Για το μέλλον της ελληνικής αρχιτεκτονικής

Ας ξεπεράσουμε το κλίμα των εκλογικών αναμετρήσεων, που χαρακτηρίστηκε από αντιπαλότητες, ανελέητες κατηγορίες, απόρριψη προσώπων και απόψεων και μονόπλευρα ιδωμένες αναφορές στα πεπραγμένα, χωρίς καμιά ουσιαστική και ελπιδοφόρα ανταλλαγή απόψεων για το μέλλον. Αυτή την ατμόσφαιρα της καταστροφολογίας, άρνησης διαλόγου και διατύπωσης τεκμηριωμένων επιχειρημάτων και κοινών στόχων, που μας βάζει σε αμφιβολίες για το μέλλον, αμφισβητώντας τη σχετικά ικανοποιητική εικόνα για τον τόπο, που σταδιακά διαφαίνεται τον τελευταίο καιρό, μετά την εποχή που όλα κατέρρευσαν. Από την εποχή που βιώσαμε μια κατάσταση παρακμής, κατά την οποία δεν αντέξαμε να διατηρήσουμε τα αρχιτεκτονικά μας γραφεία, παρακολουθώντας την απόγνωση των νέων συναδέλφων που είτε εγκατέλειπαν την Ελλάδα είτε παρέμειναν στα σπίτια των γονιών τους, κάνοντας νομιμοποιήσεις αυθαιρέτων ή πανωσηκώματα, με αμοιβές μικρότερες από τις οικιακές βοηθούς. Και επειδή έχω την πεποίθηση και έχει επιβεβαιωθεί ιστορικά ότι σε αυτόν τον τόπο ύστερα από κάθε καταστροφή έχουμε τη δυνατότητα και το πείσμα να αγωνιζόμαστε για το καλύτερο, άρχισα να συνειδητοποιώ τα τελευταία χρόνια ότι τα πράγματα ανακάμπτουν. Και αναφέρομαι βασικά στην αρχιτεκτονική και στο επάγγελμα του αρχιτέκτονα, που σταδιακά αποκτά μια δυναμική μέσα από την ιδιωτική πρωτοβουλία και λιγότερο από τον κρατικό μηχανισμό.

Εκτιμώ ότι μετά την πανδημία βιώνουμε μια έκρηξη δημιουργικότητας, μια νέα «πολιτιστική άνοιξη» που διαφαίνεται στις εικαστικές τέχνες, στο θέατρο, στις εκδόσεις και στην αρχιτεκτονική μέσα από την οργάνωση πετυχημένων εκθέσεων και συνεδρίων, και κυρίως τη σταθερά ανερχόμενη ανοικοδόμηση κτιρίων που ενθαρρύνουν και δημιουργούν ελπίδες, οι οποίες αποτελούν μια κινητήρια δύναμη να πάμε παρακάτω.

Ανεξάρτητα από τα τρωτά και τις αδυναμίες της κάθε κυβέρνησης, ας αναγνωρίσουμε τις όποιες θετικές επιλογές, πέρα από ιδεολογικές αγκυλώσεις και εμμονές. Ας συνειδητοποιήσουμε πού ακριβώς βρισκόμαστε για να προχωρήσουμε, αντλώντας μια αισιοδοξία από τα θετικά δεδομένα και τις νέες δυνατότητες, επιδιώκοντας παράλληλα μια ισχυρή και έντονη κριτική στις όποιες αστοχίες της πολιτείας. Κριτικάροντας επίμονα τους περίεργους τρόπους που διαχειρίζεται τον θεσμό των αρχιτεκτονικών διαγωνισμών, απαξιώνοντας τους νέους έλληνες αρχιτέκτονες ή αποφασίζοντας να μεταφέρει τα υπουργεία από το κέντρο της πόλης στην ήδη κορεσμένη και πυκνοκατοικημένη περιοχή στην ΠΥΡΚΑΛ στον Υμηττό και να αδειάσει το κέντρο της Αθήνας από τους χιλιάδες εργαζόμενους που το κρατούν ζωντανό, μετατρέποντας τα παλιά υπουργικά κτίρια σε ξενοδοχεία και ενισχύοντας την αλόγιστη τουριστικοποίηση στον τόπο. Μια τουριστικοποίηση που οδηγεί σε υπερβάσεις εκτός νομοθετικού περιεχομένου, στον βωμό του χρήματος, όταν π.χ. χρήματα του Ταμείου Ανάκαμψης πηγαίνουν σε μεγάλης κλίμακας τουριστικές επενδύσεις σε «περιοχές προστασίας τοπίου», αντί να δίνονται για την αναβάθμιση των υποδομών ώστε να αντέξουν οι περιοχές στον αυξανόμενο τουριστικό φόρτο. Να συμβάλουμε, μεταξύ άλλων, στον περιορισμό έως και την κατάργηση της παρωχημένης νομοθεσίας για τον έλεγχο της εκτός σχεδίου δόμησης, αλλά και την εφαρμογή των κατεδαφίσεων των αυθαιρέτων.

