Ο κινηματογράφος στο χαρτί

Θετικό βρίσκει κανείς το γεγονός ότι ενώ στον ελληνικό εκδοτικό χώρο τα βιβλία σχετικά με τον κινηματογράφο δεν υπήρξαν ποτέ δημοφιλή, τέσσερις νέες εκδόσεις από δύο διαφορετικούς οίκους εμφανίζονται τον τελευταίο καιρό στα βιβλιοπωλεία. Καταρχάς κυκλοφορούν δύο επανεκδόσεις κινηματογραφικών βιβλίων από τις εκδόσεις Αιγόκερως (οίκος που εδώ και 40 χρόνια εστιάζει σε εκδόσεις κινηματογραφικών βιβλίων) οι οποίες είχαν κάνει σχετική αίσθηση με την πρώτη κυκλοφορία τους. Πρόκειται για το εξαντλημένο βιβλίο του Θόδωρου Σούμα «Εθνικές κινηματογραφίες, στιλ και σκηνοθέτες» και τη «Φιλοσοφία του ερωτισμού στον κινηματογράφο – Μπατάιγ, Μπερτολούτσι, Οσιμα» της Δέσποινας Πούλου.

Το πρώτο, στο οποίο περιλαμβάνονται νέα κείμενα και ορισμένες αλλαγές – διορθώσεις, είναι δομημένο ανά χώρα παραγωγής και περιλαμβάνει σκηνοθέτες και κινηματογραφικά θέματα. Από τις χώρες της Ευρώπης ο Θ. Σούμας ασχολείται με την Ιταλία, τη Γαλλία και το Βέλγιο, ενώ υπάρχουν επίσης κείμενά του για το γερμανικό και αυστριακό σινεμά, τον τσέχικο, τον πολωνικό και τον δανέζικο κινηματογράφο. Ενα σχετικά μεγάλο μέρος του βιβλίου είναι αφιερωμένο στο ελληνικό σινεμά (από τις κωμωδίες του παλαιού ελληνικού κινηματογράφου ως τις μέρες του Γιώργου Λάνθιμου και του Γιάννη Οικονομίδη) ενώ δεν λείπουν τμήματα αφιερωμένα στον σοβιετικό και ρωσικό κινηματογράφο και σε βρετανούς και αμερικανούς σκηνοθέτες από τον Αλφρεντ Χίτσκοκ ως τον Κουέντιν Ταραντίνο.

Στη «Φιλοσοφία του ερωτισμού στον κινηματογράφο – Μπατάιγ, Μπερτολούτσι, Οσιμα», η Δέσποινα Πούλου αποπειράται μια σύνδεση της σκέψης του γάλλου φιλοσόφου Ανρί Μπατάιγ με δύο πολύ γνωστές ερωτικού προβληματισμού ταινίες της δεκαετίας του 1970, το «Τελευταίο τανγκό στο Παρίσι» (1972) του Μπερνάρντο Μπερτολούτσι και την «Αυτοκρατορία των αισθήσεων» (1976) του Ναγκίσα Οσιμα. Οπως γνωρίζουν οι μελετητές του Μπατάιγ, στο βιβλίο του «Ερωτισμός», ο φιλόσοφος «ορίζει» τον ερωτισμό ως τη «μέχρι θανάτου επιδοκιμασία της ζωής». Η σημασία της πρότασης παίζει ρόλο τόσο στην ταινία του Μπερτολούτσι (που διάβαζε Μπατάιγ ενώ έγραφε το σενάριο του Τανγκό), όσο και σε εκείνη του Οσιμα, όπου εμπεριέχεται η περιβόητη σκηνή του αβγού την οποία οι μελετητές του Μπατάιγ συνδέουν άμεσα με την ιστορία του ματιού του τελευταίου.

Θεωρητικές αναζητήσεις

Από την πλευρά του το καθαρά θεωρητικό βιβλίο του Νικόλαου Αθ. Στάμου, διδάκτορα της Φιλοσοφικής Σχολής του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, «Η αξιοποίηση του κινηματογράφου στη διδασκαλία και μάθηση της ιστορίας» (εκδόσεις Παπαζήση) καλείται να επεξεργαστεί το ερώτημα αν ο κινηματογράφος μυθοπλασίας ιστορικού περιεχομένου μπορεί να αξιοποιηθεί υπό προϋποθέσεις στη διδασκαλία και τη μάθηση της Ιστορίας. Με παραδείγματα ταινιών όπως «Ο άνθρωπος που θα γινόταν Βασιλιάς», «Μοντέρνοι καιροί», «Σπάρτακος» και κυρίως «Το βασιλικό κυνήγι του Ηλιου», ο Στάμου εστιάζει στην προσέγγιση του τρόπου με τον οποίο το μαθητικό κοινό, με τη συμβολή του «οπτικού γραμματισμού» μπορεί να αποκτήσει δεξιότητες ιστορικού γραμματισμού και να διαμορφώσει στάσεις. Οι απαντήσεις που η μελέτη του Στάμου δίνει, αφορούν την αισθητική απόλαυση, το ενδιαφέρον προς την Ιστορία, τη διάκριση στοιχείων, την ιστορική γνώση και γενικότερα τη σκέψη.

Τέλος, επίσης από τις εκδόσεις Παπαζήση, κυκλοφορεί το θεωρητικό/ ακαδημαϊκό βιβλίο «Ο τρίτος δρόμος στον κινηματογράφο» του δρος Ιάκωβου Παναγόπουλου, κινηματογραφιστή και ερευνητή του πρακτικού κινηματογράφου, το οποίο αναζητεί αυτό που λέει ο τίτλος του. Στο σταυροδρόμι του ταξιδιού του εμπορικού και του ανεξάρτητου κινηματογραφικού δρόμου, υπάρχει και ένας τρίτος, εκείνος στον οποίο εξερευνάται τι σημαίνει να είσαι ακαδημαϊκός δάσκαλος και κινηματογραφιστής και πώς αυτοί οι δύο ρόλοι εμπνέουν ο ένας τον άλλο και κατ’ αυτόν τον τρόπο διευρύνουν τη γνώση.