Της μεταπώλησης όλα δύσκολα…

Προ μεγάλης και δυσάρεστης εκπλήξεως βρίσκονται αρκετοί κάτοχοι έργων τέχνης στην Ευρώπη, τη Βρετανία και τις Ηνωμένες Πολιτείες, που για τον οποιοδήποτε λόγο αποφασίζουν να πωλήσουν τα αποκτήματά τους και δη τα πλέον πρόσφατα. Κι αυτό διότι στις περισσότερες περιπτώσεις έχουν λογαριάσει χωρίς τους…. κανόνες μεταπώλησης. Τις ρήτρες δηλαδή εκείνες που μπαίνουν κατά την αγορά του έργου, αφορούν στο πότε και υπό ποιους όρους έχουν τη δυνατότητα να μεταπωλήσουν το έργο και οι οποίοι πλέον διαμορφώνουν μια νέα πραγματικότητα στην αγορά της τέχνης.

Οι κανόνες μεταπώλησης μπορεί να μην είναι μια νέα πρακτική, όμως την τελευταία πενταετία έχει υιοθετηθεί κυρίως από τη νεότερη γενιά καλλιτεχνών, οι οποίοι διεκδικούν σθεναρά μεταξύ άλλων το ποσοστό που τους αναλογεί κάθε φορά που το έργο τους αλλάζει χέρια.

Οι πιο βασικοί όροι προβλέπουν ως επί το πλείστον ότι ένα έργο δεν μπορεί να μεταπωληθεί για μια ορισμένη περίοδο (συνήθως τρία έως πέντε χρόνια) ή και ότι πρέπει να δοθεί προτεραιότητα στην γκαλερί του καλλιτέχνη. Εφόσον εκείνη αρνηθεί να αποκτήσει το έργο, τότε μπορεί ο πωλητής να απευθυνθεί στην ελεύθερη αγορά. Σε ορισμένες περιπτώσεις μάλιστα υπάρχουν και συμφωνητικά που δεσμεύουν και τους επόμενους αγοραστές του έργου να ακολουθήσουν κάποιους κανόνες.

Αν και οι ιδιοκτήτες αιθουσών τέχνης αποφεύγουν να αποκαλύψουν λεπτομέρειες για τα συμβόλαια που γίνονται κατά την πώληση ενός έργου, όπως αναφέρεται σε ανάλυση που παρουσιάζει η Art Newspaper, είναι γεγονός πως δεν υφίσταται μια πρακτική που να εφαρμόζεται οριζόντια καθώς ο κάθε καλλιτέχνης, ανάλογα και με το πόσο επιτυχημένος είναι, θέτει τους δικούς του όρους.

Για να αποφύγουν τους όποιους περιορισμούς συχνά οι κάτοχοι έργων τέχνης που θέλουν να τα πωλήσουν καταφεύγουν στη λύση των δημοπρασιών, αποκρύπτοντας κάποιες φορές τις δεσμεύσεις που συνοδεύει το έργο και οι οίκοι συχνά καλούνται να διερευνήσουν τις λεπτομέρειες επικοινωνώντας με τον εκάστοτε καλλιτέχνη ή την γκαλερί του. Δεν είναι λίγες οι φορές που το τοπίο ξεκαθαρίζει λίγο πριν ξεκινήσει η δημοπρασία και υπάρχουν περιπτώσεις που γίνεται ειδική συμφωνία ώστε να υπάρξει η προβλεπόμενη αποζημίωση για τον καλλιτέχνη ή την γκαλερί που τον εκπροσωπεί.

Οσοι δραστηριοποιούνται στον χώρο της αγοράς της τέχνης θεωρούν τους όρους μεταπώλησης ανάλογους με ένα προγαμιαίο συμβόλαιο και κάνουν λόγους για υπερβολές, εξού και προτείνουν να προηγείται μια συζήτηση μεταξύ των δύο πλευρών.

