς ευρωπαϊκά κράτη όπως η Ισπανία, η Σλοβακία και η Πολωνία προετοιμάζονται για εκλογές αργότερα φέτος, και με τις ευρωεκλογές το 2024, υπάρχει ένας πραγματικός κίνδυνος να γαντζωθούν λαϊκιστικά, δεξιά κόμματα στο «greenlash» ώστε να ανεβούν ξανά στις δημοσκοπήσεις. Παρότι δεν είναι πλέον ανοιχτά αρνητές της κλιματικής αλλαγής, καταγγέλλουν τις ανισότητες και τις ζημιές στη βιομηχανία που επιμένουν ότι οξύνονται από τις κλιματικές πολιτικές. Αν αυτό το πράσινο ρήγμα βαθύνει στην Ευρώπη, θα μπορούσε να επιβραδύνει τον υπαρξιακό αγώνα που δίνουμε.

Η Νάταλι Τότσι είναι διευθύντρια του Ιταλικού Ινστιτούτου Διεθνών Σχέσεων και επίτιμη καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο του Τίμπιγκεν στη Γερμανία