«Ρώσικη ρουλέτα» παίζεται στη Ζαπορίζια

Με «ρώσικη ρουλέτα» είχε παρομοιάσει στις 30 Ιουνίου την κατάσταση στον πυρηνικό σταθμό της Ζαπορίζια, στη Νότια Ουκρανία, ο γενικός διευθυντής του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας (IAEA) Ραφαέλ Γκρόσι, απευθυνόμενος στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ. Ο μεγαλύτερος πυρηνικός σταθμός της Ευρώπης βρίσκεται από τις 4 Μαρτίου του 2022 υπό τον έλεγχο των ρωσικών δυνάμεων. Εκτοτε, έχει κινδυνεύσει πολλάκις από επιθέσεις που εκδηλώθηκαν κοντά στις εγκαταστάσεις του, ενώ έχει αποκοπεί συνολικά επτά φορές από το δίκτυο ηλεκτροδότησης. Με δυο λόγια, ο φόβος μιας πυρηνικής καταστροφής κρατάει σχεδόν όσο και ο ρωσικός πόλεμος στην Ουκρανία. Εντάθηκε όμως τα τελευταία 24ωρα, με τις απανωτές προειδοποιήσεις του Κιέβου περί επικείμενης ρωσικής «προβοκάτσιας» στον κατεχόμενο πυρηνικό σταθμό – σε συνδυασμό με τις εκτιμήσεις πολλών αναλυτών ότι ο Βλαντίμιρ Πούτιν ενδεχομένως να επιχειρούσε, μετά την πρόσφατη εξέγερση της Wagner που ταρακούνησε το καθεστώς του, να αλλάξει το αφήγημα σκληραίνοντας τη στάση του στην Ουκρανία. Να λάβει «άμεσα μέτρα» ζήτησε χθες από τη διεθνή κοινότητα το ουκρανικό υπουργείο Εξωτερικών. Οι ρωσικές αντι-προειδοποιήσεις περί «υψηλού κινδύνου μιας πράξης δολιοφθοράς [στη Ζαπορίζια] από το καθεστώς του Κιέβου», που μπορεί να έχει «καταστροφικές συνέπειες», ήρθαν απλώς να πυκνώσουν την ομίχλη, ενισχύοντας την αίσθηση του κινδύνου.

Ο συναγερμός

Συναγερμό σήμανε πρώτος το βράδυ της Τρίτης ο ουκρανικός στρατός, προειδοποιώντας για «προετοιμασία προβοκάτσιας στον χώρο του σταθμού της Ζαπορίζια στο εγγύς μέλλον». Ο ίδιος υποστήριξε πως οι ρωσικές δυνάμεις τοποθέτησαν «αντικείμενα που μοιάζουν με εκρηκτικούς μηχανισμούς στην οροφή των αντιδραστήρων 3 και 4», με σκοπό «να δώσουν την εντύπωση βομβαρδισμού από την ουκρανική πλευρά», προεξοφλώντας μια ρωσική επιχείρηση παραπληροφόρησης. Σχεδόν παράλληλα, σύμβουλος του επικεφαλής του ρωσικού κολοσσού Rosatom κατηγόρησε από τη Μόσχα το Κίεβο ότι «τη νύχτα της 5ης Ιουλίου, μέσα στο απόλυτο σκοτάδι», ο ουκρανικός στρατός θα επιχειρούσε «επίθεση στον πυρηνικό σταθμό της Ζαπορίζια», με «οπλικά συστήματα ακριβείας, μεγάλου βεληνεκούς» και μη επανδρωμένα αεροσκάφη. Λίγο αργότερα, ο ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι ανακοίνωσε πως είχε προειδοποιήσει τηλεφωνικά τον γάλλο ομόλογό του Εμανουέλ Μακρόν «ότι τα κατοχικά στρατεύματα ετοιμάζουν επικίνδυνες προκλήσεις» στη Ζαπορίζια. «Συμφωνήσαμε να διατηρήσουμε την κατάσταση υπό τον μέγιστο έλεγχο, σε συνεργασία με τον IAEA» επισήμανε ο Ζελένσκι.

Τα σενάρια

Αντίστοιχη προειδοποίηση απηύθυνε και στο καθιερωμένο νυχτερινό μήνυμα που απευθύνει μέσω βίντεο. Δεν ήταν βέβαια κάτι καινοφανές. «Υπάρχει σοβαρή απειλή γιατί η Ρωσία είναι τεχνικά έτοιμη να προκαλέσει μια τοπική έκρηξη στον σταθμό, που θα μπορούσε να οδηγήσει σε απελευθέρωση ραδιενέργειας» είχε επισημάνει την προηγούμενη εβδομάδα ο Ζελένσκι σε κοινή συνέντευξη Τύπου στο Κίεβο με τον ισπανό πρωθυπουργό Πέδρο Σάντσεθ. Από την πλευρά της, η ουκρανική υπηρεσία πληροφοριών, η GUR, είχε υποστηρίξει την Παρασκευή πως η Μόσχα είχε εγκρίνει ένα σχέδιο ανατίναξης του πυρηνικού σταθμού, τοποθετώντας νάρκες σε τέσσερις από τις έξι μονάδες ισχύος, καθώς και μια δεξαμενή ψύξης. Παρότι θα ήταν δύσκολο να προκληθεί βλάβη στους αντιδραστήρες, επισήμαναν τότε πρώην εργαζόμενοι στη Ζαπορίζια στην «Guardian», η μικρή δεξαμενή τήξης είναι ευάλωτη σε μια έκρηξη, που θα μπορούσε να οδηγήσει σε ένα πυρηνικό συμβάν ανάλογο με εκείνο που συνέβη στις 28 Μαρτίου του 1979 στο Θρι Μάιλ Αϊλαντ στην Πενσιλβάνια, το σοβαρότερο ατύχημα πυρηνικής ενέργειας στην ιστορία των ΗΠΑ: δεν υπήρξαν τραυματισμοί, αλλά υπήρξε μικρή έκλυση ραδιενεργού υλικού. Σε αυτό το σενάριο, δήλωσε ένας πρώην μηχανικός, και εφόσον είναι ανοιχτοί οι δίοδοι εξαερισμού, θα μπορούσε να εκλυθεί ραδιενέργεια.

Αλληλοκατηγορούνται

Κίεβο και Μόσχα συνέχισαν και χθες να αλληλοκατηγορούνται. Ελάχιστα καθησυχαστική ήταν η ανακοίνωση του ΙΑΕΑ: Ο διεθνής οργανισμός επισήμανε μεν πως μέλη του έχουν επιθεωρήσει τις τελευταίες εβδομάδες διάφορες τοποθεσίες του πυρηνικού σταθμού «χωρίς να έχουν εντοπίσει μέχρι στιγμής ίχνη ναρκών ή εκρηκτικών», διευκρίνισε ωστόσο πως δεν είχαν πρόσβαση στην οροφή των αντιδραστήρων 3 και 4 ή ακόμη και σε ορισμένες περιοχές του συστήματος ψύξης του σταθμού, ζητώντας ακριβώς πρόσβαση σε όλα τα κτίριά του.