Εκείνη τη νύχτα

Κοίτα όμως πώς τα φέρνει η ζωή, η τύχη και η Ιστορία. Σαν σήμερα, πριν από οκτώ χρόνια, ο μεγάλος και ίσως ο μόνος χαμένος των προχθεσινών εκλογών, ο άνθρωπος που ανέβηκε έναν λόφο και κατέβηκε ένα βουνό και μάλιστα κουτρουβαλώντας, ο Αλέξης Τσίπρας, ανακοίνωσε το δημοψήφισμα. Με το αφελές και νεφελώδες ερώτημα και τη σαφή πρόθεση να διχάσει μία χώρα μπας και σώσει ένα κόμμα που ούτε αυτό έσωσε τελικά.

Το θυμάμαι εκείνο το βράδυ της ανακοίνωσης. Και νομίζω ότι, για τη γενιά μου, αυτή η ανάμνηση είναι ένα είδος παρακαταθήκης. Σαν εκείνες που αποτελούν τον άξονα κλασικών δημοσιογραφικών θεμάτων. «Τι κάνατε όταν οι Γερμανοί μπήκαν στην Αθήνα;». «Τι θυμάστε από την 21η Απριλίου 1967;». «Πού ήσασταν τη νύχτα που μπήκαν τα τανκς στο Πολυτεχνείο;». Εγω θυμάμαι πού ήμουν και τι έκανα όταν, το 1981, το ΠΑΣΟΚ κέρδισε, για πρώτη φορά, τις εκλογές. Και το βράδυ που ανακοινώθηκε το δημοψήφισμα. Οχι ότι έχει καμία σημασία βέβαια αλλά από τη συρραφή των προσωπικών μας αναμνήσεων συγκροτείται, τελικά, η ιστορική συνείδηση.

Εκείνη την αποφράδα Παρασκευή είχα πάει στο «Σχολείο» της Ειρήνης Παπά, για να παρακολουθήσω την τελευταία αθηναϊκή πρόβα, πριν από την Επίδαυρο, των «Τρωάδων», παράστασης του Εθνικού σε σκηνοθεσία Σωτήρη Χατζάκη με την Καρυοφυλλιά Καραμπέτη στον ρόλο της Εκάβης. Κουβαλούσαμε μαζί μας το βάρος εκείνου του «Game is over» που είχε λεχθεί στο Eurogroup. Τα συζητούσαμε με έναν συνάδελφο που είχε κι αυτός βρεθεί ανάμεσα στους λιγοστούς θεατές. Η απομάκρυνση, έστω και για λίγο, από τις «πηγές της πληροφόρησης» ενέτεινε την ανησυχία μας περί του τι μέλλει γενέσθαι. Τέλος πάντων, κλείσαμε τα κινητά για να παρακολουθήσουμε τη σε ρυθμό παράστασης πρόβα.

Ανοιξα το τηλέφωνό μου στην τελευταία φράση του έργου. Ο Αλέξης Τσίπρας μόλις είχε κάνει το διάγγελμα με το οποίο ανήγγειλε το δημοψήφισμα. Το είπα στον συνάδελφο, θυμάμαι πώς γούρλωσαν τα μάτια μου, δεν χρειάστηκε να ανταλλάξουμε παρά ένα «Καήκαμε» για να συνεννοηθούμε. Στον δρόμο της επιστροφής στο σπίτι, έβλεπα τις πρώτες ουρές που είχαν ήδη αρχίσει να σχηματίζονται μπροστά στα ΑΤΜ.

Και μετά, ακολούθησαν οι έξαλλες μέρες. Οι Συριζαίοι, στελέχη και οπαδοί, ένιωθαν ότι θα έπαιρναν εκδίκηση από την Ευρώπη, την Ιστορία, την πραγματικότητα. Δεν υπάρχει μεγαλύτερη ντόπα για έναν άνθρωπο από το να τον κάνεις, με όποιον τρόπο, να αισθανθεί ότι είναι επιταχυντής της Ιστορίας ενώ, στην ουσία, δεν είναι παρά το τελευταίο γρανάζι της. Εκείνο το «όχι» ήταν το καλούπι που έκανε το ασήμαντο να φαντάζει σημαντικό και το «Δανεικά κι αγύριστα» μαγκιά.

Αχαρτογράφητοι

Ηταν οι μέρες του μεγάλου μίσους. Αφρούς έβγαζαν από το στόμα τους οι οπαδοί του «όχι». Εβριζαν, απειλούσαν, προπηλάκιζαν ενώ, συγχρόνως, έβγαιναν στη φόρα οι «τραβηκτικές» δεκάδων χιλιάδων που έκαναν από πριν βουλευτές και υπουργοί του ΣΥΡΙΖΑ. Ενας μικρός εμφύλιος που στο παρά τρίχα θα εξελισσόταν σε μεγάλο.

Ο εξευτελισμός των κάπιταλ κοντρόλ, η χλεύη, η εμπάθεια, η αμετροέπεια, η μισαλλοδοξία των απολογητών του «όχι», ο Βαρουφάκης, ο κύριος «Αγάπη μου, έκλεισα τις Τράπεζες», που έβρισκε πολύ υποτιμητικό να στηθεί αυτός ή η σύζυγός του στην ουρά όπως ο ίδιος επέβαλε στους υπόλοιπους Ελληνες, η Βαλαβάνη που ήθελε να βάλει χέρι και στις θυρίδες, η Κωνσταντοπούλου με γλώσσα σώματος α λα Μουσολίνι, κάτι νούμερα μαινόμενα στις τηλεοράσεις που, μετά, έγιναν βουλευτές όπως ο Κίμων, οι χοροί στο Σύνταγμα, ο έρπης του Τσίπρα και στο καπάκι, η κωλοτούμπα του που, εξαιτίας του, έγινε διεθνής πολιτικός όρος. Kolotoumba.

Θεωρώ ότι, έως το δημοψήφισμα, ήταν το πιο επικίνδυνο δεκαήμερο για την Ελλάδα μετά τη μεταπολίτευση. Πατούσαμε ήδη στην προοπτική να γίνουμε μια περιθωριακή, αποκλεισμένη χώρα. Κι ήταν τα λόγια της Εκάβης που, εκείνες τις μέρες, τριγύριζαν διαρκώς στο μυαλό μου. «Αν είναι να αφανιστούμε για να μας γράψει η Ιστορία, καλύτερα να μείνουμε ιστορικά αχαρτογράφητοι». Ε, αυτό δεν ξεχνιέται για να μην επαναληφθεί.