Τα πολλαπλά οφέλη από την ψηφιοποίηση της Δικαιοσύνης

Στην Ελλάδα, οι χρονοβόρες διαδικασίες κατά την εκδίκαση των περισσότερων υποθέσεων αποτελούν πρόσκομμα στην ανάπτυξη επιχειρηματικότητας στη χώρα. Αυτό αναφέρεται σε πρόσφατη έκθεση του ΣΕΒ με θέμα την ψηφιοποίηση της Δικαιοσύνης. «Ετσι, υπονομεύεται η προσπάθεια διαμόρφωσης ενός φιλικού στις επενδύσεις επιχειρηματικού τοπίου, που θα υποστηρίζεται από υψηλού βαθμού αποτελεσματικότητα και εμπιστοσύνη στους θεσμούς» σημειώνουν οι συντάκτες της έκθεσης και παραθέτουν τις χαμηλές επιδόσεις της χώρας σε ό,τι αφορά τις αστικές και εμπορικές υποθέσεις:

1. Πάνω από 4,5 χρόνια ο χρόνος οριστικής επίλυσης μιας δικαστικής διαφοράς για τις ελληνικές επιχειρήσεις το 2020, σύμφωνα με έκθεση της Παγκόσμιας Τράπεζας. Επίδοση που κατατάσσει την Ελλάδα 146η μεταξύ 190 χωρών και τελευταία στην Ευρωπαϊκή Ενωση.

2. Πάνω από 1,5 χρόνο ο μέσος χρόνος επίλυσης αστικών και εμπορικών υποθέσεων στα πρωτοβάθμια δικαστήρια.

Σύμφωνα με το EU Justice Scoreboard (2022), η Ελλάδα το 2019 εμφάνιζε το μεγαλύτερο χρονικό διάστημα στην ΕΕ για την επίλυση μιας αστικής ή εμπορικής υπόθεσης, με 637 ημέρες, επίδοση που την περίοδο της πανδημίας επιδεινώθηκε.

3. Μόλις το 86% των αστικών και εμπορικών υποθέσεων επιλύονται στα πρωτοβάθμια δικαστήρια (24η στην ΕΕ).

4. Σχεδόν 3 εκκρεμείς αστικές και εμπορικές υποθέσεις ανά 100 κατοίκους στα πρωτοβάθμια δικαστήρια (21η στην ΕΕ).

Οι ανωτέρω καθυστερήσεις, οδηγούν σε υψηλό αριθμό υποθέσεων που παραμένουν σε εκκρεμότητα στο τέλος του έτους.

Τα στοιχήματα και οι προκλήσεις

Σύμφωνα με τον ΣΕΒ, οι προκλήσεις ενόψει είναι:

1. Επιτάχυνση έργων διαλειτουργικότητας και ψηφιοποίησης μητρώων, ώστε να είναι διαθέσιμα ευρέως και σε εύλογο – αλλά σύντομο – χρόνο.

Στην Εκθεση Ενισχυμένης Εποπτείας (11/2021), η ΕΕ αναγνωρίζει την ψηφιοποίηση της Δικαιοσύνης ως καίρια διάσταση της σχέσης κράτους – επιχειρήσεων και σημειώνει ως θετικά τα βήματα για την ψηφιοποίηση των μητρώων και την ανάπτυξη ψηφιακών μηχανισμών που συνδέουν τη Δικαιοσύνη με άλλες υπηρεσίες της Δημόσιας Διοίκησης.

2. Αύξηση χρήσης διαθέσιμων ψηφιακών μέσων: Μόλις 7% οι ψηφιακές καταθέσεις δικογράφων μεταξύ 2018-2021. Παρόλο που υπάρχει η δυνατότητα χρήσης του ηλεκτρονικού δικογράφου για διοικητικές και ποινικές δίκες, παρατηρείται (Ενωση Δικαστών και Εισαγγελέων, 10/2021) ότι: στα Διοικητικά Εφετεία Αθηνών, Θεσσαλονίκης και Πειραιά οι καταθέσεις ηλεκτρονικών δικογράφων αποτελούν το 3,4% του συνόλου, στα Διοικητικά Πρωτοδικεία Θεσσαλονίκης και Πειραιά το 5,6%, στα Εφετεία Αθηνών και Θεσσαλονίκης μόλις το 0,2% (2018-2019) και στο Πρωτοδικείο Αθηνών το 4,8%. Στα Ειρηνοδικεία Αθηνών και Θεσσαλονίκης αγγίζουν το 11,8%.

3. Αντιμετώπιση ελλείψεων σε τεχνολογικό και ψηφιακό εξοπλισμό, υποδομές και δεξιότητες: Είναι χαρακτηριστικό ότι η ανάγκη για εγκατάσταση δικτύου δωρεάν WiFi στο κτίριο του Πρωτοδικείου Αθηνών τέθηκε επίσημα μόλις το 2018, ενώ το WiFi αρκετών περιφερειακών δικαστηρίων είναι μη λειτουργικό.

Ο τεχνολογικός μετασχηματισμός

Ποια είναι, όμως, σύμφωνα με τον ΣΕΒ τα οφέλη μιας ψηφιοποιημένης Δικαιοσύνης;

n Μειωμένοι χρόνοι και κόστη απόδοσης δικαιοσύνης: Χώρες που έχουν κάνει βήματα τεχνολογικού μετασχηματισμού επιλύουν αστικές και εμπορικές υποθέσεις σε διάστημα μικρότερο των 6 μηνών.

n Περιορισμός μετακινήσεων: Η διασυνδεσιμότητα μειώνει την ανάγκη φυσικής παρουσίας των διαδίκων και συντομεύει τους χρόνους της προπαρασκευαστικής και της δικαστικής διαδικασίας.

n Πιο παραγωγική αξιοποίηση των πόρων, αποδεσμεύοντας σημαντικό αριθμό λειτουργών για άλλες κρίσιμες ανάγκες της Δικαιοσύνης.

n Απλοποίηση – επιτάχυνση συνδεδεμένων δημόσιων υπηρεσιών με πολλαπλασιαστικό αποτέλεσμα για τη Δημόσια Διοίκηση: Ψηφιοποίηση συνδεδεμένων μητρώων (π.χ. ΓΕΜΗ, μητρώα αφερεγγυότητας), διεύρυνση χρήσης ψηφιακών συστημάτων διαχείρισης φακέλων, ασφάλεια δεδομένων κ.ά.

n Αποτελεσματικότερη απόδοση δικαιοσύνης σε διασυνοριακές διαφορές, επιτρέποντας την αξιοποίηση μηχανισμών όπως το Ευρωπαϊκό Δικαστικό Δίκτυο.