Το πολιτικό σύστημα ενώπιον του 5%

Συζητείται το ενδεχόμενο να αυξηθεί το κατώφλι για τη συμμετοχή εκλογικού σχηματισμού στην κατανομή των εδρών από 3% σε 5%. Δικαιολογείται κάτι τέτοιο, δεδομένου ότι η κυβερνησιμότητα διασφαλίζεται ήδη με το (ιδιαίτερα αυξημένο για τα ευρωπαϊκά δεδομένα) bonus του πρώτου κόμματος; Το ζήτημα είναι σύνθετο. Δεν λαμβάνουμε θέση, εισφέρουμε όμως ορισμένες νέες σκέψεις.

1. Σημαντική λειτουργία της Βουλής είναι να «δίδει» κυβερνήσεις. Εξίσου όμως σημαντική λειτουργία είναι να παρέχει μία συγκροτημένη αντιπολίτευση. Κατά τα αγγλοσαξονικά πρότυπα, πετυχημένο Κοινοβούλιο είναι αυτό που δίδει μία ισχυρή αντιπολίτευση (the loyal Opposition). Η οποία έχει χρόνο να ακουστεί. Και ομιλεί υπεύθυνα, γνωρίζοντας ότι, στο πλαίσιο της δημοκρατικής εναλλαγής στην εξουσία, θα κληθεί, με τη θέληση του λαού, και εκείνη να κυβερνήσει. Και προετοιμάζεται προς τούτο.

Σήμερα, στη χώρα μας, οι αντίρροπες προς την εξουσία τάσεις είναι εγκατεσπαρμένες σε μικρές και μεσαίες, ετερογενείς και ετερόκλητες κοινοβουλευτικές δυνάμεις. Τρεις μάλιστα δεξιότερα της κυβερνώσας κεντροδεξιάς παρατάξεως. Δυνάμεις δυνητικά θνησιγενείς, πλην όμως ικανές να χρωματίσουν την κοινοβουλευτική λειτουργία. Τίθεται επομένως το ζήτημα αν αυτή η βαβέλ διευκολύνεται από το ισχύον εκλογικό όριο του 3%.

2. Η άλλη όψη του προεκτεθέντος προβληματισμού είναι ότι αυτή η βαβέλ είναι προϊόν βαθύτερων διεργασιών και το εκλογικό σύστημα δίδει απλώς μία συγκυριακή αποτύπωση. Οι διεργασίες ανατρέχουν στο γεγονός ότι, κατά τη χρεοκοπία του 2010, τη χώρα κυβερνούσε το ΠΑΣΟΚ, το οποίο υπέστη εκλογική καθίζηση. Υπενθυμίζουμε ότι η άνοδος της Δεξιάς στον μεσοπόλεμο οφείλεται εν πολλοίς στο ότι αντίστοιχη ατυχία είχε ο Βενιζέλος με την κρίση του 1932, όπως, ομοίως, η θριαμβευτική εικοσαετία των Δημοκρατικών στις ΗΠΑ οφείλεται στο ότι το 1932 πρόεδρος ήταν ο Ρεπουμπλικανός Χούβερ. Σε μας, στη θέση του ΠΑΣΟΚ εισήλθε η ριζοσπαστική Αριστερά. Κατά τη διακυβέρνησή της, συντηρητικοποιήθηκε μέρος του Κέντρου και, τελικώς, κυβερνητική προοπτική έδωσε στις κεντροδεξιές δυνάμεις ο Κυριάκος Μητσοτάκης. Αντιστοίχως, δυνάμεις αμιγούς Δεξιάς ή επέκεινα αυτής αναζήτησαν εκλογική εκπροσώπηση σε νεοπαγείς σχηματισμούς. Με αυτά τα δεδομένα, ερωτάται: μήπως το όριο του 5% κατευθύνει το εκλογικό σώμα σε ισχυρότερο νέο μόρφωμα βαθέος συντηρητικού προσανατολισμού;

3. Ενώπιόν μας πάντως δεν έχουμε βουλευτικές εκλογές, αλλά ευρωεκλογές. Αυτές δεν θα δώσουν κυβέρνηση ή αντιπολίτευση (αν και θα δείξουν ποιος διαθέτει προοπτική). Εχουμε όμως το ζήτημα της ισχυρής εκπροσώπησης της Ελλάδας στις ευρωπαϊκές διεργασίες. Το δίκαιο της Ενωσης επιτρέπει εκλογικό όριο έως 5%. Επίσης οι έδρες δεν είναι 300, αλλά 21. Το εκλογικό μέτρο είναι 4,76%. (100 διά 21). Τα μικρότερα κόμματα άνω του 3% λαμβάνουν έδρα επειδή ο νόμος επιτρέπει να μετέχουν στις αδιάθετες έδρες της πρώτης κατανομής. Αν αυτό αλλάξει, θα έχουμε κατ’ αποτέλεσμα αυξήσει το εκλογικό όριο. Αντίστοιχα, ο νόμος μπορεί να υιοθετήσει ένα σταθμισμένο εκλογικό μέτρο με βάση την κατανομή των ψήφων (που θα κυμαίνεται περί του 4%). Τυχόν υιοθέτηση νέας ρύθμισης θα μας δώσει περισσότερα δεδομένα για τις εθνικές εκλογές.

Ο Νίκος Παπασπύρου είναι διδάκτωρ του Χάρβαρντ και αν. καθηγητής στη Νομική Σχολή (ΕΚΠΑ)