«Μαρτυρίες για ένα ιστορικό τραύμα»

Ενα υποφωτισμένο κομμάτι της ελληνικής ιστορίας, του ξεριζωμού των Ελλήνων του Πόντου, εξερευνά και διηγείται η παράσταση «Μυστήριο 13 Ε_ΦΥΓΑ Πόντος» σε σύλληψη και σκηνοθεσία Γιολάντας Μαρκοπούλου, στο πλαίσιο του διεθνούς πολυμεσικού φεστιβάλ «Συνοικισμοί Α Festival» της 2023 Ελευσίνας Πολιτιστικής Πρωτεύουσας της Ευρώπης. Ανάμεσα στα δέντρα του πρώην κάμπινγκ, οι συμμετέχοντες φέροντας τις παραδοσιακές τους φορεσιές μοιράζονται την ιστορία της οικογένειας και της καταγωγής τους.

«Μέσα από μια site specific περιπατητική εμπειρία, το έργο συνδυάζει την ιστορική πραγματικότητα, την ψύχραιμη αναπόληση και την ελπίδα μιας καλύτερης ζωής. Θέλουμε να πλησιάσουμε ένα ακόμη ιστορικό τραύμα και να το αγγίξουμε μέσα από ζωντανές μαρτυρίες των ανθρώπων που το βίωσαν και παρ’ όλα αυτά κατάφεραν να επιβιώσουν και να δημιουργήσουν» αναφέρει στο «ΝΣυν» η Γιολάντα Μαρκοπούλου. «Οι φορεσιές ως σημείο αναφοράς απεικονίζουν την παράδοση και δημιουργούν μια εικαστική σύνθεση που συνδιαλέγεται με σύγχρονα καλλιτεχνικά μέσα. Ο θεατής θα δει να ζωντανεύει ο χώρος της Οασης με κινηματογραφικές προβολές και animations βγαλμένες από την έρευνά μας (Μαύρα Γίδια), φωτιστικές (Κωνσταντίνα Ευαγγέλου, Βασίλειος Ντόβρος) αλλά και εικαστικές εγκαταστάσεις, τον ήχο της λύρας (Ηλίας Υφαντίδης)» συνεχίζει η σκηνοθέτρια.

Στην παράσταση οι νεότεροι μεταφέρουν ιστορίες που τους αφηγήθηκαν και οι μεγαλύτεροι όπως τις έζησαν. «Η παράσταση είναι η ίδια μια μαρτυρία, ένα μοίρασμα της δημιουργικής διαδικασίας που φτιάξαμε μαζί με τους κατοίκους του Συνοικισμού των Ποντίων Ελευσίνας. Κάθε ιστορία, κάθε αφήγηση, μας ταξιδεύει στο παρελθόν, δημιουργεί εικόνες από το ταξίδι όλων αυτών των οικογενειών από τον Πόντο, στον Καύκασο, στη Μαύρη Θάλασσα, στο Καζακστάν, και μας συνδέει μέσα από τη ζωή των απογόνων τους με το παρόν» τονίζει η Γιολάντα Μαρκοπούλου και συνεχίζει: «Με τη βασική μου συνεργάτρια του έργου, Κωνσταντίνα Γεωργίου, μιλήσαμε με πολλούς Πόντιους της Ελευσίνας, για μήνες, με την καθοδήγηση της προέδρου του Συλλόγου, Σοφίας Κοσμίδη. Είναι πάντα μια μεγάλη πρόκληση να κερδηθεί η εμπιστοσύνη και από τις δύο πλευρές. Τα παιδιά και οι νέοι που ζουν στην Ελευσίνα σήμερα έχουν πάρει τη σκυτάλη και μας αφηγούνται και τη δική τους εκδοχή της Ιστορίας. Μας μεταφέρουν πίσω στον χρόνο, στο τι συνέβη στους παππούδες και τους προπαππούδες τους. Αλλά μας συνδέουν και με το σήμερα».

Η προφορική ιστορία που ξεδιπλώνεται σε κάθε πτυχή δημιουργεί ένα συναρπαστικό, συχνά κωμικό και εν πολλοίς απρόβλεπτο κολλάζ αφηγήσεων που κινείται μεταξύ μαρτυρίας, επιθυμίας και ονειροπόλησης. «Ολος αυτός ο καιρός που προηγήθηκε των παραστάσεων, σε κάθε συνέντευξη και σε κάθε συζήτηση, εμπεριείχε έναν συνδυασμό μνήμης, τραύματος, ελπίδας, αλλά και χιούμορ. Αυτό ακριβώς αντανακλά και στο έργο μας, πρόκειται για την περιπέτεια των αποκαλούμενων Ρωσοπόντιων πριν εξοριστούν στο Καζακστάν. Η άγνοια, η βιασύνη και ενίοτε και ο ρατσισμός τούς βάφτισαν έτσι, μα στην πραγματικότητα δεν είναι τίποτα άλλο από ανθρώπους ελληνικής καταγωγής που έζησαν και δημιούργησαν στον Πόντο» υπογραμμίζει η δημιουργός της παράστασης.

Τριλογία

Το «Μυστήριο 13 Ε_ΦΥΓΑ Πόντος» συμπληρώνει την τριλογία της Γιολάντας Μαρκοπούλου για το χρονικό της προσφυγιάς με επίκεντρο την πόλη της Ελευσίνας. «Το Ε_ΦΥΓΑ με την ομάδα μας Station Athens (2018), το Ε_ΦΥΓΑ Μικρασία με τον Σύλλογο Μικρασιατών Ελευσίνας (πρώτη παρουσίαση 2019) και τώρα το Ε_ΦΥΓΑ Πόντος. Ο τίτλος σίγουρα μας δίνει την απάντηση. Φυγάδες, εξόριστοι, πρόσφυγες, μετανάστες έφυγαν από τον τόπο τους. Την λέξη “έφυγα” την έχω ακούσει τόσες φορές στις συζητήσεις μας με τους συμμετέχοντες, θυμίζοντάς μου ότι οι άνθρωποι που μοιράζονται την προσφυγιά και τον εκτοπισμό, από όπου και αν κατάγονται, παραμένουν άνθρωποι ξεριζωμένοι, χωρισμένοι πολλές φορές από την οικογένειά τους, άνθρωποι χωρίς στέγη που θρηνούν το φευγιό από τον τόπο τους» καταλήγει η σκηνοθέτρια.