«Εχουμε όλοι συναίσθηση, αν όχι συνείδηση»

Μία παράσταση νέου δημιουργού με τίτλο «Καταστροφή» για το Φεστιβάλ Αθηνών. Η πρόκληση δεν εξαντλείται στην αντίστιξη των εννοιών, καθώς το έργο του Δημήτρη Μπαμπίλη με την ομάδα ΑΠΑΡÄΜΙΛΛΟΝ, μεταξύ μυθοπλασίας και ντοκιμαντέρ, περιγράφεται ως «κραυγή αγωνίας για τις κρίσεις της εποχής μας». Σύμφωνα με την ιστορία, έξι πολίτες αυτού του υπό κατάρρευση κόσμου, άλλοι καλλιτέχνες, άλλοι όχι, όλοι ωστόσο με μια κοινή αγωνία για το μέλλον, βρίσκονται εγκλωβισμένοι σε μια σκηνή – καταφύγιο και αναζητούν τη Μεγάλη Λύση που θα μας λυτρώσει από την επικείμενη Καταστροφή. Η παράσταση που προέκυψε στο πλαίσιο του grape, της πλατφόρμας επικοινωνίας ελλήνων και ελληνίδων καλλιτεχνών με τη διεθνή σκηνή θεάτρου και χορού.

n Στην «Καταστροφή» που περιγράφετε ποιο είναι το μερίδιο ευθύνης των ανθρώπων; Είναι 100% μια καταστροφή της Ανθρωποκαίνου;

Θα έλεγα πως όχι. Γιατί με εξαίρεση τον πόλεμο και τη μόλυνση η αίσθηση Καταστροφής που περιγράφουμε οφείλεται εξίσου σε φαινόμενα που συνέβαιναν και θα συμβαίνουν ανεξάρτητα από την εμπλοκή του ανθρώπου. Οι πυρκαγιές, οι πλημμύρες, οι σεισμοί, οι πανδημίες, ακόμα και επιμέρους διαταραχές των οικοσυστημάτων προϋπάρχουν της γιγάντωσης του ανθρώπινου αποτυπώματος στον πλανήτη, όπως μας δείχνουν και οι απόπειρες παρελθόντων πολιτισμών να τα εξηγήσουν αποδίδοντάς τα, για παράδειγμα, στη θεϊκή οργή. Τα παραδείγματα από την ιστορία των θρησκειών και τη μυθολογία είναι αμέτρητα. Τους τελευταίους αιώνες, όμως, αυτό που συμβαίνει είναι ότι αυξάνεται η καταστροφικότητα αυτών των φαινομένων, ακριβώς επειδή έχει γιγαντωθεί η ανθρώπινη δραστηριότητα. Για αυτό θα ήταν πιο εύστοχο να μιλάμε για Καπιταλόκαινο, όπως προτείνει και ο ιστορικός του περιβάλλοντος Jason Moore.

n Από τη Μεγάλη Καταστροφή στη Μεγάλη Λύση: σ’ αυτή τη μετάβαση πώς μπορούν να λειτουργήσουν ο ορθολογισμός, η φιλοσοφία, οι θρησκείες;

Αυτό είναι και ένα από τα ερωτήματα που μεταξύ άλλων θέτει και η παράσταση. Οπως δείχνει και ο David Sepkoski στο βιβλίο του «Catastrophic Thinking», οι επιστήμες και η φιλοσοφία, όπως βέβαια και οι θρησκείες, δεν είχαν μια ενιαία και σταθερή εξήγηση για τα παρελθόντα καταστροφικά γεγονότα, ύστερα από κάθε αντίστοιχη ανακάλυψη – βλέπε κρατήρες από μετεωρίτες, απολιθώματα εξαφανισμένων ζώων, δεινοσαύρων κ.λπ. Επαγωγικά, δεν ήταν σταθερές και οι απόψεις για τη σχέση που όφειλε να έχει ο άνθρωπος με τον υπόλοιπο φυσικό κόσμο. Δεν νομίζω ότι έχουμε λόγο να αισθανόμαστε ότι αυτές οι εποχές των δογματισμών έχουν παρέλθει. Από τη στιγμή που στην εποχή μας αμφισβητείται ακόμα και η σφαιρικότητα της Γης… Προσωπικά, ούτως ή άλλως, στέκομαι με μεγάλη δυσπιστία μπροστά σε μεγάλες και οριζόντιες λύσεις από τα πάνω, είτε αυτές αναφέρονται σε κάποιο μεγάλο θεϊκό σχέδιο, είτε στον πλήρως αυτοματοποιημένο κόσμο της χλιδής που θα μας προσφέρουν δήθεν η τεχνολογία και οι μηχανές, είτε σε όποια αντίστοιχη φιλοσοφία της αταραξίας και της εσωτερικής γαλήνης.

