Το Βερολίνο δεν άκουσε τις προειδοποιήσεις για τη Ρωσία

H ικανότητα να εκπλήσσουμε δεν είναι, ενδεχομένως, το πρώτο χαρακτηριστικό των Γερμανών που σκέφτεται κανείς. Κοιτάζοντας όμως την κατεύθυνση που έχει λάβει η χώρα μας από όταν ξεκίνησε η Ρωσία τον επιθετικό της πόλεμο στην Ουκρανία, ίσως εμείς οι Γερμανοί να καταφέραμε να εκπλήξουμε ακόμα και τους εαυτούς μας.

Πριν από μόλις δύο χρόνια, δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα φυσικού αερίου έφταναν από τη Ρωσία στη Γερμανία μέσω του Nord Stream 1 και άλλων αγωγών. Τα ρωσικά ορυκτά καύσιμα συγκροτούσαν ένα μεγάλο μέρος της ενεργειακής μας κατανάλωσης. Σήμερα, το έχουμε μειώσει στο μηδέν.

Πριν από μόλις δύο χρόνια, η ιδέα μιας Γερμανίας που παραδίδει τεθωρακισμένα, συστήματα αεράμυνας και οβιδοβόλα σε μία πολεμική ζώνη θα έμοιαζε παρατραβηγμένη, τουλάχιστον. Σήμερα, η Γερμανία είναι ένας από τους μεγαλύτερους προμηθευτές όπλων για την ουκρανική αυτοάμυνα.

Δεν υπάρχει μόνο μια τεράστια αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνεται η χώρα μου τις απειλές για την ασφάλειά της, αλλά και στο πώς αντιλαμβανόμαστε την ευθύνη μας στον σημερινό κόσμο: ως ενός ηγέτη στον οποίο μπορούν να στηριχτούν οι εταίροι μας.

Μετά τη φρίκη του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου που εξαπέλυσε η Γερμανία, η εξωτερική πολιτική της χώρας μας καθοδηγούνταν από την αρχή από το ότι δεν πρέπει ποτέ ξανά να αναδυθεί πόλεμος από το γερμανικό έδαφος. Σε ένα πρώτο στάδιο, μετά το 1945, η χώρα μου προσπάθησε να ανακτήσει την εμπιστοσύνη πρώην εχθρών. Είμαστε για πάντα ευγνώμονες που μας έτειναν το χέρι, δεχόμενοί μας εκ νέου στη διεθνή κοινότητα.

Οι εξελίξεις των επόμενων δεκαετιών είναι υπερβολικά περίπλοκες ώστε να αναπτυχθούν εδώ επαρκώς. Ξεχωρίζουν, ωστόσο, στα μάτια μου ορισμένα ορόσημα. Για δεκαετίες, οι γερμανικές κυβερνήσεις ακολουθούσαν αυτό που έγινε γνωστό ως «διπλωματία του καρνέ επιταγών» – η πεποίθηση πως τα μετρητά μας, και όχι οι στρατιώτες μας, έπρεπε να βοηθούν στην επίλυση συγκρούσεων.

Η δεκαετία του 1990 έφερε ένα νέο στάδιο, αρχικά σταδιακά, μέσω της συμμετοχής σε αποστολές υπό την αιγίδα του ΟΗΕ και κατόπιν – λόγω των αφόρητων εικόνων από τους Βαλκανικούς Πολέμους – πολύ πιο δυναμικά, μέσω της ενεργού εμπλοκής της Γερμανίας στη νατοϊκή δύναμη στο Κόσοβο. Αυτή η απόφαση ήταν σημαντική όχι σε πείσμα της ιστορίας της χώρας μας, αλλά εξαιτίας της. Οπως είχε επισημάνει ο τότε υπουργός Εξωτερικών Γιόσκα Φίσερ, η ευθύνη της Γερμανίας για το Ολοκαύτωμα δεν σήμαινε απλώς μια δέσμευση «ποτέ ξανά πόλεμος» αλλά και «ποτέ ξανά Αουσβιτς, ποτέ ξανά γενοκτονία». Μία δέσμευση για σεβασμό των αρχών του Χάρτη του ΟΗΕ, καθώς και του διεθνούς ποινικού δικαίου, σήμαινε πως η Γερμανία στήριζε τους εταίρους της σε αποστολές του ΟΗΕ ανά τον κόσμο. Μετά την 11η Σεπτεμβρίου, η Γερμανία στάθηκε στο πλευρό των ΗΠΑ και των εταίρων της καθώς ανέπτυξε την Bundeswehr στο Αφγανιστάν.

Εκείνο που πιστεύω, ωστόσο, πως έχει θεμελιωδώς αλλάξει μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία είναι ο τρόπος με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τις απειλές για την ίδια μας την ασφάλεια στην καρδιά της Ευρώπης. Η ασφάλειά μας δεν είναι κάτι δεδομένο. Για υπερβολικά πολύ καιρό δεν ακούγαμε τις προειδοποιήσεις των ανατολικών μας γειτόνων που μας καλούσαν να πάρουμε στα σοβαρά τις απειλές οι οποίες αναδύονταν από τη Ρωσία. Μάθαμε πως το «ελπίζουμε για το καλύτερο» δεν είναι αρκετό όταν έχεις να κάνεις με έναν ολοένα και περισσότερο απολυταρχικό ηγέτη. Πέραν όλων των προσπαθειών μας να οικοδομήσουμε μια ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφάλειας με τη Ρωσία, ούτε η οικονομική και πολιτική αλληλεπίδρασή μας ώθησαν το ρωσικό καθεστώς προς τη δημοκρατία.

Ο πόλεμος της Ρωσίας άνοιξε ένα ρήγμα στον κόσμο. Και ένα νέο κεφάλαιο για τη χώρα μου, επαναπροσδιορίζοντας το πώς επιδιώκουμε να προωθήσουμε την ειρήνη, την ελευθερία και τη βιωσιμότητα: ως εταίρος που αποδέχεται τον ηγετικό του ρόλο. Σε κάποιους, αυτό μπορεί να προκαλεί έκπληξη. Πρωτίστως, πιστεύω, είναι θέμα ευθύνης.

Η Αναλένα Μπέρμποκ είναι υπουργός Εξωτερικών της Γερμανίας