«Η τεχνολογία και η παράδοση δεν είναι αντίπαλες»

Ο Τζέφρι Σναπ κινείται με την ίδια άνεση από τη θεωρία των μέσων ενημέρωσης και το μέλλον των αρχείων ως την αρχιτεκτονική και τον βιομηχανικό σχεδιασμό. Πρόεδρος του Τμήματος Συγκριτικής Λογοτεχνίας, καθηγητής στις Ρομανικές Γλώσσες και Γραμματολογίες και Συγκριτικής Λογοτεχνίας στο Πανεπιστήμιο Χάρβαρντ και συνδιευθυντής του Κέντρου Μπέρκμαν για το Διαδίκτυο και την Κοινωνία, συνδυάζει τις ακαδημαϊκές του γνώσεις για τις ανθρωπιστικές σπουδές με τις καινοτόμες εφαρμογές που αξιοποιούν την τελευταία λέξη της τεχνολογίας.

Είναι ευλογία ή κατάρα το γεγονός ότι οι πρόσφατες τεχνολογικές εξελίξεις, όπως το ChatGPT, προσπαθούν να αντικαταστήσουν βασικές ανθρώπινες λειτουργίες;

Ούτε ευλογία ούτε κατάρα. Η ιστορία της τεχνολογίας, από την αρχαιότητα έως σήμερα, χαρακτηρίζεται από προσπάθειες να επαυξηθούν, να επεκταθούν και να αναπαραχθούν μορφές της ανθρώπινης δράσης. Τέτοιες «βασικές ανθρώπινες λειτουργίες», όπως η επικοινωνία, η εργασία και η αλληλεπίδραση με άλλους ανθρώπους, έχουν εδώ και πολύ καιρό μεταβληθεί από τεχνολογίες που ξεκινάνε από την τηλεγραφία και φτάνουν στα AI-chatbots. Καθεμία από αυτές τις τεχνολογίες περιλαμβάνει στοιχεία αυτοματοποίησης. Η αυτοματοποίηση, ωστόσο, δεν ισοδυναμεί με «αντικατάσταση». Οι τεχνολογίες όπως η τεχνητή νοημοσύνη είναι εργαλεία και τα εργαλεία είναι απλώς εργαλεία. Και όταν ένα εργαλείο αναπαράγει μια ανθρώπινη συμπεριφορά, επιτρέπει στους ανθρώπους να λειτουργούν διαφορετικά: συνήθως ταχύτερα, αποτελεσματικότερα ή με μεγαλύτερη ακρίβεια.

Γιατί η τεχνητή νοημοσύνη αντιμετωπίζεται με τόση δυσπιστία, παρά το γεγονός ότι δημιουργήθηκε από ανθρώπους;

Η τεχνητή νοημοσύνη, ενώ βρίσκεται στο επίκεντρο υπερβολικής προβολής, αποτελεί ταυτοχρόνως πηγή υπερβολικού πανικού, με τους υποστηρικτές της να ευθύνονται εξίσου με όσους τρομοκρατούν τον κόσμο για τις δυνατότητές της. Μοιράζονται κάτι κοινό: την πεποίθηση ότι η τεχνητή νοημοσύνη πρόκειται να μεταμορφωθεί σε ένα τέρας με αυτογνωσία και υπερνοημοσύνη, έτοιμο να αναλάβει τα ηνία του κόσμου. Αυτό είναι ανοησία. Οι άνθρωποι στη Σίλικον Βάλεϊ πρέπει να σταματήσουν να διαβάζουν τόσο πολύ επιστημονική φαντασία της δεκαετίας του 1970! Η τεχνητή νοημοσύνη υπάρχει από τα μέσα του 20ού αιώνα και έκτοτε βρίσκεται σε εξέλιξη. Αν ξεφύγετε από τη διαφημιστική εκστρατεία, αυτό που θα ανακαλύψετε δεν είναι μια υπερνοημοσύνη εν τη γενέσει της, αλλά μάλλον μια σειρά τεχνολογιών που θα καταλήξουν να έχουν κυρίως τη μορφή συστημάτων που θα συνεργάζονται με τον άνθρωπο, αντί να τον αντικαθιστούν.

Θα μπορούσε η τεχνολογική πρόοδος να οδηγήσει σε ένα δυστοπικό μέλλον;

Οπως η έλευση των πυρηνικών όπλων απαιτούσε αυστηρούς κανονισμούς, διεθνείς συμφωνίες και ελέγχους των εξαγωγών, έτσι συμβαίνει και με κάθε ισχυρή τεχνολογία που δύναται να έχει μεγάλης κλίμακας εποικοδομητικά ή καταστροφικά αποτελέσματα. Και τα πλέον προηγμένα εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης δεν αποτελούν εξαίρεση: θα απαιτηθεί ένα εντελώς νέο σύνολο ρυθμιστικών πλαισίων και κατευθυντήριων γραμμών. Ο νόμος της Ευρωπαϊκής Ενωσης για την τεχνητή νοημοσύνη είναι ένα καλό πρώτο βήμα, αλλά χρειάζονται και άλλα, ιδίως σε διεθνές επίπεδο.