n Πόσο «ανοιχτό» σε αναγνώσεις είναι το έργο ώστε να ταυτιστούν οι θεατές, ακόμη και αν δεν είναι εξοικειωμένοι με τη θεωρία;

Τόσο «ανοιχτό» σε αναγνώσεις όσο του επιτρέπει το θέμα. Από τη μια, υπάρχει αυτή η γενικευμένη αίσθηση κατάρρευσης που οφείλεται σε πραγματικά γεγονότα, που λειτουργούν μάλιστα σωρευτικά. Κάθε εικόνα μόλυνσης, κάθε βίντεο με τις καταστροφικές συνέπειες ενός καιρικού φαινομένου αρκούν για να εγκαθιδρυθεί η βεβαιότητα ότι κάτι πηγαίνει πολύ λάθος στον σημερινό προηγμένο κατά τα άλλα πολιτισμό μας. Η όποια θεωρία κάνει απόπειρες εξήγησης των παραπάνω, δεν αλλάζει το γεγονός του βιώματος. Ας μην ανησυχούν λοιπόν οι θεατές ότι «δεν θα καταλάβουν» ή ότι «δεν γνωρίζουν» αρκετά. Εχουμε όλοι, αν όχι συνείδηση, σίγουρα συναίσθηση ότι ο κάδος σκουπιδιών στη γωνία δεν είναι ένα μαγικό κουτί που εξαφανίζει τα απορρίμματά μας, όπως λέει και μια εκ των συμμετεχόντων στην παράσταση. Αυτό που είναι «ανοιχτό», λοιπόν, είναι το μέλλον μας και το πώς θα το διαχειριστούμε. Και, ναι, η παράσταση δεν κλείνει τη συζήτηση. Περιγράφει μόνο, με τη φαντασία των συντελεστών της, διάφορες πιθανότητες.

n Ποιες ήταν οι πρώτες σκέψεις σας όταν ξεκινήσατε να στήνετε την παράσταση;

Ξεκινήσαμε από εικόνες που μας γεννήθηκαν στα πρώτα στάδια της παράστασης, πριν αρχίσουμε την έρευνα που ακολούθησε. Είναι μια σειρά δηλαδή από στιγμές, ασύνδετες μεταξύ τους, που συναποτελούν με κάποιον τρόπο τις οπτικές γωνίες που με ενδιαφέρουν πάνω στο θέμα της Καταστροφής. Ενα ουράνιο σώμα που πλανάται στο κενό, κάποια ανθρωπόζωα που χορεύουν στο σκοτάδι, ένα καλοκάγαθο πάντα που παίρνει εκδίκηση μέσα σε μια μητρόπολη. Αποφασίσαμε, λοιπόν, να μην εξηγήσουμε αυτές τις εικόνες, αλλά να τις αφήσουμε να μας επηρεάσουν και να συνομιλήσουν με τις συνεντεύξεις και το υλικό που παρήγαγε η έρευνά μας.

Info

«Καταστροφή», 1-4/7, σκηνή «Νίκος Κούρκουλος» του Εθνικού Θεάτρου. Εισιτήρια: aefestival.gr, viva.gr {CR}και public.gr