Αναζητώντας αχόρταγα το υψηλό κύρος

Οι δισεκατομμυριούχοι δεν συνηθίζουν να περιμένουν στην ουρά, ειδικά όχι σε καύσωνα. Αλλά η Art Basel, η πιο σημαντική έκθεση τέχνης στον κόσμο, προκαλεί συχνά φρενίτιδα στις 11 π.μ. την ημέρα των εγκαινίων, καθώς οι πιο ουσιαστικοί και πρόθυμοι αγοραστές αγωνίζονται για να αγοράσουν σπάνια έργα ή να ανακαλύψουν ένα άπιαστο κομμάτι που λείπει από τις συλλογές τους. Η φετινή έκδοση, που ολοκληρώθηκε πρόσφατα, παρουσίασε 284 γκαλερί από 36 χώρες που παρουσιάζουν έργα 3.200 σύγχρονων καλλιτεχνών.

Ο δείκτης Mei Moses του Sotheby’s, ο πιο έγκυρος δείκτης μέτρησης των τιμών της τέχνης, έχει οκταπλασιαστεί τις τελευταίες πέντε δεκαετίες από τότε που ξεκίνησε το Art Basel το 1970. Το 2017, ο σαουδάραβας διάδοχος πρίγκιπας Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν έγινε παγκόσμιο πρωτοσέλιδο πληρώνοντας 450 εκατομμύρια δολάρια για το έργο του Λεονάρντο ντα Βίντσι «Salvator Mundi», ο πιο ακριβός πίνακας που πουλήθηκε ποτέ. Ο νόμος της προσφοράς και της ζήτησης υποδηλώνει ότι οι τιμές της τέχνης πρέπει να συνεχίσουν να αυξάνονται. Από την πλευρά της ζήτησης, η κατοχή βραβευμένου έργου από έναν διάσημο καλλιτέχνη έχει γίνει το απόλυτο σύμβολο στάτους.

Η αγορά τέχνης είναι γνωστό ότι δεν έχει ρευστότητα. Δεδομένου ότι μια χούφτα απομακρυσμένων αγοραστών καθορίζουν τις τιμές, οι μεταβολές τείνουν να είναι απότομες. Οι ίδιοι συλλέκτες που ήταν πρόθυμοι να αγοράσουν όταν οι τιμές αυξάνονταν, ξαφνικά διστάζουν να υποβάλουν προσφορές όταν οι τιμές πέφτουν. Το κραχ της αγοράς τέχνης στις αρχές της δεκαετίας του 1990, του οποίου προηγήθηκε το κραχ του χρηματιστηρίου του 1987 και η κατάρρευση της ιαπωνικής φούσκας των τιμών των περιουσιακών στοιχείων, είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα.

Οπως παρατήρησε ο βραβευμένος με Νομπέλ οικονομολόγος Robert J. Shiller, οι τιμές της αγοράς συχνά επηρεάζονται επίσης από αφηγήσεις και μπορεί να αποκλίνουν σημαντικά από τις θεμελιώδεις αξίες, προκαλώντας κερδοσκοπικές φούσκες.

Ωστόσο, η εκτίμηση της θεμελιώδους αξίας της τέχνης παρουσιάζει μια μοναδική πρόκληση, καθώς δεν παράγει μερίσματα και στερείται λειτουργικής χρησιμότητας. Ετσι, οι συμμετέχοντες βρίσκουν ότι δίνουν υπερβολικό βάρος στις τάσεις των τιμών. Η άνοδος των τιμών, όπως πρότεινε ο Shiller, μπορεί να τροφοδοτήσει το θετικό συναίσθημα και να δημιουργήσει έναν αυτοενισχυόμενο κύκλο που συμβάλλει στον σχηματισμό κερδοσκοπικής φούσκας. Αλλοι, ωστόσο, υποστηρίζουν ότι η πραγματική αξία της τέχνης δεν είναι οικονομική αλλά προσδίδει κύρος.

Σίγουρα, η κατάσταση είναι υποκειμενική. Κατά τη διάρκεια της πρώτης ημέρας VIP της Art Basel, για παράδειγμα, η Hauser & Wirth ανακοίνωσε με περηφάνια την πώληση του χάλκινου γλυπτού της Louise Bourgeois Spider IV για 22,5 εκατομμύρια δολάρια. Για κάποιους, η πληρωμή εκατομμυρίων δολαρίων για μια μεταλλική αράχνη υποδηλώνει πλούτο και εκλεπτυσμένο γούστο. Για άλλους, είναι σαν να φοράς μπλουζάκι Louis Vuitton ή να πληρώνεις για μπλε σημάδι πιστοποίησης στο Twitter. Αντί να υποδηλώνει κύρος, μπορεί να υποδηλώνει προσπάθεια εντυπωσιασμού και ανασφάλεια.

Ο Ρ. Τζέιμς Μπράιντινγκ είναι συγγραφέας του «Swiss Made: The Untold Story Behind Switzerland’s Success» και του «Too Small to Fail: Why Some Small Nations Outperform Larger Ones and How They Are Reshaping the World»