Ποια ανθρώπινη δραστηριότητα είναι πιθανότερο να απειληθεί από την τεχνητή νοημοσύνη και γιατί;

Η ερώτησή σας προϋποθέτει την ύπαρξη «απειλής». Θα ήταν ίσως πιο σωστό να μιλήσουμε για μια «ευκαιρία». Τα εξαιρετικά συστήματα τεχνητής νοημοσύνης μπορούν να αποδειχθούν ανώτερα από τους γιατρούς όταν πρόκειται για την ερμηνεία, επί παραδείγματι, ακτινογραφιών και μαγνητικών τομογραφιών ή την αναγνώριση στατιστικών μοτίβων σε αλληλουχίες DNA. Οι θεμελιωτές της τεχνητής νοημοσύνης θα είχαν μείνει έκπληκτοι αν έβλεπαν τις δημιουργικές χρήσεις στις οποίες έχουν ήδη τεθεί σε εφαρμογή τα εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης. Και να σκεφτεί κάποιος ότι μόλις που έχουμε αρχίσει να εξερευνούμε τον ρόλο τους στην ανθρώπινη δημιουργικότητα. Καμία από αυτές τις εφαρμογές δεν εκτοπίζει πραγματικά τους ανθρώπους από τους ρόλους τους. Αναδιαμορφώνει, απλώς, τη φύση της εργασίας τους. Αναμφίβολα, ορισμένες θέσεις εργασίας θα καταργηθούν λόγω της ευρείας υιοθέτησης των εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης, αλλά το προηγούμενο της αυτοματοποίησης των εργοστασίων υποδηλώνει ότι θα δημιουργηθούν επίσης πολλές νέες θέσεις.

Πιστεύετε ότι οι εξελίξεις στην τεχνολογία θα έχουν αρνητικό αντίκτυπο στην ομαλή λειτουργία της δημοκρατίας και γιατί;

Οι ακριβείς πολιτικές επιπτώσεις της επανάστασης της τεχνητής νοημοσύνης μένει να φανούν. Υπάρχουν τόσο ευκαιρίες όσο και κίνδυνοι. Σε όλο τον κόσμο αναπτύσσονται εφαρμογές υποστηριζόμενες από την τεχνητή νοημοσύνη που θέτουν τα εργαλεία αυτά στην υπηρεσία της συμμετοχικής δημοκρατίας. Υπάρχουν όμως και κίνδυνοι, φυσικά, καθώς θα μπορούσαν στο μέλλον οι φωνές των bots να εκτοπίσουν τις φωνές των πραγματικών πολιτών. Αυτό είναι το είδος του κινδύνου που μπορεί να αντιμετωπιστεί με αποτελεσματικότητα μέσω ενός ισχυρού ρυθμιστικού πλαισίου.

Ολες αυτές οι εξελίξεις μπορεί να οδηγήσουν στην απώλεια πολύτιμων αξιών με τις οποίες η ανθρωπότητα πορεύτηκε από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα;

Είμαστε ήδη μια «ψηφιακή ανθρωπότητα» στον βαθμό που η καθημερινή μας ζωή έχει αναδιαμορφωθεί από τα πανταχού παρόντα δίκτυα επικοινωνίας και τον επίμονο ρόλο των συνδεδεμένων υπολογιστικών συσκευών με την ύπαρξή μας. Είναι αυτό καλό ή κακό; Εσείς θα το κρίνετε. Οπως συμβαίνει σε κάθε εποχή της Ιστορίας, στην πορεία προκύπτουν κέρδη και απώλειες. Αν οι απώλειες έρχονται σε σύγκρουση με αξίες που μια δεδομένη κοινωνία θεωρεί «πολύτιμες», τότε αυτή η κοινωνία μπορεί να επιλέξει να επιβάλει ένα παλαιότερο, υπάρχον σύστημα αξιών. Η τεχνολογία και η παράδοση δεν είναι αντίπαλες. Αντιθέτως, συχνά, ευθυγραμμίζονται καλά. Η πραγματική αντίθεση είναι μεταξύ της αλλαγής και της παράδοσης, μια μάχη τουλάχιστον τόσο σεβαστή όσο και η ίδια η Ιστορία.