Ενα ερώτημα που τίθεται βεβαίως είναι αν έχουν ισχύ – όταν υφίστανται – οι εν λόγω ρήτρες. Ο χαρακτήρας τους είναι αποτρεπτικός και η νομική τους βαρύτητα δεν έχει ακόμη δοκιμαστεί στους χώρους των δικαστηρίων, υποστηρίζουν ειδικοί που μίλησαν για το θέμα στη διεθνή επιθεώρηση τέχνης και οι οποίοι επισημαίνουν ότι ρόλο παίζει και η νομοθεσία που ισχύει σε κάθε χώρα και κατά συνέπεια δεν μπορεί να μιλά κάποιος για δυνατότητα εφαρμογής των συμφωνηθέντων με την ίδια βαρύτητα σε κάθε γωνιά του πλανήτη. Στις ελάχιστες περιπτώσεις (να διευκρινίσουμε ότι αναφερόμαστε πάντα στην εκτός ελληνικών συνόρων αγορά στο παραπάνω κείμενο) που η αντιδικία έφτασε λίγο πριν από τις δικαστικές αίθουσες, οι διαφορές διευθετήθηκαν εξωδικαστικά, αλλά τελικά με βάση όσα προέβλεπε το συμφωνητικό πώλησης.

Πάει για ευρωπαϊκό ρεκόρ η «Κυρία με βεντάλια» του Κλιμτ

Στην υψηλότερη τιμή εκτίμησης από οποιοδήποτε έργο που προσφέρθηκε έως σήμερα στην Ευρώπη πουλιέται το τελευταίο πορτρέτο του φιλοτέχνησε ο Γκούσταβ Κλιμτ το 1918. Πρόκειται για την «Κυρία με βεντάλια» (φωτογραφία) που θα δημοπρατηθεί στις 27 Ιουνίου στο Λονδίνο από τους Sotheby’s με αρχική εκτίμηση που φτάνει τα 80 εκατ. δολάρια.

Το τρέχον ρεκόρ δημοπρασίας για έναν πίνακα του Κλιμτ είναι τα 104,6 εκατ. δολάρια που σημειώθηκε τον περασμένο Νοέμβριο στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού από τους Christie’s για το «Δάσος σημύδας» (1903), το οποίο ανήκε στη συλλογή του αείμνηστου συνιδρυτή της Microsoft, Πολ Αλεν, ενώ μόλις τον περασμένο μήνα, και πάλι από τον οίκο Sotheby’s, πουλήθηκε το «Νησί στο Ατερσί» (1901-1902), ένα σπάνιο θαλασσινό τοπίο του καλλιτέχνη, ζωγραφισμένο στο αγαπημένο του μέρος για καλοκαιρινές διακοπές, μια λίμνη κοντά στο Ζάλτσμπουργκ, προς 53,2 εκατ. δολάρια.

Η ταυτότητα του μοντέλου στην «Κυρία με βεντάλια» δεν είναι γνωστή. Ο πίνακας προσφέρθηκε για τελευταία φορά προς πώληση πριν από σχεδόν 30 χρόνια, το 1994. Η τιμή του ήταν 11,7 εκατ. δολάρια και σημειώθηκε σε δημοπρασία του οίκου Sotheby’s στη Νέα Υόρκη.

Η εκτίμηση των 80 εκατ. δολαρίων αποτελεί μια καλή αφορμή για να δούμε εξελικτικά την πορεία του Κλιμτ στην αγορά των δημοπρασιών. Χαρακτηριστικό είναι ότι ως το 2003 το ρεκόρ για ένα έργο του καλλιτέχνη που κατάφερε να συνδυάσει την παραστατική και την αφηρημένη ζωγραφική ήταν κάτι λιγότερο από 30 εκατ. δολάρια, το οποίο σημειώθηκε στον οίκο Sotheby’s της Νέας Υόρκης το 2003. Κομβικό σημείο αποτέλεσε η στιγμή που έγινε γνωστό ότι ο μεγιστάνας των καλλυντικών Ρόναλντ Λόντερ αγόρασε το «Πορτρέτο της Αντέλ Μπλοχ-Μπάουερ Ι» (1903-1907), μέσω ιδιωτικής συναλλαγής, αντί 135 εκατ. δολαρίων. Το συγκεκριμένο ποσό τάραξε για τα καλά τα νερά της αγοράς της τέχνης εκείνη την εποχή δεδομένου ότι καθιστούσε τον εν λόγω πίνακα τον ακριβότερο πίνακα έως εκείνη τη στιγμή (Ιούνιος 2006), αφήνοντας πίσω του ακόμα και τον Πάμπλο Πικάσο, του οποίου το «Αγόρι με πίπα» είχε πουληθεί στην τιμή ρεκόρ των 104 εκατ. δολαρίων το 2004. Και έκτοτε η αγορά έργων του Κλιμτ γνωρίζει άνθηση.