Μεταναστευτικό και διλήμματα φυλακισμένου: ανάγκη για reset

Τα χρόνια περνούν και οι άνθρωποι συνεχίζουν να πνίγονται προσπαθώντας να φτιάξουν τη ζωή τους καλύτερα. Εμείς οι Ευρωπαίοι το συζητάμε πανηγυρίζοντας μικρές συμφωνίες και γυρίσματα σελίδας, αλλά η πραγματικότητα παρατείνεται. Φαίνεται έχουμε παγιδευτεί σε ένα δίλημμα φυλακισμένου, μια συνεχή περιδίνηση: η κάθε πλευρά προσπαθεί, «ορθολογικά», να σιγουρέψει το δικό της μεμονωμένο όφελος, αλλά καταλήγει χειρότερα για όλους, εν μέσω αλληλοκατηγοριών, υποψιών και ασυνεννοησίας.

Στο δράμα παίζουν παίκτες υψηλού κύρους και ορατότητας: κράτη και κυβερνήσεις, υπερεθνικοί θεσμοί, διεθνείς οργανισμοί. Παίζουν και πιο χλωμά αστέρια: οι χώρες στην περίμετρο, διασώστες, συνήγοροι δικαιωμάτων, κυκλώματα διευκόλυνσης και κυκλώματα εκμετάλλευσης. Διακινητές συμπλέουν με εγκληματίες κερδοσκοπώντας ασύστολα. Και οι ηθικά ανώτεροι του βορρά αγανακτούν εκ του ασφαλούς για τις απάνθρωπες πρακτικές στο πρώτο σημείο εισόδου.

Το ότι μπορεί σε κάποιες στιγμές να ταυτίζονται οι επιδιώξεις των προσφύγων με αυτές των διακινητών δεν κάνει λιγότερο απαράδεκτο τον πνιγμό τους. Και το ότι η πίεση στις περιοχές εισόδου είναι ασφυκτική και η διάσωση δύσκολη, δεν σημαίνει ότι αυτοί που κουνάνε το δάχτυλο από μακριά έχουν άδικο… Το ότι κάποιοι επικαλούνται το δράμα των προσφύγων για επίδειξη ανθρωπισμού ενώ μπορεί να ψάχνουν αφορμή για καβγά δεν σημαίνει ότι οι αξίες της ζωής και της αξιοπρέπειας επιτρέπεται να καταπατώνται.

Και όμως, οι μετακινήσεις πληθυσμών θα μπορούσαν να ήταν μια win-win κατάσταση. Ανθρωποι από χώρες με πλεόνασμα ανθρώπινου δυναμικού και φτώχεια ευκαιριών μπορούν να συμπληρώσουν τις ανάγκες κοινωνιών που γηράσκουν, όπου υπάρχουν πολλές ευκαιρίες απασχόλησης (και πολλές ανάγκες που δεν καλύπτονται) και ελλείψεις σε ανθρώπους. Κάποιες χώρες, όπως ο Καναδάς, κατάφεραν να αξιοποιήσουν τις ευκαιρίες για win-win λύσεις. Εμείς στην Ευρώπη είμαστε ακόμη στο στάδιο αλληλοκατηγοριών. Επιβάλλεται να αποδράσουμε από το δίλημμα του φυλακισμένου. Χρειαζόμαστε ένα γενναίο reset.

Πώς θα γίνει αυτό;

Πρώτον, να μιλήσουμε με ειλικρίνεια για το πρόβλημα και τις πιθανές λύσεις. Οχι καλλιεργώντας τον φόβο, ούτε κάνοντας επίδειξη αρχών.

Δεύτερον να αντιληφθούμε ότι μέσα από την πάντα οδυνηρή μετακίνηση ανθρώπων μπορεί να προκύψουν συνθήκες καλύτερες για όλους, υπό τον όρο όμως ότι σκεφτόμαστε την επόμενη μέρα: δηλαδή έμφαση στην κοινωνική ένταξη και δουλειά.

Τρίτον, να σημανθούν με τρόπο διαυγή οι νόμιμες δίοδοι μετανάστευσης. Να μην αποτελεί αποκλειστικό προνόμιο των κυκλωμάτων διακινητών το ποιος και πώς θα μεταναστεύσει. Αυτό θα βάλει κάποια τάξη, αλλά δεν θα εξαλείψει το πρόβλημα.

Τέταρτον, θα πρέπει η Ευρώπη να έρθει σε συνεννόηση με τις χώρες του απόπλου (που δεν είναι οι χώρες προέλευσης) ώστε να σπάσουν τα κυκλώματα.

Πέμπτο, θα πρέπει να γίνουν με οργανωμένο τρόπο μεγάλες μεταφορές επενδυτικών πόρων στις φτωχές χώρες από όπου οι άνθρωποι φεύγουν.

Εκτο, πρέπει να σταματήσουν να πνίγονται άνθρωποι στη θάλασσα. Τελεία.

Δεν είναι εύκολο, αλλά δεν υπάρχει άλλος δρόμος. Το μεγάλο RESET απαιτεί ρεαλισμό και ειλικρίνεια. Απαιτεί, επίσης, ουσιαστική διαπραγμάτευση και γενναίους συμβιβασμούς. Στην καλύτερη περίπτωση τα βραχυχρόνια αποτελέσματα ίσως μειώσουν τους κινδύνους και ίσως αυξάνουν τις ευκαιρίες. Δεν μπορούν να μας οδηγήσουν κατευθείαν στην ιδανική κοινωνία. Αλλά θα συμβάλει σε μια καθημερινότητα που δεν θα ντρεπόμαστε μπροστά στον καθρέφτη. Δεν είναι και λίγο….

Η Αντιγόνη Λυμπεράκη είναι καθηγήτρια Οικονομικών στο Πάντειο Πανεπιστήμιο