Παράλληλα ας εξάρουμε τα θετικά και ας αναδείξουμε διεθνώς την καλή αρχιτεκτονική που παράγεται σε αυτόν τον τόπο και η παρουσία της είναι πλέον αισθητή παντού. Ας συνειδητοποιήσουμε τη μεγάλη στροφή που πραγματοποιείται με τολμηρούς αρχιτεκτονικούς χειρισμούς που αλλάζουν την επί δεκαετίες συμβατική εικόνα του δομημένου περιβάλλοντος στις γειτονιές μας και σε όλη την επικράτεια. Ας αναγνωρίσουμε τα νέα ξενοδοχεία υψηλής αρχιτεκτονικής που ξαναζωντανεύουν εγκαταλελειμμένες περιοχές στην πόλη, αλλά και στην περιφέρεια, στα νησιά και στην ενδοχώρα, καθώς και τις υποδειγματικές αποκαταστάσεις και αναπλάσεις παλαιών κτιρίων, ακόμη και αστικών διαμερισμάτων στα ιστορικά πλέον κελύφη της αθηναϊκής πολυκατοικίας. Ας ανακαλύψουμε τα νέα κτίρια γραφείων ή ακόμη εκείνα με μεικτές χρήσεις, με τολμηρές και ενδιαφέρουσες όψεις και υψηλές προδιαγραφές σε σχέση με την ενεργειακή απόδοση και την κατανάλωση διοξειδίου του άνθρακος, αλλά και νέες κάθε είδους κατοικίες. Τέλος, τις προοπτικές ευρύτερων κτιριακών και πολεοδομικού χαρακτήρα παρεμβάσεων στην πόλη, όπως το Μουσείο στον Ελαιώνα, η ανάπλαση της Ερμού και της Βασιλίσσης Ολγας ή ο Αξονας της Αριστοτέλους στη Θεσσαλονίκη.

Είναι γεγονός ότι έχουν ανοίξει νέοι ορίζοντες και υπάρχει μια μεγάλη μερίδα ικανών αρχιτεκτόνων που παρ’ όλες τις δυσκολίες, την ανεξέλεγκτη ακρίβεια, τις ακόμη χαμηλές αμοιβές, τις κάθε είδους διαπλοκές και την απουσία της αξιοκρατίας προχωρεί ακάθεκτη και ζητεί την υποστήριξή μας

Ανεξάρτητα από τις όποιες επιλογές οι οποίες προέρχονται από έναν επενδυτικό πυρετό και ενίοτε από μια επιχειρηματική απληστία, που οδηγεί σε υπερβάσεις και δυστυχώς ευνοεί η πολιτεία, ας αναγνωρίσουμε, αναδείξουμε και εμπιστευτούμε το υψηλών προδιαγραφών έργο των ελλήνων αρχιτεκτόνων που πραγματικά ξεχωρίζει με τις ενδιαφέρουσες αρχιτεκτονικές χειρονομίες, όπως αυτή της φωτογραφίας.